Tháng 1 thường là giai đoạn trầm lắng của sản xuất công nghiệp do trùng kỳ nghỉ Tết Nguyên đán. Tuy nhiên, bức tranh đầu năm 2026 lại đi ngược thông lệ khi chỉ số sản xuất công nghiệp tăng mạnh, phát đi tín hiệu sớm về sự phục hồi và mở rộng của khu vực sản xuất, vốn là trụ cột quan trọng của nền kinh tế.

Công nghiệp vượt quán tính mùa vụ

Báo cáo công bố sáng 6/2 của Cục Thống kê (Bộ Tài chính) cho thấy, chỉ số sản xuất toàn ngành công nghiệp tháng 01/2026 ước giảm nhẹ 0,2% so với tháng trước, nhưng lại tăng tới 21,5% so với cùng kỳ năm 2025.

Mức tăng này được đánh giá là rất cao trong bối cảnh tháng 1 thường chịu ảnh hưởng bởi yếu tố mùa vụ, cho thấy sức bật đáng kể của khu vực công nghiệp ngay từ đầu năm.

Đóng vai trò “đầu tàu” trong bức tranh chung tiếp tục là ngành chế biến, chế tạo khi ghi nhận mức tăng 23,6% so với cùng kỳ năm trước. Đây không chỉ là ngành có quy mô lớn nhất trong khu vực công nghiệp, mà còn là lĩnh vực phản ánh trực tiếp sức khỏe của chuỗi sản xuất - xuất khẩu. 

Sự bứt phá của chế biến, chế tạo cho thấy các doanh nghiệp đã có sự chuẩn bị đơn hàng từ cuối năm trước và đang tận dụng tốt các điều kiện sản xuất thuận lợi.

Cùng với chế biến, chế tạo, các ngành còn lại cũng ghi nhận mức tăng khá. Ngành sản xuất và phân phối điện tăng 14,1%, phản ánh nhu cầu năng lượng gia tăng cùng với nhịp độ sản xuất cao hơn. 

Ngành cung cấp nước, quản lý và xử lý rác thải, nước thải tăng 13,6%, cho thấy sự mở rộng đồng bộ của các hoạt động hạ tầng phục vụ sản xuất. Ngành khai khoáng tăng 10,3%, góp phần bổ sung nguồn cung nguyên liệu cho các ngành hạ nguồn.

Bên cạnh đó, các ngành có tính lan tỏa cao như sản xuất hóa chất và sản phẩm hóa chất tăng 35,2%, sản xuất giấy và sản phẩm từ giấy tăng 31,9%, sản xuất đồ uống tăng 26,1%. Đây là những ngành gắn với tiêu dùng nội địa và xuất khẩu, phản ánh sự hồi phục đồng thời của cả thị trường trong nước lẫn thị trường quốc tế

Đáng chú ý, nhiều ngành sử dụng nhiều lao động cũng ghi nhận mức tăng trưởng cao như sản xuất trang phục tăng 25,3%; chế biến gỗ và sản xuất sản phẩm từ gỗ, tre, nứa… tăng 21,7%. Điều này cho thấy các doanh nghiệp trong những ngành truyền thống đang dần lấy lại nhịp sản xuất, góp phần ổn định việc làm và thu nhập cho người lao động.

Một số ngành công nghệ cao tiếp tục duy trì đà tăng ổn định. Sản xuất thiết bị điện tăng 21,1%, sản xuất sản phẩm điện tử, máy vi tính và sản phẩm quang học tăng 20,9%. Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt, kết quả này cho thấy Việt Nam vẫn giữ được vị thế quan trọng trong chuỗi cung ứng điện - điện tử khu vực.

Nền tảng cho tăng trưởng bền vững

Xét theo địa phương, báo cáo của Cục Thống kê cho biết chỉ số IIP tháng 1/2026 tăng ở 34 địa phương trên cả nước. Nhiều địa phương ghi nhận mức tăng khá nhờ sự bứt phá của ngành chế biến, chế tạo và sự gia tăng sản lượng điện. Điều này cho thấy tăng trưởng công nghiệp không chỉ tập trung ở một vài “điểm nóng”, mà đang có sự lan tỏa rộng hơn về mặt không gian kinh tế.

Ở chiều ngược lại, một số địa phương có mức tăng thấp do các ngành chủ lực như chế biến, chế tạo, khai khoáng hoặc sản xuất và phân phối điện tăng chậm hoặc giảm. Sự phân hóa này phản ánh rõ đặc điểm cơ cấu ngành của từng địa phương, đồng thời đặt ra yêu cầu tái cơ cấu sản xuất theo hướng đa dạng và bền vững hơn.

Tuy nhiên, bức tranh sản xuất không hoàn toàn chỉ có gam màu sáng. Một số sản phẩm ghi nhận mức giảm sâu như phân ure giảm 40,0%, điện thoại di động giảm 6,1%. Những con số này phản ánh áp lực cạnh tranh ngày càng lớn, cũng như sự biến động của giá nguyên liệu đầu vào và nhu cầu thị trường thế giới. Đây được xem là những tín hiệu để doanh nghiệp điều chỉnh chiến lược sản phẩm, tối ưu hóa danh mục và nâng cao khả năng thích ứng.

Ở góc độ lao động, số người đang làm việc trong các doanh nghiệp công nghiệp tại thời điểm 01/01/2026 tăng 0,8% so với tháng trước và tăng 4,3% so với cùng thời điểm năm trước. Điều này cho thấy doanh nghiệp đang mở rộng quy mô sản xuất và có niềm tin nhất định vào triển vọng thị trường trong thời gian tới.

Phân theo khu vực doanh nghiệp, lao động trong khu vực có vốn đầu tư nước ngoài tăng mạnh nhất, tăng 1,0% so với tháng trước và tăng 6,0% so với cùng kỳ năm trước. Đây là chỉ báo quan trọng cho thấy dòng vốn FDI tiếp tục đóng vai trò động lực trong tạo việc làm và thúc đẩy sản xuất công nghiệp.

Theo ngành hoạt động, lao động trong ngành chế biến, chế tạo tăng 0,9% so với tháng trước và tăng 4,5% so với cùng kỳ năm trước, đây là mức tăng cao nhất trong các ngành công nghiệp. Điều này khẳng định vai trò trung tâm của chế biến, chế tạo không chỉ trong tăng trưởng sản lượng, mà còn trong tạo việc làm và lan tỏa thu nhập.

Nhìn tổng thể, bức tranh sản xuất công nghiệp tháng 1/2026 cho thấy một khởi đầu tích cực hiếm thấy trong nhiều năm gần đây. Dù vẫn còn những thách thức từ biến động thị trường quốc tế và sự phân hóa giữa các ngành, địa phương, đà tăng trưởng sớm này đang tạo nền tảng quan trọng để khu vực công nghiệp tiếp tục đóng vai trò đầu tàu, góp phần hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng kinh tế cả năm 2026.

Tiến Anh