Phiên toà này có đến 25 bị cáo nguyên là giám đốc, phó giám đốc, cán bộ cấp trưởng, phó phòng các chi nhánh trực thuộc 5 ngân hàng lớn bị truy tố về hành vi “vi phạm quy định về cho vay trong hoạt động của các tổ chức tín dụng”. Các bị cáo này  bị cáo buộc tiếp tay lừa đảo gây thiệt hại cho 5 ngân hàng (VDB, LienVietPostBank, Saconbank,Vietcombank, ABBank) có chi nhánh tại Sóc Trăng, Hậu Giang, Bạc Liêu với tổng số tiền 1.072 tỷ đồng.

Theo cáo trạng, năm 2008 đến tháng 9/2012, Công ty thuỷ sản Phương Nam (chuyên kinh doanh thu mua chế biến tôm xuất khẩu) liên tục thua lỗ với tổng số tiền gần 1.000 tỷ đồng. Công ty thiếu nợ các ngân hàng 1.700 tỷ đồng.

Bẫy lừa 1.000 tỷ đồng

Bằng nhiều thủ đoạn gian dối, công ty Phương Nam đã ký nhiều hợp đồng với các ngân hàng để vay hàng ngàn tỷ đồng, trong khi hàng tồn kho, giá trị tài sản thế chấp chỉ vài trăm tỷ đồng.

Quá trình điều tra cho thấy công ty Phương Nam đã được 5 ngân hàng cho vay gần 16.170 tỷ đồng. Nhưng thực tế, công ty này chỉ sử dụng vốn vay đúng mục đích để duy trì sản xuất kinh doanh là 5.971 tỷ đồng, còn lại trên 10.198 tỷ được sử dụng sai mục đích, chủ yếu là đảo nợ và trả lãi vay.

Trong quá trình thẩm vấn tại toà, hai bị cáo nguyên là lãnh đạo chủ chốt tại công ty Phương Nam là Trịnh Thị Hồng Phượng (phó giám đốc) và Lâm Minh Mẫn (kế toán trưởng) đã bao biện khi cho rằng bản thân không lừa đảo, những báo cáo tài chính không đúng sự thật, báo lỗ thành lời là theo chỉ đạo của ông Lâm Ngọc Khuân.

Trụ sở công ty Phương Nam tại Sóc Trăng

Theo Phượng, đây là việc làm nhằm vực dậy công ty trong giai đoạn lỗ lã, để các ngân hàng tiếp tục cho vay vốn sản xuất. Còn bị cáo Mẫn khai biết giá trị hàng tồn kho của doanh nghiệp dao động 111 - 285 tỷ đồng, nhưng bị cáo lập báo cáo tài chính nâng khống lên hàng nghìn tỉ đồng là theo chỉ đạo của ông Lâm Ngọc Khuân.

Riêng ông Nguyễn Thế Thắng - nguyên giám đốc Ngân hàng Phát triển Việt Nam (VDB) chi nhánh Sóc Trăng - thì nói trước tòa: “Trước khi ký hợp đồng tín dụng với doanh nghiệp, hồ sơ đã được các phòng, ban của đơn vị thẩm định, kiểm tra và đặc biệt có sự đồng ý của VDB Việt Nam”.

Lãnh đạo ngân hàng có tiêu cực?

Nhìn vào thực tế vụ án có thể thấy quy trình lập hồ sơ vay của công ty Phương Nam tại 5 ngân hàng đã thực hiện rất vô lý khi bỏ qua các công đoạn thẩm định quan trọng. Nhiều hồ sơ vay của công ty này có vấn đề nhưng do được lãnh đạo các ngân hàng ưu ái, chỉ đạo cấp dưới phải làm theo nên cuối cùng vẫn qua mặt được. Cán bộ tín dụng của các chi nhánh ngân hàng vì cả nể, làm theo sự chỉ đạo của lãnh đạo mà không thẩm định hồ sơ trên sổ sách, chứng từ nên đã bỏ qua các hành vi gian dối, sập bẫy lừa của cha con ông Lâm Ngọc Khuân.

Lẽ ra, khi cho vay, theo các quy định về tín dụng cũng như quản lý rủi ro, các ngân hàng phải xuống tận nơi thẩm định tài sản thế chấp. Vậy nhưng với trường hợp của công ty Phương Nam, chỉ cần dùng thủ đoạn đơn giản như: Lập báo cáo tài chính khống, báo lỗ thành lời là có thể “móc túi” hơn 1.000 tỷ đồng của 5 ngân hàng một cách dễ dàng.

Lẽ ra, trước khi cho công ty Phương Nam vay số tiền lớn lên đến hàng trăm tỷ đồng thì các ngân hàng cần phải chủ động  làm việc với Trung tâm Thông tin tín dụng thuộc Ngân hàng Nhà nước để xem lịch sử vay mượn của doanh nghiệp. Thế nhưng công đoạn này gần như đã bị bỏ qua.

Một trong những vấn đề mà dư luận băn khoăn mà phiên toà xét xử vụ án tại công ty Phương Nam cần làm sáng tỏ là có hay không nạn hối lộ, móc ngoặc, chia phần trăm giữa Ban lãnh đạo công ty Phương Nam và cán bộ ngân hàng hay không, chứ không chỉ đơn thuần là vi phạm về cho vay hay chỉ tại lỗi thiếu trách nhiệm.

Nhìn nhận dưới góc độ điều tra, một điều tra viên cho rằng, cần phải đặt ra vấn đề vai trò, trách nhiệm của ban lãnh đạo ngân hàng, vì xét cho cùng, thủ đoạn lừa đảo của công ty Phương Nam thật sự là không mới lắm, đơn giản là lập hồ sơ khống để thế chấp vay vốn….

Tiêu cực cộng với việc lỏng lẻo trong quản lý vốn vay là nguyên nhân chính khiến nhiều ngân hàng sập bẫy lừa vay vốn tín dụng từ các doanh nghiệp “ốm” như hiện nay.

Chính vì vậy, vấn đề đặt ra trong thời gian tới là các ngân hàng và cơ quan quản lý nhà nước cần có “liều thuốc đặc trị” để ngăn chặn vấn nạn này ngay từ giai đoạn manh nha lừa đảo.

                                                                                   Thế Vinh