Theo một lãnh đạo của Cục Tài chính doanh nghiệp (Bộ Tài chính), mục tiêu đến năm 2020, số lượng DNNN sẽ còn 200 doanh nghiệp (DN), giảm một nửa so với số lượng tại thời điểm năm 2015.

Lên sàn rồi bán vốn

Tuy nhiên, để đạt được mục tiêu này cũng không phải chuyện đơn giản khi mà công tác cổ phần hoá 143 DNNN cách đây 2 năm cho thấy tỷ lệ vốn nhà nước vẫn nắm đến 90%.

Điều này khiến cho giới đầu tư đặt vấn đề: Liệu việc cổ phần hoá DNNN có thực sự đi đúng hướng theo quyết tâm của Chính phủ ?

Thực chất, việc cổ phần hoá, bán vốn nhà nước hiện nay vẫn chủ yếu tiến hành đối với các DNNN quy mô nhỏ để giảm mạnh số lượng DNNN. Còn thực tế, khi bàn đến chuyện bán vốn nhà nước tại các DNNN có quy mô lớn, các tập đoàn kinh tế và tổng công ty lại nảy sinh nhiều vấn đề phức tạp.

Điển hình trong chuyện này chính là trường hợp của Tổng công ty CP bia rượu nước giải khát Sài Gòn (Sabeco), Tổng công ty CP Bia rượu nước giải khát Hà Nội (Habeco) và kể cả hoạt động bán vốn nhà nước của Tổng công ty Đầu tư và kinh doanh vốn nhà nước (SCIC) tại 10 công ty (nhất là tại Vinamilk).

Kết luận mới nhất vào ngày 29/8 vừa qua của Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc xoay quanh vấn đề bán vốn nhà nước tại các “ông lớn” như Sabeco, Habeco, cũng đã lưu ý đây là những DN đã cổ phần hóa (Nhà nước vẫn nắm giữ cổ phần chi phối) nhưng chưa niêm yết. Cho nên, để bảo đảm công khai, minh bạch, có lợi nhất cho Nhà nước, phải tiến hành niêm yết trên thị trường chứng khoán trước khi bán vốn nhà nước.

Sabeco phải tiến hành niêm yết trên thị trường chứng khoán trước khi bán vốn nhà nước.

Theo Thủ tướng Chính phủ, ngay cả việc định giá cổ phần cũng phải khẩn trương tổ chức đấu thầu công khai để lựa chọn đơn vị tư vấn uy tín, có năng lực, kinh nghiệm, tránh trường hợp định giá không sát, làm thất thoát phần vốn nhà nước.

Thủ tướng chỉ rõ, khi bán cổ phần tại các DN này, phải đấu giá cạnh tranh, không phân biệt đối tác trong nước và nước ngoài, giá trị quyền sử dụng đất tính riêng. Đồng thời, có biện pháp pháp lý để giữ các thương hiệu quốc gia như bia Sài Gòn, bia Hà Nội, Vinamilk sau khi bán vốn nhà nước.

Thủ tướng cũng giao Bộ Công Thương trên cơ sở các quy định hiện hành, các ý kiến bộ, ngành, các ý kiến của Thường trực Chính phủ, xây dựng phương án bán tiếp cổ phần tại Habeco, Sabeco, bảo đảm hiệu quả cao nhất, từ đó rút bài học kinh nghiệm cho việc bán vốn tại các DN khác.

Dứt điểm thoái vốn

Được biết, Bộ Công Thương đang đại diện vốn nhà nước nắm giữ lần lượt 90% và 82% vốn điều lệ của Sabeco và Habeco. Trong đề án cổ phần hóa của Sabeco và Habeco đều nói rõ, việc cổ phần hóa gắn liền với việc niêm yết theo chủ trương của Nhà nước. Tuy nhiên, hai “ông lớn” này được cho là vẫn đang trốn tránh việc niêm yết.

Chính điều này khiến cho Hiệp hội Các nhà đầu tư tài chính Việt Nam (VAFI) vào tháng 5/2016 đã có văn bản gửi Bộ trưởng Bộ Công Thương để kiến nghị Sabeco và Habeco cần thực hiện niêm yết và thoái toàn bộ vốn nhà nước tại hai DN này.

VAFI cho rằng hai DN này vẫn không thực hiện chủ trương của Chính phủ. Trong khi đó, dù tiềm năng phát triển rất lớn, nhưng sau 8 năm cổ phần hoá (thực chất vẫn do phần lớn vốn nhà nước nắm giữ), hoạt động của Sabeco và Habeco vẫn tăng trưởng chậm.

So sánh cách đây 10 năm, theo VAFI, Sabeco là DN lớn hơn nhiều và lợi nhuận cao gần gấp đôi Vinamilk. Thế nhưng hiện tại, Vinamilk sau cổ phần hóa và niêm yết đã đạt lợi nhuận cao gần gấp 3 lần Sabeco. VAFI còn nhiều lần chỉ trích công tác nhân sự tại Sabeco theo kiểu lợi ích nhóm, “con ông cháu cha”.

Trong khi đó, theo báo cáo gần đây của Bộ Công Thương, khi nói về vấn đề cổ phần hóa và đổi mới, sắp xếp DN do Bộ Công Thương quản lý, bộ này có cho biết sẽ tập trung thực hiện dứt điểm công tác cổ phần hóa, thoái vốn, tái cơ cấu của các DN thuộc Bộ theo kế hoạch đã phê duyệt. Đồng thời hoàn thiện phương án cổ phần hóa các đơn vị sự nghiệp công lập thuộc Bộ để trình Thủ tướng Chính phủ.

Bộ Công Thương sẽ đề xuất Chính phủ sửa đổi, bổ sung Nghị định số 59/2011/NĐ-CP về chuyển DN 100% vốn nhà nước thành công ty cổ phần, trong đó chú trọng đến các quy định về phân cấp, phân quyền cho các Bộ, ngành, Hội đồng thành viên Tập đoàn kinh tế trong việc thực hiện các trình tự, thủ tục cổ phần hóa các DN thành viên Tập đoàn kinh tế nhằm rút ngắn thời gian, thủ tục cũng như tăng cường trách nhiệm của các cơ quan, đơn vị liên quan trong quy trình cổ phần hóa DN.

Bộ Công Thương cũng cho biết sẽ đề nghị Bộ Tài chính, Bộ Kế hoạch và Đầu tư tiếp tục hoàn thiện các cơ chế, chính sách cổ phần hóa DNNN, trong đó tập trung vào việc ban hành “Tiêu chí, danh mục phân loại DNNN, đơn vị sự nghiệp công lập” để tạo thuận lợi cho công tác cổ phần hóa.

Thậm chí Bộ Công Thương còn khẳng định sẽ rà soát để xử lý dứt điểm các vấn đề trong công tác tổ chức cán bộ (vốn lùm xùm thời gian qua tại Sabeco-PV).

Thế nhưng, giữa lời nói và hành động thực chất, minh bạch, không lợi ích nhóm trong việc bán vốn nhà nước trong các DN do Bộ Công Thương quản lý vẫn còn những băn khoăn lớn.

Điều mà giới đầu tư quan tâm hiện giờ là các DNNN trong ngành công thương sẽ triển khai bán vốn nhà nước theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ trong thời gian tới như thế nào?

Thế Vinh