Theo kế hoạch, Dự thảo Luật Quy hoạch sẽ được trình Quốc hội thông qua tại kỳ họp thứ III, Quốc hội khóa XIV (tháng 5 năm 2017). Song đến nay, ngay từ dự thảo, dự Luật này đã nhận được nhiều ý kiến không đồng tình của các bộ, ngành.

Chung quy của những bất đồng gây tranh cãi “nảy lửa” này đều xuất phát từ vấn đề lợi ích nhóm bởi khi luật mới được thông qua và đưa vào thực thi, nhiều bộ, ngành sẽ mất “quyền được ban phát”, tức là chỉ lo lập và vẽ quy hoạch phục vụ cho mỗi ngành mình.

Quy hoạch chồng quy hoạch

Tại hội thảo mở rộng và lấy ý kiến về Dự thảo Luật Quy hoạch được tổ chức ngày 4/4, nói về những trở ngại trong việc thực hiện thủ tục hành chính liên quan đến quy hoạch và nhu cầu đổi mới công tác quy hoạch, Bộ Kế hoạch và Đầu tư (KH&ĐT) cho biết, số lượng văn bản quy phạm pháp luật quy định về quy hoạch rất nhiều, có 95 luật và 85 nghị định. Số lượng các loại quy hoạch được lập theo quy định (không bao gồm vùng chức năng đặc thù; quy hoạch phân khu; quy hoạch chi tiết xây dựng, đô thị) lên tới 19.285 quy hoạch.

Nói tới hiện trạng công tác quy hoạch ở Việt Nam, theo Bộ KH&ĐT, trở ngại trong việc thực hiện các thủ tục hành chính về đầu tư, kinh doanh liên quan đến quy hoạch chính là thiếu hệ thống thông tin thống nhất trong khi có quá nhiều quy hoạch không phù hợp với nền kinh tế thị trường như: quy hoạch cà phê; hồ tiêu; cao su; cá tra; tôm hùm; doanh nhân xuất khẩu gạo; điểm bán buôn bán lẻ thuốc lá; kinh doanh rượu bia, nước giải khát; kinh doanh karaoke; ngành gia đình; bán lẻ xăng dầu.

Dẫn chứng, Bộ KH&ĐT “chỉ mặt đọc tên” một số quy hoạch không còn phù hợp, cụ thể: Quyết định số 6139/QĐ-BCT phê duyệt Quy hoạch thương nhân kinh doanh xuất khẩu gạo trong đó, xác định cụ thể các tiêu chí, điều kiện để được cấp và duy trì Giấy chứng nhận như tiêu chí về kho chứa, cơ sở xay, xát… Sau khi quy hoạch được phê duyệt, tồn tại thực tế là nhiều doanh nghiệp muốn xin xuất khẩu gạo nhưng không được do vướng quy hoạch.

Hay quy hoạch đặt mục tiêu tổng diện tích trồng hồ tiêu cả nước đến năm 2020 đạt 50.000ha. Tuy nhiên, tính đến quý I/2016, tổng diện tích hồ tiêu cả nước đã đạt 100.000 ha, vượt gấp đôi con số quy hoạch đến năm 2020. “Nguyên nhân quy hoạch hồ tiêu bị phá vỡ là do sự tăng giá hồ tiêu, lợi nhuận ước tính khoảng 500%”, Bộ KH&ĐT đánh giá.

Theo tính toán, nhu cầu xi măng năm 2010 cần khoảng 53 triệu tấn, đến năm 2011 khoảng 55 triệu tấn. Nếu chỉ căn cứ vào số lượng dự án theo quy hoạch, đến năm 2015, công suất sẽ lên 94 triệu tấn, như vậy dư thừa rất lớn. Bộ Xây dựng đã rà soát và đưa ra khỏi quy hoạch 9 dự án xi măng.

Như vậy, trong vòng mười năm, Bộ Xây dựng đã phải trình Thủ tướng Chính phủ ba lần điều chỉnh quy hoạch ngành xi măng do bị vỡ quy hoạch, cung vượt quá cầu. Trong khi đó, vẫn có những nhà đầu tư mong muốn đầu tư vào các dự án xi măng ở những vị trí chưa có trong quy hoạch.

Ngoài ra, việc cung cấp thông tin quy hoạch là trách nhiệm của cơ quan nhà nước nhưng người dân lại phải thực hiện thủ tục xin cấp phép. Cụ thể, thủ tục xin cấp Giấy chứng nhận đầu tư (đối với dự án do UBND cấp tỉnh quyết định chủ trương đầu tư) kéo dài 40 ngày, thủ tục xin cấp giấy phép Quốc hội (45 ngày kèm phí 2 triệu đồng).

Trước những bất cập này, trong quá trình thảo luận tại Quốc hội, đa số đại biểu đều thống nhất không thể để tình trạng quy hoạch như hiện nay. Thứ trưởng Bộ KH&ĐT Đặng Huy Đông thống kê, hiện nay có hơn 19.200 bản quy hoạch, tiêu tốn trên 8.000 tỷ đồng trong 2 – 3 năm. “Nhưng cuối cùng, giá trị của bản quy hoạch đóng góp cho sự phát triển rất hạn chế, thậm chí còn cản trở sự phát triển đất nước”, ông Đông nhận định.

Trong vòng mười năm, Bộ Xây dựng đã trình Thủ tướng Chính phủ ba lần điều chỉnh quy hoạch ngành xi măng

Sẽ triệt tiêu lợi ích nhóm

Trước câu hỏi còn nhiều băn khoăn rằng liệu Luật Quy hoạch mới này có khắc phục được tình trạng trên, Thứ trưởng Đặng Huy Đông khẳng định chắc chắn sẽ khắc phục được.

Ông Đông cho biết: “Với cách làm cũ hiện nay đang không có quy hoạch, có một anh A hay B đề xuất quy hoạch, ngay lập tức khỏi cần tính toán, xét thuần túy theo góc độ chuyên môn của ngành mình sẽ điều chỉnh quy hoạch ngay. Một doanh nghiệp trong nước hay nước ngoài đề xuất xây dựng một nhà máy, xí nghiệp, tự khắc ngành đó tự đưa vào, dẫn dến hiện tượng chồng chéo quy hoạch”.

Thứ trưởng Đông nhấn mạnh, đây là vấn đề mà Luật mới phải xử lý, làm theo phương pháp tích hợp để có quy hoạch tổng thể, không còn có cục bộ ngành, địa phương. “Nôm na như một bức tranh ghép hình mà các bạn mẫu giáo tập ghép, hình hài cả nước, giữ cái gì và phát triển cái gì trên nguyên tắc không chồng lấn. Hiện nay đang còn chồng lấn, không nhất quán, bởi không nằm trong bức tranh tổng thể để tính cái gì là lợi nhất thì có thể lợi cho doanh nghiệp, ngành đó nhưng lại không lợi cho cả nước”, Thứ trưởng nhấn mạnh.

Đặc biệt, Luật này sẽ khắc phục được các xung đột về lợi ích, giữa ngành này với ngành kia. “Mọi lợi ích được tính toán để xử lý các xung đột lợi ích và cuối cùng, lợi ích quốc gia là trên hết”.

Tuy nhiên, trong quá trình xây dựng luật, Thứ trưởng Đông chia sẻ, nhiều người hiện cho rằng mọi thứ đang tốt, đang làm ngon lành, tại sao phải sửa đổi quy hoạch. Nhưng tôi một lần nữa khẳng định, luật này sẽ khắc phục được chuyện tùy tiện thích là đặt quy hoạch, thích là điều chỉnh quy hoạch theo chủ quan cục bộ của ngành và địa phương.

“Có Đại biểu quốc hội kiêm Chủ tịch Tỉnh Phú Yên từng bày tỏ, tỉnh Phú Yên nhỏ bé như thế nhưng có tới 200 bản quy hoạch. Vì vậy, mỗi ngày đồng chí đó ký dự án đầu tư đều nơm nớp lo, sợ không biết liệu mình có vi phạm vào bản quy hoạch nào không. Nhưng nếu đã làm bản quy hoạch này, sẽ chỉ có đúng một bản quy hoạch”, ông Đông nói.

Trong quá trình xây dựng, có thực tế một số bộ khi làm việc với tổ soạn thảo và đưa ra Chính phủ rất bằng lòng với dự thảo Luật Quy hoạch, nhưng khi đưa ra Thường vụ Quốc hội hoặc họp ở Tổ của Quốc hội lại công khai phản bác.

Mới đây nhất, Bộ Xây dựng đã có văn bản gửi Thủ tướng Chính phủ báo cáo rõ hơn một số vấn đề trong dự thảo Luật Quy hoạch. Bộ Xây dựng cho rằng dự thảo không quy hoạch xây dựng là thiếu sót lớn.

Trước phản ánh này, Ts. Phạm Sỹ Liêm, Phó Chủ tịch Tổng hội Xây dựng Việt Nam, cho rằng Luật Quy hoạch đã kế thừa Luật Xây dựng và không gây xáo trộn không cần thiết. Ông Liêm nêu quan điểm: “Tôi nghĩ có thể đáp ứng đề xuất của Bộ Xây dựng bằng cách bổ sung mục tiêu nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân vào định nghĩa quy hoạch”.

Đồng thời, theo Thứ trưởng Đông, những ý kiến không nhất quán, nguyên nhân là do chuyên môn sâu của từng ngành, từng địa phương. Họ nêu lợi cho mình mà không có lợi cho đất nước, song đã đến lúc phải dẹp lợi ích các bên và đặt lợi ích quốc gia là tối thượng.

“Đã thành Nghị quyết rồi, thiểu số phải phục tùng đa số, nếu các bộ, ngành đưa vấn đề lên Quốc hội, tổ soạn thảo sẵn sàng lắng nghe. Còn những ý kiến riêng bên ngoài, chúng tôi coi đó là ý kiến ngoài luồng”, Thứ trưởng Đông nêu quan điểm.

Lê Thúy