Theo Quyết định số 1946/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, ngày 21/10/2010, từ năm 2010 tới hết năm 2015, cả nước sẽ xử lý 240 điểm ô nhiễm môi trường nghiêm trọng và đặc biệt nghiêm trọng.

Thí điểm nhiều công nghệ mới

Giai đoạn 2012 - 2015, Chương trình mục tiêu Quốc gia khắc phục ô nhiễm và cải thiện môi trường đã hỗ trợ kinh phí 126,35 tỷ đồng để triển khai cho 21 dự án khắc phục ô nhiễm và cải thiện môi trường do hóa chất BVTV tồn lưu tại 7 tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương gồm: Bắc Giang (1 dự án), Nam Định (1 dự án), Thanh Hóa (3 dự án), Nghệ An (8 dự án), Hà Tĩnh (3 dự án), Quảng Bình (3 dự án) và Quảng Trị (2 dự án).

Việt Nam đã phối hợp với UNDP xây dựng dự án “Xây dựng năng lực nhằm loại bỏ hóa chất BVTV dạng chất ô nhiễm hữu cơ khó phân hủy tồn lưu tại Việt Nam. Thông qua dự án này, đã xử lý được 7 khu vực bị ô nhiễm với 1.000 tấn chất thải tồn lưu (POP) được loại bỏ, tổ chức hơn 25 khóa tập huấn; hướng dẫn kỹ thuật về quản lý môi trường tại các khu vực bị ô nhiễm do hóa chất BVTV tồn lưu; xây dựng Bộ chỉ số giám sát và đánh giá quản lý điểm ô nhiễm hóa chất BVTV tồn lưu... Đến nay, đã có 27 tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương tiến hành điều tra, khảo sát và phân loại các khu vực ô nhiễm môi trường do hóa chất BVTV tồn lưu.

Trong những năm qua, đã có khá nhiều nghiên cứu, áp dụng, thí điểm các công nghệ mới như: công nghệ Fenton, công nghệ sắt TAML, công nghệ nghiền bi, công nghệ giải hấp nhiệt, công nghệ đốt đồng xử lý chất thải trong lò nung xi măng…

Song, theo ý kiến của nhiều chuyên gia mặc dù việc áp dụng các công nghệ này bước đầu góp phần xử lý ô nhiễm môi trường do hóa chất BVTV tồn lưu, song chưa có công nghệ hữu hiệu để xử lý đất ô nhiễm hóa chất BVTV tồn lưu (đạt yêu cầu cả về kinh phí, hiệu quả xử lý, thời gian xử lý…) và nhận thức của người dân về tác hại của hóa chất BVTV còn thấp và chưa được đầy đủ.

Hội thảo Chương trình mục tiêu quốc gia về khắc phục ô nhiễm và cải thiện môi trường

Trung ương hỗ trợ kinh phí

Theo cơ chế tài chính quy định trong Quyết định số 58/2008/QĐ-TTg, đối với các dự án xử lý ô nhiễm môi trường do hóa chất BVTV tồn lưu, Trung ương hỗ trợ 50% kinh phí xử lý, còn lại 50% là kinh phí của địa phương; bên cạnh đó hầu hết các địa phương có tồn lưu hóa chất BVTV là các tỉnh khó khăn, không cân đối được ngân sách.

Bên cạnh đó, còn chồng chéo chưa rõ ràng trong việc phân công trách nhiệm cụ thể cho Bộ TN&MT hay Bộ NN&PTNT trong việc xây dựng và ban hành các quy định về xử lý ô nhiễm môi trường do thuốc BVTV tồn lưu.

Các văn bản pháp luật vẫn còn thiếu các biện pháp chế tài phù hợp đối với hành vi vi phạm; chưa có quy định hợp lý về việc thải bỏ bao bì đựng hóa chất BVTV và thải bỏ hóa chất BVTV quá hạn sử dụng…

Nhằm giảm thiểu nguy hại của các chất hóa học để cho cộng đồng dân cư Việt Nam và các thế hệ con em chúng ta mai sau được sống và lao động trong một môi trường trong lành, tránh tình trạng pháp luật tiến bộ thực thi nửa vời.

Trong thời gian tới, cần tiếp tục hoàn thiện các quy định, pháp luật phù hợp với tình hình phát hiện mới khu vực môi trường bị ô nhiễm do hóa chất BVTV tồn lưu, tạo cơ sở pháp lý thống nhất cho việc xử lý ô nhiễm môi trường tại các điểm tồn lưu thuốc BVTV, ngăn chặn hành vi vi phạm.

Đẩy mạnh việc nghiên cứu, ứng dụng công nghệ hữu hiệu để xử lý đất ô nhiễm hóa chất BVTV tồn lưu và thực hiện các giải pháp nhằm dần dần từng bước từng bước tháo gỡ khó khăn về kinh phí cân đối ngân sách tại các địa phương trong việc xử lý hóa chất BVTV tồn lưu…

Ngọc Cầm