Trong động thái mới nhất, Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) vừa có văn bản gửi Thủ tướng Chính phủ kiến nghị cần yêu cầu Hải Phòng xem xét lại việc đưa ra loại phí mới (thu phí với hàng tạm nhập – tái xuất, hàng gửi kho ngoại quan từ 2,2 đến 4,4 triệu đồng/container; mức phí hàng hóa xuất nhập khẩu là 250 – 500 nghìn đồng/container).

VCCI cũng bày tỏ quan ngại hoạt động xuất nhập khẩu của các DN sẽ đối mặt bất lợi trước gánh nặng chi phí nếu các địa phương có cảng biển và cảng sân bay cũng “học” theo Hải Phòng để đặt ra các loại phí mới trong thời gian tới.

Chi phí thực quá lớn

Vấn đề lo xa của VCCI không phải là thừa khi chi phí thủ tục hành chính (TTHC) vẫn là một trong những vấn đề khó khăn của DN, nhất là những loại chi phí vừa thiếu cơ sở vừa lãng phí tiền bạc, tốn kém thời gian lưu thông hàng hóa.

Gần đây, nhóm chuyên gia thuộc Dự án Quản trị nhà nước nhằm tăng trưởng toàn diện của USAID (GIG) và Bộ Tư pháp đưa ra một thí dụ điển hình về sự tốn kém mà DN phải chịu trong việc tuân thủ TTHC hiện nay.

Cụ thể, phải mất 30 phút (0,5 giờ) để soạn thảo tờ đơn yêu cầu thực hiện TTHC. Trong khi đó, theo tính toán, thu nhập hằng tháng công ty trả cho người soạn thảo đơn là 3 triệu đồng (tương đương 15.625 đồng/giờ).

Như vậy, chi phí thực hiện việc soạn thảo đơn yêu cầu TTHC là: 0,5x15.625 - 7.812,5 đồng. Giả sử mỗi năm có khoảng 100.000 DN phải thực hiện thủ tục này và thực hiện một lần, thì tổng chi phí toàn xã hội phải bỏ ra để thực hiện việc soạn thảo đơn yêu cầu TTHC là: 7.812,5x100.000 - 781.250.000 đồng.

Trong trường hợp này, chỉ tính riêng chi phí tuân thủ TTHC cho một công việc soạn thảo đơn đã hơn 781 triệu đồng. Như vậy, tổng chi phí để thực hiện toàn bộ TTHC sẽ rất lớn vì nó bằng tổng chi phí thực hiện toàn bộ các công việc.

Thực tế, như nhận định của nhóm chuyên gia USAID và Bộ Tư pháp, mặc dù công cụ đo lường chi phí tuân thủ TTHC đã được các cơ quan nhà nước, bộ, ngành, địa phương sử dụng rộng rãi, nhưng sự tham gia của cộng đồng DN vào việc sử dụng công cụ đo lường chi phí TTHC trong quá trình thúc đẩy cải cách được đánh giá là còn hạn chế.

Trong khi đó, để cơ quan quản lý lượng hóa chi phí tuân thủ TTHC đối với DN là cả vấn đề nan giải, nhất là hiện nay, họ chưa có phương pháp tính toán và con số chứng minh bởi DN vẫn luôn kêu ca về những bất cập của các TTHC.

Các số liệu đầu vào của công cụ như thời gian thực hiện TTHC, chi phí nhân công cho việc thực hiện TTHC chưa bám sát thực tế, dẫn tới các con số chi phí tính ra khác xa so với chi phí thực mà DN phải bỏ ra để tuân thủ một TTHC.

Việc tăng phí hạ tầng cảng biển ở Hải Phòng được xem là đang gây bất lợi cho hoạt động xuất nhập khẩu của doanh nghiệp

Có giảm được không?

Ngoài vấn đề bất cập trong đo lường chi phí, ông Ngô Hải Phan, Phó Chủ tịch Hội đồng Tư vấn cải cách TTHC của Thủ tướng Chính phủ, đặt vấn đề: Có những thủ tục khiến người dân phải ra tận Thủ đô mới được giải quyết, tại sao không phân cấp cho địa phương; Tại sao chúng ta không thực hiện giải quyết TTHC từ xa thông qua việc đưa công nghệ thông tin vào, rồi áp dụng một phương thức khác, chẳng hạn như gửi qua dịch vụ bưu chính công ích?

Theo ông Phan, việc các bộ, ngành, địa phương sắp tới khi giải quyết TTHC cho người dân và DN có thể thông qua dịch vụ bưu chính công ích để thực hiện thủ tục mà không nhất thiết phải đến cơ quan hành chính. Lúc đó, chi phí cho việc này được tính theo cước phí của bưu chính, sẽ giúp giảm thiểu được phiền hà, khó khăn cho người dân và DN, nhất là ở những khu vực vùng sâu, vùng xa.

Kết quả khảo sát do USAID (GIG) tiến hành vừa được công bố gần đây cũng cho thấy chi phí quản lý, kiểm tra chuyên ngành không giảm. Thậm chí, các chi phí không chính thức có biểu hiện tăng hơn trước.

Ông Đặng Thái Thiện, Phó Trưởng phòng Giám sát quản lý thuộc Cục Hải quan Tp.HCM, cho biết gánh nặng đối với DN hiện nay là TTHC đối với hàng hóa xuất nhập khẩu (hơn 35% hàng hóa nhập khẩu hiện nay buộc phải kiểm tra chuyên ngành).

Trong các chi phí tuân thủ TTHC mà DN phải bỏ ra, người ta có thể thu lại bằng biên lai, nhưng DN phản ánh rằng chi phí thực sự phải trả thường lớn hơn chi phí có biên lai rất nhiều.

Ngoài ra, mục tiêu giảm bớt các TTHC, tạo thuận lợi thương mại cho DN được cho là rất tham vọng khi dự kiến triển khai theo cơ chế hải quan Một cửa, 80% thủ tục trong số 280 thủ tục TTHC từ nay tới năm 2018 và tiến tới kết nối hết từ năm 2020.

Như ước tính của Ngân hàng Thế giới (WB), với trên 8 triệu lô hàng (tính đến tháng 10/2016), nếu được giảm bớt TTHC trong cả xuất và nhập khẩu, sẽ giúp các DN tiết kiệm khoảng 600 triệu USD, tương đương hơn 13.200 tỷ đồng.

Trở lại vụ việc tăng phí hạ tầng cảng biển ở Hải Phòng, nhiều DN phản ánh phải mất trung bình 1 – 2 giờ mới có thể hoàn tất thủ tục kê khai và nộp tiền, chưa kể mức thu quá cao, không có căn cứ thực tế.

Liệu với khoản phí mới này của Hải Phòng có làm cho môi trường đầu tư ở thành phố cảng này tốt hơn không và có đi ngược lại với chỉ đạo của Thủ tướng về hỗ trợ DN, tạo môi trường đầu tư thông thoáng.

Thế Vinh