Ngày 12/5, Cảng hàng không quốc tế Cát Bi (Hải Phòng) với tổng vốn đầu tư lên tới 3.666 tỷ đồng chính thức được khánh thành. Sân bay Cát Bi trở thành cảng hàng không quốc tế với kỳ vọng phục vụ khoảng 4 triệu lượt khách trong nước và quốc tế mỗi năm.

Cùng lúc đó, hàng loạt các dự án sân bay khác đang và sẽ được triển khai, như ba sân bay khu vực Tây Bắc có tổng vốn lên tới gần 10.000 tỷ đồng và sân bay Vân Đồn (Quảng Ninh) dự kiến hoàn thành đường băng và đường lăn trong năm 2017.

2020: Sẽ có 26 sân bay?

Cục Hàng không Việt Nam cho biết, đến năm 2020, Việt Nam sẽ phát triển và đưa vào khai thác tổng cộng mạng lưới gồm 26 cảng hàng không, trong đó có 10 cảng hàng không quốc tế và 16 cảng hàng không nội địa. Công suất phục vụ dự kiến đạt 70 triệu hành khách/năm.

Theo Cục Hàng không Việt Nam, so với các quốc gia khác, Việt Nam không có quá nhiều sân bay. Cụ thể, Malaysia có diện tích bằng Việt Nam, có dân số 28 triệu, hiện đang khai thác 37 cảng hàng không; Thái Lan có dân số khoảng 72 triệu đang khai thác 34 cảng hàng không; Philippin có dân số 103 triệu, diện tích nhỏ hơn Việt Nam đang khai thác 37 cảng hàng không; Hàn Quốc có dân số 50 triệu, diện tích bằng 1/3 Việt Nam, đang khai thác 20 cảng hàng không.

Vì vậy, theo quy hoạch, Cục Hàng không Việt Nam đang có kế hoạch đầu tư xây dựng ba cảng hàng không ở khu vực Tây Bắc là Cảng Hàng không Nà Sản (tỉnh Sơn La), sân bay Lai Châu và cảng hàng không Lào Cai trong năm 2017 với tổng mức đầu tư hơn 9.813 tỷ đồng.

Theo kế hoạch của Cục Hàng không Việt Nam, Cảng Hàng không Nà Sản (tỉnh Sơn La) sẽ được đầu tư xây dựng để đáp ứng nhu cầu phục vụ 0,9 triệu hành khách/năm đến năm 2020.

Dự kiến, dự án sử dụng nguồn ngân sách nhà nước từ Bộ Quốc phòng sẽ khởi công năm 2017 và hoàn thành năm 2019, dự kiến đầu tư giai đoạn 1 hơn 1.984 tỷ đồng, chi phí xây lắp 1.284 tỷ đồng.

Sân bay Lai Châu sẽ được khởi công năm 2017 và hoàn thành vào năm 2022, đáp ứng nhu cầu phục vụ 40.000 hành khách/năm. Dự kiến, tổng mức đầu giai đoạn 1 của dự án này sẽ là hơn 4.783 tỷ đồng, trong đó, chi phí xây lắp là hơn 4.066 tỷ đồng.

Cục Hàng không Việt Nam cũng lên kế hoạch xây dựng Cảng Hàng không Lào Cai trong năm 2017 và hoàn thành trong năm 2019, đáp ứng nhu cầu phục vụ 560.000 hành khách/năm. Dự kiến, tổng mức đầu tư giai đoạn 1 hơn 3.046 tỷ đồng, chi phí xây lắp, thiết bị hơn 1.891 tỷ đồng. Tuy nhiên, dự án này sẽ được thực hiện bằng nguồn vốn xã hội hóa theo hình thức đầu tư trực tiếp hoặc hợp tác công – tư (hợp đồng BOT).

Bình luận về chủ trương đầu tư xây dựng nhiều sân bay hiện nay, các chuyên gia cho rằng thay vì ồ ạt xây dựng các sân bay, chúng ta nên chú trọng đầu tư vào đường bộ để phục vụ việc đi lại của số đông người dân. Nếu so sánh phát triển đầu tư đường bộ và sân bay thì đường bộ hiệu quả hơn, cho nhiều người dân hưởng lợi hơn.

Nghịch lý: Mật độ sân bay quá dày đặc nhưng hiệu quả khai thác rất thấp, trong khi Quốc hội đang kêu gọi siết chặt chi tiêu công.

Nội Bài, Tân Sơn Nhất gánh lỗ?

Trước dự án xây dựng thêm ba sân bay mới tại khu vực Tây Bắc, ông Trần Đình Bá, Hội Khoa học kinh tế Việt Nam, cho rằng xây dựng thêm ba sân bay mới tại khu vực Tây Bắc là lãng phí, không phù hợp thực tế cũng như nhu cầu đi lại của người dân. Theo ông Bá, diện tích của Việt Nam không rộng, hiện có nhiều sân bay bỏ hoang và có những sân bay gần nhau, rất đìu hiu. Ba cảng hàng không ở Tây Bắc nếu xây dựng có thể lâm vào cảnh như vậy.

Cần nói thêm là tỷ lệ hộ nghèo của tỉnh Lai Châu năm 2015 (theo cách tính cũ) là 20,48%, cao thứ ba vùng Tây Bắc và thứ ba của cả nước; có đến 6/7 huyện nghèo theo Quyết định 30a; đặc biệt 3/4 dân tộc ít người ở Lai Châu (La Hủ, Mảng, Cống) có tỷ lệ hộ nghèo lên tới 60%.

Chuyên gia kinh tế Lê Đăng Doanh cho rằng với kinh tế và dân số hiện nay, kết cấu hạ tầng còn hạn chế, bài toán kinh tế để sân bay Lai Châu có lãi là một thách thức. Có thể sẽ phải bù lỗ cho sân bay Lai Châu trong một thời gian nhất định.

Thực trạng ế ẩm tại nhiều sân bay cũng không còn là điều cảnh báo. Tại Hội thảo giới thiệu cơ hội đầu tư vào Tổng công ty hàng không Việt Nam (ACV) diễn ra hồi cuối năm 2015, ACV cho biết, trong tổng số 22 cảng hàng không do ACV quản lý, chỉ có Nội Bài và Tân Sơn Nhất đang có lãi, còn lại đều thua lỗ (theo kết quả kiểm toán năm 2014).

Các cảng hàng không nhỏ có kết quả tài chính kém khả quan do thường xuyên trong tình trạng vắng khách, hoạt động èo uột. Chẳng hạn, sân bay Chu Lai (Quảng Nam) có công suất thiết kế 500.000 khách mỗi năm nhưng thực tế chỉ đạt trên 8%, nên cả năm 2014 chỉ thu về 3,57 tỷ đồng.

Tương tự, Cảng hàng không quốc tế Cần Thơ chỉ đạt công suất trên 15% trên mức thiết kế 2 triệu khách, mang về doanh thu 34 tỷ đồng. Một số sân bay khác như Cà Mau, Rạch Giá, Tuy Hòa, Điện Biên, Đồng Hới, Liên Khương, Phú Quốc… cũng chỉ đạt công suất hoạt động 11-37%.

Việt Nam đang vận hành 21 sân bay dân sự, trong đó có 9 sân bay quốc tế, trong đó có một số sân bay có khoảng cách gần và lượng hành khách thấp, gây tranh cãi như sân bay Thanh Hóa và Vinh.

Các đại biểu Quốc hội đã từng thống kê là chỉ riêng 14 tỉnh, thành miền Trung, từ Thanh Hóa đến Bình Thuận, có đến 9 sân bay. Nhiều địa phương khác cũng đang xin làm sân bay hoặc nâng cấp sân bay.

Mật độ sân bay quá dày đặc nhưng hiệu quả khai thác rất thấp. Trong khi đó, Quốc hội lại đang kêu gọi siết chặt chi tiêu công, thực hiện chính sách “thắt lưng, buộc bụng”. Đó có là nghịch lý.

Lê Thúy