Theo thống kê của UBND xã Liên Bạt, hiện Vũ Ngoại có khoảng 1.800 hộ dân làm nghề, với thu nhập bình quân đạt từ 5 - 7 triệu đồng/người/tháng. Nhờ nghề rèn, cuộc sống của người dân Vũ Ngoại ngày càng khấm khá.

Sức bật từ nghề truyền thống

Ông Nguyễn Đình Trung - Chủ tịch Hội Làng nghề rèn Vũ Ngoại, cho biết thời kỳ hoàng kim, cả làng có tới 90% người dân làm nghề. Khi ấy, quanh năm lò, bễ nhà nào cũng đỏ lửa, tiếng búa, tiếng đe chan chát. Không khí nhộn nhịp như một đại công xưởng.

Hiện nay, một số lò rèn trong làng nhờ việc đầu tư búa máy, quạt bễ điện thay cho làm thủ công như trước kia, nên người thợ đỡ vất vả hơn, thu nhập cũng được cải thiện hơn. Không chỉ vậy, các lò rèn ở Vũ Ngoại đều có sự chuyên môn hóa cao, mỗi lò chỉ sản xuất một hoặc vài sản phẩm nhất định. Do đó, sản phẩm của các lò đều đạt độ tinh xảo, đáp ứng được nhu cầu của thị trường.

Anh Nguyễn Văn Lập - một người có thâm niên nhiều năm làm nghề, chia sẻ: Nghề rèn nhìn tuy đơn giản, nhưng để thạo nghề, đòi hỏi người thợ phải kiên trì và có niềm say mê. Đặc biệt quan trọng là chất lượng của sản phẩm. Vì thế, người thợ cần phải biết phân biệt chất thép, để định lửa tôi cho đúng tầm. Mặt khác, kiểu dáng của sản phẩm phải thanh thoát, thuận tiện cho người sử dụng. Người làm nghề lâu năm chỉ cần gõ sản phẩm vào nhau rồi nghe âm thanh là biết được chất lượng của sản phẩm tốt, xấu ra sao. Vì vậy, người làm nghề rèn ở Vũ Ngoại có câu: “Nhất thanh, nhì dáng, thứ ba là nước tôi” để đúc kết sự chuẩn mực của nghề.

Đa phần các hộ làm nghề vẫn đang sản xuất thủ công 

Mặt trái của sự phát triển

Người thợ Vũ Ngoại bằng sự khéo léo và tinh tường mà cảm nhận chính xác độ “mềm” của thanh thép, để làm ra những sản phẩm bảo đảm đủ cả ba chuẩn mực trong nghề rèn. Sản phẩm của làng từ xưa tới nay luôn đáp ứng mọi nhu cầu khi sử dụng. Chủng loại sản phẩm của làng cũng rất đa dạng, như dao, kéo, cuốc, thuổng, mũi cày, bừa…

Nhờ đó, mà “tiếng lành đồn xa” thương hiệu của làng nghề vang xa, nhiều khách hàng từ các tỉnh, thành lân cận đã lặn lội về đây đặt hàng, điều này đã làm cho đời sống của người dân Vũ Ngoại ngày càng đi lên

Tuy nhiên, bên cạnh những mặt đáng khích lệ về kinh tế, thì vấn đề ô nhiễm ở Vũ Ngoại đang là bài toán nan giải. Việc thiếu đi diện tích để mở rộng sản xuất khiến nhiều hộ làm nghề phải sản xuất trong khu vực đông dân cư, đã gây ảnh hưởng không nhỏ tới cuộc sống và sức khỏe của người dân.

Theo phản ánh từ Trạm y tế xã Liên Bạt, nghề rèn ở Vũ Ngoại không chỉ gây ô nhiễm đất, không khí và nguồn nước, mà còn khiến tỷ lệ bệnh về hô hấp, mắt, khớp tăng nhanh trong những năm gần đây.

Theo thống kê sơ bộ, cả làng có 1.800 hộ làm nghề, nhưng chỉ có chưa đầy 1/3 số hộ có búa máy. Đa phần các hộ đều sản xuất bằng phương pháp thủ công, hầu như chưa có dụng cụ bảo hộ lao động để bảo vệ sức khỏe.

Trao đổi với Thời báo Kinh Doanh, ông Nguyễn Văn Chính - Phó Chủ tịch UBND xã Liên Bạt, cho biết thời điểm hiện tại, nghề rèn ở Vũ Ngoại mang về doanh thu hàng chục tỷ đồng mỗi năm, góp phần giải quyết việc làm cho nhiều lao động tại địa phương. Chính vì vậy, xã luôn quan tâm tạo mọi điều kiện cho làng nghề phát triển.

Trước tình trạng ô nhiễm môi trường, chính quyền xã cũng đang nghiên cứu đề án quy hoạch khu công nghiệp tập trung rộng 10ha, để di dời 75 lò rèn có quy mô lớn nhất ra khu tập trung.

Xã cũng đã có những ưu đãi, hỗ trợ về vốn, để các hộ làm nghề đầu tư máy móc, công nghệ, KH-KT để hiện đại hóa dây chuyền sản xuất, nhằm giảm thiểu ô nhiễm môi trường.

Nguyễn Hiếu