Theo UBND xã Trí Quả, thôn Trà Lâm có gần 500 hộ (hơn 2.000 nhân khẩu), trong đó gần 300 hộ làm nghề đậu phụ. Bình quân khối lượng đỗ nguyên liệu để sản xuất lên tới 18 - 20 tấn/ngày, tương đương với 70.000 - 80.000 bìa đậu đôi. 90% số hộ làm nghề đã áp dụng máy móc vào khâu sản xuất.

Giàu lên trông thấy

Ông Dương Văn Phao - Chủ tịch UBND xã Trí Quả, cho biết: “Bắt đầu từ năm 2010, nhờ ứng dụng máy móc vào sản xuất, sản lượng và chất lượng đậu phụ Trà Lâm tăng lên, giúp thu nhập của người dân địa phương cao và ổn định hơn. Nhiều hộ làm đậu giàu lên trông thấy, đời sống, kinh tế ngày càng được nâng cao”.

Theo các hộ làm nghề trong làng, áp dụng máy móc vào sản xuất giúp sản lượng đậu thành phẩm tăng lên từ 3 - 4 lần so với làm thủ công. Bìa đậu mềm mịn, đẹp mắt và vấn đề ATVSTP cũng được bảo đảm hơn.

“Nếu trước đây, mỗi ngày chỉ làm được tối đa 15 - 20 kg đỗ, thì với sự hỗ trợ của máy móc, chúng tôi thể làm từ 50 - 60 kg đỗ/ngày. Không cần phải thức khuya, dậy sớm, làm quần quật cả ngày nữa. Tiến độ đơn hàng cũng được bảo đảm, thị trường được mở rộng hơn. Thu nhập từ nghề cũng tăng lên đáng kể”, ông Nguyễn Văn Phúc - chủ hộ làm đậu thôn Trà Lâm, chia sẻ.

Năng suất và sản lượng đậu tăng lên, cộng thêm giá thị trường ổn định với lợi nhuận từ 500 - 1.000 đồng/bìa (giá bán 5.000 6.000 đồng/bìa đậu đôi), giúp thu nhập bình quân của các hộ làm đậu ổn định ở mức khá cao, giao động từ 100.000 - 300.000 đồng/ngày (tùy vào quy mô của các hộ).

Nghề đậu là nghề chính tạo thu nhập ổn định, tuy nhiên, hoạt động giúp kinh tế người dân Trà Lâm bứt lên là nhờ chăn nuôi lợn thịt. Ông Nguyễn Hồng Phiu - Bí thư chi bộ thôn Trà Lâm, cho biết: “Bã đậu rất thích hợp làm thức ăn chăn nuôi. Vì vậy, các hộ làm đậu đều nuôi trung bình từ 10 - 30 con lợn. Có thời điểm cả thôn Trà Lâm nuôi tới hơn 3.000 con lợn thịt”.

Làng đậu Trà Lâm đang đối mặt với mối nguy lớn về ô nhiễm môi trường

Hệ lụy không nhỏ

Nghề làm đậu kết hợp với chăn nuôi lợn đem lại hiệu quả kinh tế cao cho người dân làng nghề Trà Lâm. Tuy nhiên, hoạt động sản xuất đậu ngày càng lớn, cộng với hoạt động chăn nuôi lợn với số lượng hàng nghìn con đã thải ra một khối lượng chất thải khổng lồ, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến môi trường tự nhiên.

Khảo sát tại làng nghề Trà Lâm, hầu hết các hộ làm nghề đều chưa có hệ thống xử lý chất thải đạt chuẩn, các chất thải phần lớn vẫn được xả trực tiếp ra hệ thống thoát nước chạy quanh làng. Kênh, mương bị chất thải “bức tử”, bùn thải đặc quánh, bốc mùi hôi, chua đặc trưng của làng nghề đậu.

Ông Trần Văn Thụy - người dân Trà Lâm, chia sẻ: “Không chỉ kênh, mương mà không khí cũng bị ô nhiễm nặng bởi các lò than đun nước đậu. Gần chục năm nay, người dân chúng tôi sống chung với ô nhiễm. Hệ thống kênh dẫn nước bị ô nhiễm cho nên nhiều diện tích ruộng bị bỏ hoang. Các loại bệnh về hô hấp và mắt ngày càng nhiều”.

Chủ tịch UBND xã Trí Quả - ông Dương Văn Phao, thừa nhận ô nhiễm môi trường tại Trà Lâm đang trong tình trạng đáng báo động, ảnh hưởng lớn đến đời sống, sức khỏe người dân và sự phát triển lâu dài của làng nghề. Trước thực trạng này, xã cũng đã đưa ra nhiều giải pháp khắc phục.

“Mỗi năm, xã đầu tư hàng chục triệu đồng cho hoạt động khơi thông, vệ sinh hệ thống kênh mương trên địa bàn. Hơn 100 hộ làm nghề cũng đã được hỗ trợ xây hầm biogas để giảm ô nhiễm. Tuy nhiên, vì khối lượng chất thải quá lớn, nên chưa xử lý hết được. Chúng tôi đang rất tích cực trong việc vừa khuyến khích sản xuất vừa đẩy mạnh hoạt động giảm ô nhiễm môi trường”, ông Phao cho hay.

Rõ ràng, phát triển sản xuất gắn với bảo vệ môi trường là con đường duy nhất giúp làng nghề Trà Lâm phát triển bền vững. Để làm được điều này, chính quyền địa phương cần có những giải pháp phát triển đồng bộ cả về cơ sở hạ tầng, mặt bằng sản xuất, hệ thống thu gom, xử lý chất thải tập trung… Bản thân người dân làm nghề cũng cần nâng cao ý thức, quan tâm hơn đến công tác bảo vệ môi trường sống, để từ đó vừa phát triển kinh tế, vừa nâng cao chất lượng cuộc sống.

Văn Hiến