Đây cũng là những vấn đề mà giới chuyên gia trong nước và quốc tế đặt biệt quan tâm tại Diễn đàn Thực hiện Mục tiêu Phát triển Bền vững, Cộng đồng Doanh nghiệp được hưởng lợi như thế nào từ Chương trình Nghị sự 2030 do Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) tổ chức tại Tp.HCM ngày 5/4.

Khi nào “hóa rồng”?

Thực tế cho thấy, tốc độ tăng trưởng của nền kinh tế Việt Nam nhiều năm qua vẫn chưa đảm bảo sự phát triển bền vững do Việt Nam phải đối mặt với các vấn đề về phát triển dài hạn cả ở cấp độ vi mô và vĩ mô: Năng lực cạnh tranh yếu cùng với những vấn đề về môi trường và xã hội.

Ở tầm vi mô, các doanh nghiệp (DN) trong vai trò xương sống của nền kinh tế cũng đang phải tìm cho mình con đường phát triển bền vững thích hợp trước những đổi thay, thách thức từ trong lẫn ngoài.

Nói chuyện với giới DN tại Diễn đàn này, chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan chia sẻ câu chuyện trong quá trình thực hiện Báo cáo Việt Nam 2035, Phó thủ tướng Vũ Đức Đam có đặt vấn đề với bà là liệu Việt Nam có thể đạt mức tăng trường 9% mỗi năm và duy trì liên tục trong 20 năm để hóa rồng?

Thế nhưng khi qua thực hiện tất cả các mô hình tính toán kinh tế của bà Phạm Chi Lan cùng với nhóm nghiên cứu thì câu trả lời cuối cùng của bà dành cho Phó thủ tướng là không thể.

Cũng cần nhắc lại, hồi tháng 9 năm ngoái, 193 quốc gia thành viên Liên Hợp Quốc (trong đó có Việt Nam) đã thông qua Chương trình Nghị sự 2030, bao gồm 17 Mục tiêu Phát triển Bền vững nhằm giải quyết những thách thức của sự phát triển kinh tế – xã hội toàn diện, đảm bảo tính bền vững của môi trường và quản trị tốt. Theo đó, các trách nhiệm mà đồng thời là các cơ hội dành khối tư nhân là vô cùng quan trọng.

Theo bà Phạm Chi Lan, việc thực hiện các mục tiêu Phát triển bền vững của Liên Hợp Quốc giai đoạn 2015 – 2030 cũng chính là những việc chúng ta cần làm để đạt được khát vọng Việt Nam 2035 – hướng tới thịnh vượng, sáng tạo, công bằng và dân chủ. Nhà nước, DN và xã hội đều có trách nhiệm và lợi ích của mình trong việc thực hiện những mục tiêu đó.

Bà khẳng định những mục tiêu phát triển bền vững của Chương trình Nghị sự 2030 cùng lời kêu gọi đổi mới, cải cách và hội nhập chính là “đầu vào” rất quan trọng cho Báo cáo Việt Nam 2035. Và để thực hiện mục tiêu phát triển bền vững, Nhà nước, doanh nghiệp và toàn xã hội đều có trách nhiệm trong việc này.

Tốc độ tăng trưởng của nền kinh tế Việt Nam nhiều năm qua vẫn chưa đảm bảo sự phát triển bền vững

Thách thức từ mô hình tăng trưởng

Giới chuyên gia đánh giá việc tham gia với tất cả các DN liên quan sẽ trở thành một phương pháp quan trọng để đạt được các mục tiêu phát triển bền vững. Chương trình Nghị sự 2030 có thể coi là lời kêu gọi đổi mới, cải cách và hội nhập. Các mối quan hệ hợp tác hiện tại sẽ trở nên sâu sắc hơn, tuy nhiên các mối quan hệ hợp tác mới, không theo thông lệ, cũng sẽ được hình thành.

Bà Pratibha Mehta, Điều phối viên Thường trú của Liên Hợp Quốc tại Việt Nam, nhận định các mục tiêu phát triển bền vững đặc biệt phù hợp đối với các vấn đề phức tạp mà các quốc gia thu nhập trung bình như Việt Nam gặp phải. Các DN có thế mạnh trở thành các thủ lĩnh tạo ra thay đổi tích cực và đổi mới cho các xã hội công bằng và hòa nhập.

Nhấn mạnh tầm quan trọng của khu vực kinh tế tư nhân, ông Patrick Gilabert, đại diện Tổ chức Công nghiệp Liên Hợp Quốc tại Việt Nam (UNIDO), khẳng định cơ hội và sự tham gia với khối tư nhân theo nội dung của các mục tiêu phát triển bền vững cho toàn bộ Chương trình Nghị sự 2030 sẽ đem lại cho nền kinh tế Việt Nam bền vững và hội nhập hơn. UNIDO sẽ luôn duy trì sự hợp tác chặt chẽ với các nền công nghiệp và DN Việt Nam trong vấn đề này.

Trước bối cảnh Việt Nam tham gia nhiều FTA như hiện nay, giới chuyên gia đặt vấn đề làm sao để lợi ích không rơi vào tay nhóm nhỏ, nhất là khi các nhà đầu tư nước ngoài đang chiếm ưu thế lớn trong tổng kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam.

Cũng theo bà Phạm Chi Lan, trong Báo cáo Việt Nam 2035 có hướng tới sự thịnh vượng, sáng tạo, công bằng và dân chủ. Theo đó, có ba trụ cột chính, đó là thịnh vượng về kinh tế đi đôi với bền vững về môi trường; công bằng và hòa nhập xã hội; Nhà nước có năng lực và trách nhiệm giải trình.

Nhưng để đối phó với những thách thức nhằm tăng trưởng kinh tế dài hạn, theo bà Phạm Chi Lan, cần giải quyết những thách thức của mô hình tăng trưởng hiện nay. Đó là tăng trưởng tạo mô hình tích lũy vốn, tăng trưởng năng suất thấp. Hơn nữa, những ảnh hưởng tích cực từ DN có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) trong việc nâng cao năng suất và công nghệ vẫn chưa rõ ràng.

Ngoài ra, cũng theo bà Lan, bài toán nan giải còn nằm ở lĩnh vực dịch vụ tụt hậu so với sản xuất trong phát triển và hội nhập toàn cầu. Đó là chưa kể những tổn thất nặng nề từ biến đổi khí hậu toàn cầu và suy thoái môi trường, trong khi mô hình phát triển đô thị vẫn đối mặt nhiều thách thức to lớn.

Thế Vinh