Tại Cuộc Tọa đàm Công bố Báo cáo kinh tế vĩ mô quý I/2016 của Viện kinh tế và chính sách (VEPR) diễn ra ngày 12/4, TS. Nguyễn Đức Thành, Viện trưởng Viện kinh tế và chính sách (VEPR), cho biết kinh tế quý I chứng kiến mức suy giảm tăng trưởng kể từ năm 2012 tới nay. Lần đầu tiên trong vòng 5 năm , tăng trưởng quý I thấp hơn so với mức tăng trưởng cùng kỳ của năm trước với GDP chỉ tăng 5,46%, thấp hơn mức tăng 6,12% của cùng kỳ năm 2015.

Lạm phát cao trở lại, ngân sách thâm hụt

Trong khi khu vực dịch vụ vẫn diễn biến tích cực, đóng góp của công nghiệp vào tăng trưởng không đạt được như kỳ vọng. Tăng trưởng dịch vụ ổn định ở mức 6,13% và đóng góp 2,48 điểm phần trăm vào tăng trưởng GDP quý I.

Khu vực công nghiệp, trái lại, chỉ tăng 6,72%, mức thấp nhất trong nhiều quý trở lại đây, các chỉ số sản xuất công nghiệp, tiêu thụ có dấu hiệu chững lại. Bên cạnh đó, khu vực nông, lâm ngư nghiệp đã suy giảm 1,23% chủ yếu là do sản lượng lúa vùng ĐBSCL và cây trồng vụ đông tại miền Bắc.

Lạm phát có xu hướng tăng trở lại trong ba tháng đầu năm. Lạm phát toàn phần đã vượt mức 1% trong tháng 2 và đạt 1,69% cuối quý. Mức tăng này phần lớn đến từ đợt điều chỉnh giá dịch vụ y tế và giáo dục đầu tháng 3. Các mặt hàng còn lại đều trong chu kỳ giảm giá sau tết, lạm phát cơ bản tiếp tục xu thế giảm từ tháng 11/2015 và đứng ở mức 1,64% cuối quý I/2016. Điều này cho thấy áp lực lạm phát trong năm 2016 sẽ đến nhiều từ nhóm các mặt hàng do nhà nước quản lý (dịch vụ, y tế và giáo dục).

Cán cân thương mại quý I tiếp tục xu hướng khả quan diễn ra từ năm 2015. Thương mại đạt thặng dư quý thứ hai liên tiếp ở mức 0,7 tỷ USD. Tuy nhiên, sự phục hồi này đạt được chủ yếu do suy giảm nhu cầu nhập khẩu. Trong quý I, tổng giá trị NK đạt 37 tỷ, giảm 5,1% so với cùng kỳ năm trước, tổng kim ngạch XK chỉ tăng 3,9% so với quý I/2015 và đạt 37,7 tỷ USD. Kinh tế trì trệ tại các đối tác NK chính của Việt Nam đã khiến tăng trưởng XK suy giảm hai quý liên tiếp.

Cán cân thanh toán có những biểu hiện bất thường từ quý III/2015 khi xuất hiện dòng tiền gửi ở nước ngoài với quy mô lớn, cho thấy chính sách ngoại hối có thể đang gây ra những tác động phụ đáng lưu ý.

Ngân sách tiếp tục thâm hụt lớn, theo báo cáo do Chính phủ trình Quốc hội, ngân sách năm 2015 ước tính thâm hụt 6,34% GDP. Đây là mức thâm hụt lớn so với mức mục tiêu 5% GDP mà Quốc hội đưa ra.

Trong bối cảnh nguồn thu còn gặp nhiều khó khăn, xu hướng tăng chi tiêu ngân sách vẫn không có dấu hiệu dừng lại. Tổng chi NSNN đạt 1.262,87 tỷ đồng, tăng 19,1% so với tổng chi năm 2014. Thâm hụt ngân sách ước tính ở mức 226.000 tỷ đồng, thấp hơn khoảng 30.000 tỷ so với mức ước tính của VEPR đưa ra hồi tháng 1.

Thị trường ngoại hối tạm thời ổn định, NHNN đang có những điều kiện thuận lợi để quản lý tỷ giá một cách chủ động khi tâm lý đầu cơ trên thị trường không còn lớn.Mặt bằng lãi suất đang có những áp lực tăng. Lãi suất tiết kiệm đang tiệm cận mức trần 5,5% năm, khi các ngân hàng cạnh tranh huy động để đáp ứng tỷ lệ an toàn theo Thông tư 36/2014/TT-NHNN và chuẩn bị nguồn vốn cho các kế hoạch phát triển tín dụng tham vọng

Do yếu tố mùa vụ, tốc độ tăng trưởng của thị trường bất động sản chững lại trong quý I, trên cả hai trường chính là Hà Nội và Tp. Hồ Chí Minh.Tỷ lệ hấp thụ chỉ đạt 34% ở thị trường Hà Nội và 16,8% ở Tp. Hồ Chí Minh, mức thấp nhất trong nhiều quý trở lại đây.

Khu vực công nghiệp chỉ tăng ở mức thấp, 6,2%

Cấp bách cải cách hành chính

Các chuyên gia nhận định, dù tăng trưởng quý I không như kỳ vọng nhưng điều kiện cho tăng trưởng kinh tế về cơ bản vẫn là tích cực trong năm 2016, nếu những cơ hội từ tự do hóa thương mại được tận dụng và cải cách hành chính tiếp tục được thúc đẩy.

Chuyên gia kinh tế Lê Đăng Doanh cho rằng điểm đáng lo ngại là bội chi ngân sách, nợ công tăng cao, tình hình nợ tăng vọt, các khoản vay tăng nhanh, Bộ Tài chính đã cắt giảm chi thường xuyên nhưng dường như chưa đáp ứng yêu cầu.

VEPR khuyến nghị, muốn hướng tới duy trì mục tiêu ổn định vĩ mô, đặc biệt cần tránh tâm lý nôn nóng trong việc đạt mục tiêu tăng trưởng cao khi bắt đầu một nhiệm kỳ Chính phủ mới. Các cơ quan nhà nước hoạch định chính sách cần nhìn trước những rủi ro lạm phát cao trở lại để kiểm soát cung tiền ở mức phù hợp. Kế hoạch tăng trưởng tín dụng 10% trong năm 2016 có thể tạo nguy cơ mất kiểm soát lạm phát như trong mấy năm gần đây.

VERP cho rằng không có dấu hiệu cho thấy nguồn thu ngân sách sẽ được cải thiện trong năm 2016 nếu không có những giải pháp mạnh mẽ để giảm chi thường xuyên, bội chi chắc chắn tiếp tục không thực hiện được kế hoạch dưới 5%GDP của Quốc hội. Đi kèm với các giải pháp cắt giảm chi ngân sách ngắn hạn quyết đoán, Chính phủ cần có một chiến lược tổng thể và hữu hiệu cắt giảm bộ máy hành chính và thường xuyên trong cả nhiệm kỳ này.

Thu Hường