Nghị quyết 79 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế nhà nước khẳng định kinh tế Nhà nước là động lực chủ đạo trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, giữ vai trò bảo đảm ổn định vĩ mô, cân đối lớn của nền kinh tế. Nghị quyết cũng đồng thời nhấn mạnh yêu cầu kinh tế Nhà nước phải trở thành lực lượng kiến tạo, dẫn dắt phát triển, mở đường cho các động lực tăng trưởng mới.

Tại tọa đàm “Để kinh tế nhà nước dẫn dắt, mở đường trong kỷ nguyên mới” sáng 6/2, GS. TS. Hoàng Văn Cường, Uỷ viên Ủy ban Tài chính - Ngân sách của Quốc hội đặt vấn đề về sự phân định lĩnh vực giữa khu vực kinh tế nhà nước và tư nhân.

Nhắc lại Nghị quyết 68 đã xác định coi kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế, ông Cường dẫn chứng: “Nhiều người cũng đặt câu hỏi, liệu hai khu vực này có ‘lấn sân’ nhau không?”

Phân định ‘sân chơi’ cho khu vực nhà nước và  tư nhân

Chuyên gia nhắc lại, với khu vực nhà nước, Nghị quyết 79 đưa ra yêu cầu phải có hạch toán đầy đủ theo nguyên tắc thị trường. 

“Dựa vào thị trường thì phải có cạnh tranh. Nếu chúng ta không giải quyết tốt mối quan hệ này rất có thể tiềm ẩn cạnh tranh giữa doanh nghiệp nhà nước và doanh nghiệp tư nhân”, ông Cường nói.

GS. TS. Hoàng Văn Cường phân tích, sự cạnh tranh này có thể tạo sức mạnh hai bên cùng phát triển hoặc gây tổn hại cho nhau. Nếu doanh nghiệp nhà nước nếu không đủ sức cạnh tranh, vươn lên thì cũng khó có thể dẫn dắt, mở đường.

Chuyên gia nhấn mạnh tính đúng đắn của Nghị quyết nhưng quá trình triển khai thực hiện cần tìm cách để “đi sâu hơn”, sao cho kinh tế tư nhân giữ vai trò động lực quan trọng nhất, còn kinh tế nhà nước dẫn dắt, mở đường.

Chương trình hành động của Nghị quyết 79 đang được xây dựng cần xác định rõ “cách đi”. Nhà nước phải đảm nhận vai trò phân định sân chơi cho khu vực nhà nước và khu vực tư nhân. 

Theo ông Cường, cần phân định rõ những lĩnh vực then chốt nào doanh nghiệp nhà nước nắm giữ? Lĩnh vực nào khu vực tư nhân có thể tham gia và tham gia ở mức độ nào. Khi đã được phân định rõ, doanh nghiệp nhà nước sẽ có thể tập trung đầu tư để giữ vai trò chủ đạo, dẫn dắt.

Bên cạnh đó, bản thân trong khu vực nhà nước cũng cần phân định vai trò của từng doanh nghiệp.

“Ví dụ như vừa qua chỉ định cho Viettel để đầu tư nhà máy chế tạo chip bán dẫn. Phải có những định hướng và phân bổ nguồn lực rõ như thế để doanh nghiệp đảm nhận vai trò dẫn dắt, nếu không cũng không thể dẫn dắt được”, chuyên gia nêu rõ.

Về vấn đề này, chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan cho rằng, kinh tế nhà nước và kinh tế tư nhân - hai khu vực kinh tế quan trọng nhất hiện nay, cần “sát cánh” để sử dụng hiệu quả nhất nguồn lực quốc gia vì lợi ích của đông đảo người dân Việt Nam.

Mục tiêu cuối cùng không phải là lợi ích của mỗi khu vực mà là sự phát triển bền vững của nền kinh tế. Thay vì đầu tư dàn trải, cần “ngồi lại với nhau” để phân công rõ ràng: ai làm tốt khâu nào thì tập trung làm khâu đó, tránh lãng phí, để mất cơ hội vào khu vực nước ngoài.

Theo chuyên gia, kinh tế nhà nước và kinh tế tư nhân không phải là cuộc chơi “ai thắng - ai thua”. Hoàn toàn có thể cùng thắng, cùng phát triển trên nền tảng hợp tác và phân công hợp lý. Mục tiêu cuối cùng là thịnh vượng của đất nước và của người dân Việt Nam.

Doanh nghiệp được chọn cần đáp ứng nhiều tiêu chí

Tại toạ đàm, TS. Nguyễn Như Quỳnh, Viện trưởng Viện Chiến lược và Chính sách kinh tế, Bộ Tài chính nhấn mạnh,  vai trò của doanh nghiệp nhà nước đã có sự thay đổi căn bản với Nghị quyết 79. Nếu trước đây doanh nghiệp nhà nước được giao thực hiện vai trò chủ đạo trên diện rộng, thì nay được định vị tập trung vào một số ngành, lĩnh vực then chốt, chiến lược và giữ vai trò tiên phong, dẫn dắt phát triển.

Sự thay đổi này đòi hỏi cơ quan quản lý nhà nước và bản thân doanh nghiệp nhà nước phải điều chỉnh tư duy quản lý, tư duy đầu tư và tầm nhìn phát triển trong giai đoạn mới, phù hợp với yêu cầu vận hành theo cơ chế thị trường nhưng vẫn gắn với mục tiêu chiến lược quốc gia.

Theo ông Doãn Thanh Tuấn, Phó Cục trưởng Cục Phát triển doanh nghiệp Nhà nước, Bộ Tài chính, Nghị quyết 79 đã xác định rõ một số nhóm ngành, lĩnh vực trọng yếu, bao gồm: Quốc phòng, an ninh; năng lượng; vận tải, logistics; tài chính - ngân hàng; khoa học - công nghệ, điện tử - viễn thông, hạ tầng số; khai thác, chế biến khoáng sản chiến lược; hoá chất; xây dựng, vật liệu xây dựng; nông, lâm nghiệp.

Ông Tuấn cho rằng, các ngành, lĩnh vực được lựa chọn phải thực sự là “mạch máu” của nền kinh tế, có vai trò bảo đảm an ninh quốc gia, an ninh kinh tế và an sinh xã hội, đồng thời là những lĩnh vực mà khu vực tư nhân không muốn hoặc chưa đủ điều kiện tham gia.

Đây cũng là những ngành có khả năng dẫn dắt chuỗi công nghiệp, tạo nền tảng để Việt Nam hình thành các ngành công nghiệp cốt lõi, có năng lực cạnh tranh.

Việc lựa chọn doanh nghiệp nhà nước đảm nhận cần dựa trên tiêu chí về lĩnh vực hoạt động, quy mô, hiệu quả và đặc biệt là năng lực phát triển, chủ công nghệ nền tảng, khả năng định hướng, dẫn dắt hoạt động của toàn ngành, làm chủ chuỗi giá trị, kết nối, dẫn dắt các doanh nghiệp thuộc các thành phần kinh tế khác cùng tham gia.

Theo chuyên gia, vai trò lan tỏa và dẫn dắt của các doanh nghiệp được chọn này là yếu tố cốt lõi. Doanh nghiệp Nhà nước phải đóng vai trò như “vốn mồi”, kích hoạt và dẫn dắt nguồn lực đầu tư của toàn xã hội, từ đó góp phần hoàn thành các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội trong giai đoạn tới.

Đỗ Kiều