Tại Hội thảo trực tuyến “Triển vọng kinh tế Việt Nam 2026: Sẵn sàng cho kỷ nguyên mới?” do Viện ISEAS - Yusof Ishak  (Singapore) tổ chức sáng 28/1, khi người tham dự đặt câu hỏi về Nghị quyết 79 và khu vực kinh tế nhà nước của Việt Nam, TS Lê Duy Bình, Giám đốc Economica Việt Nam trả lời rằng, trong những năm gần đây, đặc biệt là hiện nay, Chính phủ Việt Nam đang thúc đẩy sự chuyển đổi của các doanh nghiệp nhà nước trong nền kinh tế. 

Những thông điệp rất mạnh mẽ được gửi gắm trong Nghị quyết 79 cho thấy: Không được coi là "đứa con cưng" cần bao bọc, doanh nghiệp nhà nước phải tự mình cạnh tranh trong tiếp cận đất đai, tiếp cận giấy phép và các nguồn lực khác; phải áp dụng các tiêu chuẩn quản trị doanh nghiệp của OECD. 

“Như Viettel chẳng hạn, họ cũng đang thúc đẩy AI, thúc đẩy bán dẫn. Ngay tuần trước, Viettel vừa khánh thành nhà máy chế tạo chip bán dẫn đầu tiên tại Việt Nam”, ông Bình ví dụ.

Vai trò nòng cốt, đi đầu của doanh nghiệp nhà nước 

Sự kiện ông Bình nhắc đến là việc ngày 16/1 vừa qua, Tập đoàn Công nghiệp – Viễn thông Quân đội (Viettel) chính thức khởi công xây dựng nhà máy chế tạo chip bán dẫn đầu tiên tại Việt Nam. Đây là dự án Viettel triển khai theo nhiệm vụ được Bộ Quốc phòng giao, trên cơ sở Nghị quyết của Chính phủ.

Cần phải nhắc lại, để có một sản phẩm chip bán dẫn hoàn chỉnh cần tới 6 công đoạn chính, và chế tạo chip là khâu phức tạp và then chốt nhất. Đây là một quy trình công nghệ tinh vi, đòi hỏi năng lực tổ chức, quản trị và làm chủ công nghệ ở trình độ rất cao. Chỉ một sai lệch nhỏ ở bất kỳ công đoạn nào cũng có thể ảnh hưởng đến toàn bộ dây chuyền với 1.000 bước công nghệ liên tiếp, kéo dài trong 3 tháng.

Người trong ngành vốn nhìn nhà máy chế tạo chip như "một bài kiểm tra cực khó" về năng lực, tài chính, thị trường... Do đó, đây là sự kiện quan trọng, đánh dấu mốc cho việc hình thành năng lực chế tạo chip, hoàn thiện hệ sinh thái bán dẫn tại Việt Nam.

Nhưng quan trọng hơn, nhìn rộng ra, việc xây dựng và đưa vào hoạt động nhà máy là một minh chứng rõ nét, thể hiện vai trò nòng cốt, đi đầu của một doanh nghiệp nhà nước như Viettel trong việc thực hiện Chiến lược phát triển công nghiệp bán dẫn nói riêng, cũng như các công nghệ chiến lược nói chung và các động lực tăng trưởng mới của đất nước khi bước vào kỷ nguyên mới.

Trong bài phát biểu tại lễ khởi công, Thủ tướng  Phạm Minh Chính đã giao cho Viettel 3 nhiệm vụ: Làm chủ công nghệ chế tạo chip để phục vụ nghiên cứu, thiết kế và sản xuất sản phẩm công nghệ cao; Hỗ trợ và tạo điều kiện cho các doanh nghiệp thiết kế, khởi nghiệp, trường đại học, viện nghiên cứu; hình thành và thúc đẩy phát triển hệ sinh thái bán dẫn và Trở thành trung tâm thực hành, đào tạo nhân lực sản xuất chip bán dẫn.

Khối doanh nghiệp nhà nước (DNNN) đóng góp hơn 29% GDP của đất nước, chiếm thị phần rất lớn trong một số lĩnh vực như năng lượng, viễn thông, ngân hàng… Tính riêng doanh nghiệp 100% vốn nhà nước, mặc dù chỉ chiếm một tỷ lệ nhỏ khoảng 0,08% doanh nghiệp hoạt động nhưng lại nắm giữ nguồn lực lớn của nền kinh tế: khoảng 7% tổng tài sản, 10% vốn chủ sở hữu của toàn bộ doanh nghiệp, đóng góp 28% tổng số thuế và các khoản phải nộp ngân sách nhà nước.

Nghị quyết số 79-NQ/TW của Bộ Chính trị xác định kinh tế nhà nước (KTNN) giữ vai trò chủ đạo trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, phải tiên phong kiến tạo phát triển, dẫn dắt, mở đường, thúc đẩy công nghiệp hoá, hiện đại hoá, cơ cấu lại nền kinh tế và xác lập mô hình tăng trưởng mới, lấy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực chính, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Nghị quyết đặt mục tiêu đến năm 2030 phấn đấu có 50 DNNN vào nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất Đông Nam Á và từ 1 - 3 DNNN vào nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất thế giới. Xây dựng một số tập đoàn kinh tế, DNNN mạnh, có quy mô lớn, công nghệ hiện đại, có năng lực cạnh tranh khu vực và quốc tế, giữ vai trò tiên phong, dẫn dắt các doanh nghiệp trong nước tham gia sâu vào một số chuỗi sản xuất và cung ứng toàn cầu, đặc biệt trong các lĩnh vực then chốt, chiến lược của nền kinh tế.

Các mục tiêu được lượng hóa cụ thể này được xem là kim chỉ nam để các doanh nghiệp nhà nước quy mô lớn xây dựng chiến lược tăng trưởng đột phá.

Dẫn dắt và tạo điều kiện, thu hút khu vực tư nhân

Nghiên cứu kỹ Nghị quyết 79, ông Bùi Văn Huy, Phó Chủ tịch HĐQT CTCP Đầu tư FIDT, cho rằng Nghị quyết đã tái định vị vai trò của KTNN một cách dứt khoát: Phải tiên phong kiến tạo phát triển, dẫn dắt, mở đường.

“Vai trò này đòi hỏi KTNN phải đi đầu trong chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo, tương tự như cách Viettel đã làm trong lĩnh vực viễn thông và công nghệ cao, trở thành một hình mẫu về DNNN năng động, vươn ra toàn cầu. Đây là một sự nâng tầm về chất, đặt ra yêu cầu cao hơn rất nhiều so với vai trò ổn định, điều tiết truyền thống", ông đánh giá.

Ông Huy kỳ vọng Nghị quyết 79 nếu được triển khai quyết liệt sẽ tạo ra những tác động sâu rộng. Trong đó, thúc đẩy sự ra đời của những sếu đầu đàn thực sự. Việc tập trung nguồn lực, áp dụng quản trị hiện đại theo chuẩn OECD sẽ giúp hình thành các tập đoàn dẫn dắt, có khả năng lôi kéo các doanh nghiệp tư nhân cùng phát triển.

"Mô hình này đã phần nào thành công với Viettel trong lĩnh vực công nghệ và giờ đây được kỳ vọng sẽ nhân rộng ra các lĩnh vực năng lượng, công nghiệp chế tạo, logistics và tài chính”, chuyên gia ví dụ.

Chung quan điểm, GS.TS Andreas Stoffers, Đại học FOM, Essen (Đức) cho rằng, trong bối cảnh Việt Nam chuyển từ mục tiêu tăng trưởng nhanh sang tăng trưởng chất lượng cao, Nghị quyết số 79 đã gửi đi thông điệp rõ ràng về một nhà nước “dẫn dắt và tạo điều kiện”, qua đó củng cố niềm tin của khu vực tư nhân và nhà đầu tư.

“Nghị quyết 79 có thể mang lại tác động tích cực nếu thực sự thu hút được nguồn lực của khu vực tư nhân. KTNN nên tập trung vào các dự án và nền tảng mang tính nền móng, đặc biệt trong những lĩnh vực có rủi ro cao và tầm nhìn dài hạn, để các doanh nghiệp tư nhân có thể đầu tư và đổi mới trong các thị trường hạ nguồn mang tính cạnh tranh”, chuyên gia nêu quan điểm.

Bên cạnh những kỳ vọng, các chuyên gia cũng thẳng thắn chỉ ra con đường đưa Nghị quyết vào cuộc sống đối mặt với không ít thách thức ở việc thay đổi tư duy và sức ì của hệ thống, việc cụ thể hóa và thể chế hóa các chủ trương…

Mới đây, tại Công điện ngày 24/1 về giải pháp trọng tâm thực hiện mục tiêu tăng trưởng kinh tế năm 2026, Thủ tướng Phạm Minh Chính đã đặt ra yêu cầu các tập đoàn kinh tế, tổng công ty nhà nước, phát huy vai trò đầu tàu, dẫn dắt, nâng cao năng lực quản trị, hiệu quả sản xuất kinh doanh, phấn đấu tăng trưởng sản lượng hoặc doanh thu năm 2026 từ 10% trở lên; đẩy nhanh tiến độ các dự án hạ tầng trọng điểm được giao và tiếp tục đề xuất các dự án đầu tư mới.

Kỳ vọng với Nghị quyết 79, Nghị quyết 68 đã vạch ra lộ trình chiến lược, toàn diện và đầy tham vọng, với quyết tâm chính trị mạnh mẽ, với những hành động quyết liệt, hiệu quả, thực chất và những bài học thực tiễn đã được tổng kết, có cơ sở để tin tưởng vào thành công của các nghị quyết và các mục tiêu ngắn và dài hạn, hướng tới tương lai nền kinh tế phát triển nhanh và bền vững.

Doanh nghiệp nhà nước cần được xác định rõ vai trò trong những lĩnh vực thiết yếu, chiến lược hoặc có tác động lan tỏa lớn, tránh tình trạng dàn trải, cạnh tranh không cần thiết với khu vực tư nhân. Nghị quyết 79 mở ra cơ hội chiến lược để nâng cấp năng lực quản trị quốc gia. Khi năng lực quản trị được nâng cao, KTNN sẽ không còn được đo bằng vai trò hình thức hay quy mô nguồn lực, mà bằng khả năng dẫn dắt, kiến tạo và tạo dựng niềm tin cho toàn bộ nền kinh tế.

TS. Nguyễn Sĩ Dũng Nguyên Phó Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội

Để những "sếu đầu đàn" thực sự cất cánh và hiện thực hóa mục tiêu 5 năm tới, chúng ta cần lộ trình "tăng lực" tập trung vào 3 mũi nhọn: Đầu tư mạnh mẽ cho công nghệ và đổi mới sáng tạo; cải thiện bộ máy quản trị hướng tới chuẩn mực quốc tế và tiếp tục sàng lọc, trọng dụng nhân tài quản trị. Khi kết hợp được nền tảng nội lực với cơ chế "cởi trói" của Nghị quyết 79, tôi tin rằng các mục tiêu không những đạt được mà chúng ta còn có thể kỳ vọng vượt mức ở một số chỉ tiêu.

PGS.TS Nguyễn Thường Lạng Viện Thương mại và Kinh tế Quốc tế, Đại học Kinh tế Quốc dân 

Nghị quyết 79 là một bước ngoặt về tư duy. Việc yêu cầu chuyển mạnh từ quản lý hành chính sang kiến tạo phát triển, coi trọng hạch toán đầy đủ theo nguyên tắc thị trường là thông điệp mạnh mẽ nhất. Khi DNNN không còn dựa vào bao cấp, chấp nhận cạnh tranh bình đẳng thì nỗi lo về sự "chèn ép" sẽ biến mất. DNNN sẽ đóng vai trò dẫn dắt, mở đường vào những lĩnh vực khó, tạo hạ tầng để tư nhân đi theo. Tác động lớn nhất của Nghị quyết 79 đối với KTTN không chỉ nằm ở cơ chế, mà nằm ở tham vọng nâng tầm quy mô của khu vực công.

Ông Lê Văn Dũng Tổng giám đốc Công ty cổ phần Tập đoàn công nghệ AB Soft

Đỗ Kiều