Kinh tế Trung Quốc suy yếu, cộng với bất ổn ở các thị trường mới nổi đã tạo ra bầu không khí lo lắng trong nhiều tháng trở lại đây. Và, giờ lại đến lượt cuộc khủng hoảng di cư ở châu Âu cùng những nỗi sợ hãi mới về chủ nghĩa khủng bố, sau các cuộc tấn công đẫm máu nhằm vào Paris, khiến sự quan tâm dành cho các vấn đề kinh tế càng bị phân tán.

Antalya (Thổ Nhĩ Kỳ) - nơi diễn ra Hội nghị G20 năm 2015

Nỗ lực nhỏ bé

Nhìn lại cuộc khủng hoảng toàn cầu trong năm 2009, G20 như một đầu tàu gồng mình kéo toàn bộ kinh tế thế giới, “mướt mải xoay xở” đủ kiểu chính sách thông qua chi tiêu công và sự hỗ trợ từ các ngân hàng Trung ương. Nhưng đến nay, những nước này lại phải giải bài toán mới là làm sao thúc đẩy sản lượng trong khi khả năng phối hợp với nhau dường như đã chạm mốc giới hạn.

Hai năm trước, G20 từng đưa ra một kế hoạch trị giá 2.000 tỷ USD, nhằm thúc đẩy tốc độ tăng trưởng của kinh tế thế giới thêm 2%, bằng cách tăng đầu tư cơ sở hạ tầng và tái cơ cấu nền kinh tế để tăng năng suất và tính cạnh tranh. Tuy nhiên, do vấp phải nhiều khó khăn chính trị, G20 buộc phải trì hoãn thực hiện lời hứa của mình.

Với tất cả cố gắng trong phạm vi có thể, một số nước cũng gặt hái được những thành công nho nhỏ. Sau khi tổng kết lại, các quan chức G20 khẳng định đã thực thi khoảng một nửa trong số 1.000 chính sách mà G20 vạch ra vào năm ngoái, nhằm kích thích tăng trưởng khoảng 0,7% cho giai đoạn 5 năm.

Tháng trước, G20 còn tìm thấy tiếng nói chung về một thỏa thuận quốc tế nhằm ngăn chặn hành vi trốn thuế của các tập đoàn đa quốc gia, tác nhân gây thất thoát ước tính khoảng 100 - 240 tỷ USD mỗi năm. Châu Âu cũng nhắc tới cơ chế giám sát ngân hàng tập trung mới, với mục tiêu giải phóng nguồn tín dụng cần thiết để thúc đẩy tăng trưởng, mặc dù chính sách này vẫn còn dang dở từ năm 2012.

Tuy nhiên, như vậy vẫn là quá ít đối với cả một nền kinh tế toàn cầu đang trượt dốc. Hàng loạt gói kích thích kinh tế đã được các chính phủ tung ra nhằm “hồi sức cấp cứu” kinh tế năm 2009 và 2010, nhưng mặt trái của nó là nợ công lại bị đẩy lên mức nguy hiểm.

Nhiều nước phát triển không thu hoạch được nhiều thành công từ các chương trình mua trái phiếu và còn tiếp tục gặp khó khăn trong việc kích thích tăng trưởng. Một số nước thậm chí đã phải quy định lãi suất âm, tức là thu phí giữ tiền của người gửi, nhằm khuyến khích chi tiêu và đầu tư.

Họa vô đơn chí

Mức nợ cao khiến ý định đẩy mạnh chi tiêu của nhiều nước trở nên rụt rè hơn. Mặc dù tình trạng thâm hụt ngân sách đang dần được khắc phục, nhưng cũng đã hai lần suýt xảy ra khủng hoảng tại các nước giàu có. Thậm chí, trong khi các quốc gia châu Âu đang loay hoay chưa giải quyết xong bài toán khủng hoảng nợ, thì dòng người nhập cư từ Trung Đông và Bắc Phi lại tiếp tục gây thêm áp lực mới đối với ngân sách của những nước này.

Đức, quốc gia hiếm hoi có khả năng kích cầu cho khu vực, trớ trêu thay, lâu nay vẫn theo đuổi chính sách “thắt lưng buộc bụng” và kiên quyết nói “không” với khuyến khích chi tiêu công.

Trong khi đó, các thị trường mới nổi - động lực quan trọng mang theo kỳ vọng kéo thế giới thoát khỏi khủng hoảng - cũng đang đau đầu với một loạt khó khăn của riêng mình. Giá hàng hóa sụt giảm, suy thoái của Trung Quốc và sự tháo chạy của dòng vốn đầu tư đã phơi bày nhiều điểm yếu cố hữu. Nhiều nước đã đạt đến giới hạn năng lực và nếu muốn mở rộng sẽ phải chấp nhận tiến hành cải tổ cơ bản nền kinh tế song chính sách trong nước lại không ủng hộ quá trình tái cơ cấu.

Trước cuộc suy thoái kinh tế toàn cầu năm 2009, nhìn chung các nền kinh tế mới nổi đều duy trì trạng thái thặng dư ngân sách. Nhưng đến thời điểm hiện tại, mức thâm hụt trung bình đã là 4% GDP. Mức nợ công của những nước này đã tăng vọt thêm 28.000 tỷ USD, lên đến gần 200% tổng GDP.

Hùng Anh