Trong buổi nhóm họp mới đây giữa Bộ Công Thương với các doanh nghiệp phía Nam về TPP và các hiệp định thương mại tự do (FTA), ông Trần Thanh Hải, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu, có lưu ý các doanh nghiệp phải tìm hiểu về nội dung cam kết liên quan đến mặt hàng của mình trên các khía cạnh: Thuế quan, quy tắc xuất xứ, biện pháp kỹ thuật và biện pháp phòng vệ (chống phá giá, chống trợ cấp).

Sức ép cạnh tranh

Cũng theo ông Trần Thanh Hải, khi nói về cơ hội và thách thức từ Hiệp định thương mại tự do giữa Việt Nam và Liên minh kinh tế Á – Âu (VN-EAEU FTA), doanh nghiệp phải đánh giá được tác động của các cam kết đối với hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp mình cũng như các đối tác, đối thủ cạnh tranh. Nếu doanh nghiệp Việt Nam không nhanh thì doanh nghiệp nước ngoài sẽ vào khai thác và hưởng lợi từ FTA “hộ” chúng ta.

Những lưu ý này là hoàn toàn hiện thực, nhất là khả năng chớp thời cơ, đón đầu TPP và các FTA của các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) khi rót vốn đầu tư vào Việt Nam cách đây vài năm, trong khi các doanh nghiệp Việt Nam qua những lần khảo sát gần đây đều tỏ ra kém nắm bắt tường tận các cơ hội và thách thức từ TPP và các FTA.

Trong tương lai, sự ào ạt tấn công của khối ngoại vào Việt Nam sẽ còn mạnh hơn để khai thác và “đón sóng” TPP, FTA. Đặc biệt mới đây, trên tờ Manila Times (Philippines), giới chuyên gia có dự báo Việt Nam và Philippines là hai quốc gia trong khu vực ASEAN sẽ thu hút mạnh dòng vốn đầu tư nước ngoài trong năm 2016 khi Cộng đồng Kinh tế ASEAN (AEC) chính thức thành lập.

Còn theo báo cáo của Tổng cục Thống kê, tính từ đầu năm 2015 đến giữa tháng 12/2015, nguồn vốn FDI cam kết vào Việt Nam đạt 22,76 tỉ đô la Mỹ, tăng 12,5% so với năm ngoái. Trong đó, ngành công nghiệp chế biến, chế tạo tiếp tục thu hút đầu tư nước ngoài nhiều nhất, với số vốn đăng ký 15,23 tỉ USD, chiếm 66,9% tổng vốn đăng ký.

Chia sẻ với các doanh nghiệp tại phía Nam khi nói những thách thức của TPP và các FTA, Thứ trưởng Bộ Công Thương Trần Quốc Khánh có lưu ý rằng, về mặt xã hội, cạnh tranh tăng lên có thể làm một số DN, trước hết là các DN vẫn dựa vào sự bao cấp của Nhà nước, các DN có công nghệ lạc hậu rơi vào tình trạng khó khăn, kéo theo khả năng thất nghiệp trong một bộ phận lao động.

Theo ông Ngô Chung Khanh, Phó vụ trưởng Vụ Chính sách Thương mại Đa biên (Bộ Công Thương), thách thức lớn nhất của TPP hay Hiệp định thương mại tự do Việt Nam – EU (EVFTA) chính là sức ép cạnh tranh, đặc biệt là trong lĩnh vực nông nghiệp, chăn nuôi. Không những vậy, tiêu chuẩn về quản trị minh bạch và hành xử khách quan đặt ra thách thức cho bộ máy quản lý. Đó là chưa kể nguồn thu từ thuế xuất nhập khẩu sẽ giảm. Chính những thách thức này đã và đang khiến các doanh nghiệp nội địa lo lắng: Liệu có phương án nào để hỗ trợ doanh nghiệp trước sức ép cạnh tranh?

Thứ trưởng Trần Quốc Khánh cho biết thêm, quá trình mở cửa hội nhập kinh tế sẽ dẫn đến sức ép cạnh tranh và một số ngành sẽ gặp khó khăn. Do đó, Chính phủ một số nước sẽ có hỗ trợ doanh nghiệp dưới các hình thức khác nhau như: hỗ trợ cung cấp thông tin hội nhập, trợ cấp chuyển đổi cơ cấu sản xuất, hỗ trợ giữa các nước trong TPP…

Thế nhưng, theo Thứ trưởng Khánh, ở Việt Nam, việc hỗ trợ chi phí chuyển đổi cơ cấu là rất khó, vì điều kiện nước ta khác với những nước phát triển. Cho nên Việt Nam sẽ hỗ trợ bằng cách tạo môi trường thuận lợi để DN chuyển đổi cơ cấu sản xuất, thích ứng với hội nhập.

Như vậy đã rõ, nếu các doanh nghiệp nội thường ví von “mạnh vì gạo, bạo vì tiền”, thì nay, trước sức ép FTA, đây sẽ là một bài toán khó. Trong khi đó, nguồn tài chính dồi dào lại là lợi thế của khối FDI khi đầu tư vào Việt Nam để “đón đầu” hội nhập.

Cảnh báo về nguy cơ khối ngoại hưởng “hộ” FTAhay TPP không phải lời nói suông!

Phải làm gì ?

Một câu hỏi cũng được đặt ra trước các thách thức từ TPP và các FTA là các bộ, ngành, địa phương cần phải làm gì để hỗ trợ doanh nghiệp? Các chuyên gia kinh tế cho rằng các bộ, ngành cần nội luật hoá các cam kết từ FTA và cần lưu ý khi ban hành chính sách, pháp luật mới phù hợp với cam kết. Hơn nữa, các bộ, ngành nên vận dụng, khai thác cam kết để đem lại lợi ích cho DN, đồng thời hỗ trợ DN thông qua việc xúc tiến thương mại, thông tin và cải cách hành chính, thuận lợi hoá thương mại.

Theo ông Hà Duy Tùng, Phó Vụ trưởng Vụ Hợp tác quốc tế (Bộ Tài chính), cần nâng cao năng lực của cơ quan quản lý nhà nước về thể chế, năng lực quản lý, thu chi ngân sách, cải cách thủ tục hành chính. Điểm mấu chốt là nâng cao sức cạnh tranh của nền kinh tế, của DN Việt Nam, phải có tầm nhìn, xu hướng hội nhập kinh tế.

Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu Trần Thanh Hải thì nhấn mạnh, về phía các địa phương, cũng cần nhận biết được các xu hướng tác động của FTA đến địa phương và doanh nghiệp trên địa bàn.

Cũng theo ông Trần Thanh Hải, các địa phương nên quy hoạch, định hướng, giúp doanh nghiệp chuyển đổi cơ cấu sản xuất để phù hợp với môi trường kinh doanh đang biến đổi bởi các FTA. Ngoài ra, các địa phương cần phối hợp với bộ, ngành đưa thông tin đến DN, hỗ trợ DN thông qua đào tạo, cải cách hành chính.

Còn các DN nội thì sao? Lẽ nào cứ mãi ì ạch, chậm chân và ở tâm thế đối phó chứ không phải là người chinh phục trước các FTA hay TPP. Nên nhớ, những cảnh báo về nguy cơ khối ngoại hưởng “hộ” FTA hay TPP không phải lời nói suông!

Thế Vinh