Điều bất ngờ từ Kết quả điều tra sơ bộ mới đây nhất của Trung tâm WTO và Hội nhập thuộc Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) với 100 doanh nghiệp (DN) ngành bán lẻ, khi được hỏi đánh giá về các tác động dự kiến của TPP, EVFTA đối với hoạt động của mình cũng như trên bình diện chung của ngành bán lẻ là các DN tỏ ra khá lạc quan.

Thờ ơ với các cam kết quốc tế

Có 58% các DN thừa nhận việc mở cửa cho các nhà đầu tư TPP, EU vào thị trường bán lẻ Việt Nam sẽ khiến cho cạnh tranh khó khăn hơn, thế nhưng, 98% DN đánh giá đây là cơ hội học hỏi, phát triển; 91% DN cho rằng sẽ giúp họ có thêm nguồn cung hàng hoá phong phú với giá cả hợp lý hơn.

Tuy nhiên, trong buổi tham vấn giới DN ngành bán lẻ về “Nhận diện rủi ro về chính sách đối với các ngành bán lẻ Việt Nam” do VCCI tổ chức tại Tp.HCM ngày 28/6, nhận định về kết quả khảo sát trên, ông Huỳnh Văn Minh, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Tp.HCM, tỏ ra nghi ngờ về mức độ lạc quan của giới DN bán lẻ nội địa trước khối ngoại vì nó không đúng với thực tế.

Ông Minh có vẻ bi quan khi cho rằng các DN bán lẻ nội địa đã teo tóp và sẽ teo tóp tiếp trước sức ép từ khối ngoại. Trong tình thế hội nhập như hiện nay đòi hỏi sự cạnh tranh vĩ mô, nhà nước phải cạnh tranh với nhà nước. Cơ chế chính sách phải an toàn, ổn định, lâu dài cho DN bán lẻ hoạt động.

Trên thực tế, trong báo cáo nghiên cứu của Trung tâm WTO và Hội nhập (VCCI) đã cho thấy tầm hiểu biết của các DN bán lẻ nội địa về các cam kết quốc tế trong lĩnh vực bán lẻ vẫn còn thấp. Cụ thể, chỉ có 35% DN được hỏi là hiểu rõ về các cam kết bán lẻ trong TPP, 27% với EVFTA và 37% với WTO.

Có ít nhất hai vấn đề được chỉ ra từ kết quả này. Thứ nhất, DN bán lẻ dường như vẫn còn khá thờ ơ với các cam kết quốc tế có ảnh hưởng trực tiếp tới tương lai hoạt động kinh doanh của mình.

Cho đến nay, các cam kết WTO đã được thực thi 10 năm ở Việt Nam và tiếp tục sẽ còn có hiệu lực trong tương lai (đối với tất cả các đối tác không thuộc TPP, EU của Việt Nam).

Vậy mà, theo kết quả điều tra của VCCI, vẫn còn một tỷ lệ lớn (gần 49%) các DN không biết hoặc chỉ biết chút ít về WTO, con số biết về cam kết bán lẻ trong WTO còn thấp hơn nữa.

Vấn đề thứ hai, DN bán lẻ dường như chưa thực nắm bắt được các vấn đề cốt lõi có liên quan tới mình trong TPP, EVFTA.

Theo một suy đoán thông thường, TPP và EVFTA là hai hiệp định thương mại rất đồ sộ, có phạm vi rất rộng và nội dung cam kết phức tạp. Vì vậy, việc hiểu tổng thể về các Hiệp định này sẽ khó khăn hơn nhiều so với việc nắm được các nội dung cam kết liên quan trực tiếp đến ngành bán lẻ.

Thế nhưng, tỷ lệ các DN bán lẻ được điều tra hiểu về cam kết bán lẻ trong TPP, EVFTA lại thấp hơn so với hiểu về hai hiệp định này nói chung.

Vẫn còn những “khoảng không” chính sách mà Nhà nước có thể hỗ trợ DN bán lẻ nội địa.

Lấp “khoảng không” chính sách

Giới chuyên gia nhận định điều này một mặt cho thấy khiếm khuyết trong phổ biến TPP và EVFTA cho DN ngành bán lẻ. Kết quả cũng phản ánh thực tế các DN mới chỉ biết tới các hiệp định này theo phong trào, dưới tác động của báo chí, hơn là xuất phát từ các quan tâm cụ thể về các cam kết trong lĩnh vực của mình.

Theo ông Phạm Trung Kiên, Phó Tổng Giám đốc Saigon Co.op, trong kênh bán lẻ hiện đại, năm 2015, khối ngoại đã chiếm đến hơn 58%, khối nội chỉ còn chiếm hơn 41%.

Số liệu thống kê mà lãnh đạo Saigon Co.op có được cho thấy hồi năm ngoái, tổng doanh số ngành bán lẻ hiện đại của khối ngoại đã đạt đến 45.500 tỷ đồng, trong khi khối nội có doanh số khoảng 32.000 tỷ đồng (trong đó, Saigon Co.op đã chiếm hơn 25.800 tỷ đồng).

Nhưng đến năm 2020, ông Kiên cho biết từ những dự báo được công bố, ngành bán lẻ hiện đại của khối ngoại sẽ tăng đến 187.000 tỷ đồng doanh thu, còn khối nội thì vào khoảng 71.400 tỷ đồng. Tỷ lệ lúc đó sẽ là 27,6% thị phần cho ngành bán lẻ hiện đại nội địa và 72,4% thị phần cho khối ngoại.

Như vậy, nói như ông Phạm Trung Kiên, về thực tế và dự báo tương lai, hiện nay, khối ngoại đã chiếm lĩnh thị trường bán lẻ hiện đại ở Việt Nam mặc dù kênh bán lẻ hiện đại có tỷ trọng còn nhỏ so với tổng thị trường bán lẻ ở trong nước.

Trước một sức ép lớn như vậy cho ngành bán lẻ nội địa, trao đổi với Thời báo Kinh Doanh, Ts Đinh Thị Mỹ Loan, Chủ tịch Hiệp hội các nhà bán lẻ Việt Nam, cho rằng vẫn còn những “khoảng không” chính sách mà Nhà nước có thể hỗ trợ để DN bán lẻ nội địa lớn mạnh mà không trái với cam kết hội nhập.

Theo bà Loan, quan trọng là chính sách ưu đãi đầu tư đối với đầu tư siêu thị, trung tâm thương mại, chợ ở khu vực nông thôn theo Nghị định 118/2016/NĐ-CP (được xem là nhóm các chính sách ưu đãi trực diện và cụ thể nhất, chỉ mới có hiệu lực từ 27/12/2015 – PV) cần phải được nhanh chóng đi vào cuộc sống.

Có như vậy thì mới tạo điều kiện để DN bán lẻ nội địa tiếp cận được mặt bằng để phát triển, mới có thể kinh doanh và cạnh tranh với khối ngoại vốn đang rất mạnh về nhiều thứ.

Thế Vinh