Tại hội nghị “Xúc tiến đầu tư và du lịch Việt Nam – Nhật Bản năm 2016” diễn ra cuối tuần qua tại Tp.HCM, ông Vũ Tiến Lộc, Chủ tịch Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) có đưa ra dự báo rằng 70% DN Nhật sẽ tiếp tục mở rộng đầu tư tại Việt Nam vào năm tới. Đây là tỷ lệ cao nhất trên thế giới và cho thấy Việt Nam vẫn là địa điểm đầu tư hấp dẫn của DN Nhật.

Cân nhắc giữa Việt Nam và Thái Lan

Ông Masuda Chikahiro, Phó Trưởng đại diện Cơ quan hợp tác Quốc tế Nhật Bản (JICA) tại Việt Nam, đánh giá thị trường có khả năng được mở rộng hơn nữa do Việt Nam gia nhập Cộng đồng kinh tế ASEAN (AEC) và tham gia TPP.

Trong bối cảnh đó, các nhà đầu tư Nhật đang rất thận trọng cân nhắc và so sánh Việt Nam với Thái Lan để quyết định xem Việt Nam có thể trở thành địa điểm sản xuất chính cho cả khu vực hay không, chứ không chỉ xem xét riêng thị trường nội địa.

Tuy nhiên, theo giới chuyên gia Nhật, vấn đề trước mắt đặt ra là để thu hút mạnh vốn đầu tư từ Nhật thì môi trường đầu tư và những vấn đề tồn tại của các DN Việt cần được cải thiện.

Điển hình là việc đào tạo nhân lực công nghiệp hỗ trợ, một hoạt động thực hiện chiến lược công nghiệp hoá vẫn còn nhiều điểm bất cập.Nhất là khi theo kết quả khảo sát của JICA, số DN Việt có thể tự giải quyết các vấn đề về công nghệ là rất ít. Số DN có công nghệ sản xuất, có thể cải tiến thông qua sự hỗ trợ của chuyên gia cũng thuộc dạng ít.

Hơn nữa, công nghiệp phụ trợ của Việt Nam vẫn chưa phát triển làm các nhà đầu tư gặp khó khăn trong việc mua sắm nguyên liệu, linh kiện (tỷ lệ mua tại chỗ hàng năm của DN Nhật chỉ đạt khoảng 33%).

Vấn đề đào tạo nhân lực trong công nghiệp hỗ trợ cũng còn ít. Rất nhiều trường hợp gặp khó khăn trong việc đảm bảo công nhân có tay nghề biết tiếng Nhật và đội ngũ quản lý bậc trung, đồng thời, cũng cần nâng cao mức độ gắn bó với DN.

Mặc dù vậy, nói về môi trường đầu tư ở Việt Nam với tư cách nhà đầu tư, giới DN Nhật có một số đánh giá theo kiểu khích lệ nhưng rất đáng để suy ngẫm. Đó là Việt Nam là quốc gia có sức trẻ của Nhật Bản những năm 1960 và sức mạnh về kinh tế của Nhật Bản những năm 1970.

Theo giới chuyên gia, chính phủ và chính quyền địa phương Việt Nam luôn có chính sách đặc biệt với các doanh nghiệp Nhật Bản. Nhưng, như lời của ông Masuda Chikahiro, dưới góc độ thiện chí của người Nhật, vấn đề đáng quan tâm hiện nay là sự cần thiết của việc xây dựng môi trường đầu tư tại Việt Nam.

Dưới góc độ của nhà đầu tư Nhật Bản, việc nâng cao năng suất của các DN Việt đến năm 2020 là cấp thiết

Cải thiện đầu tư từ chính DN Việt

Trong sáng kiến chung Việt Nam – Nhật Bản giai đoạn 6 để chuẩn bị cho cuộc họp khởi động vào tháng 8/2016, được biết các tổ công tác của JICA trong 5 lĩnh vực gồm: điều kiện lao động, chi phí nhân công, giao nhận vận tải, dịch vụ và hỗ trợ doanh nghiệp vừa và nhỏ đã được thành lập và bắt đầu thảo luận với các bộ, ngành của Việt Nam. JICA hiện đang hỗ trợ cho các sáng kiến của phía Việt Nam thông qua việc cử các cố vấn xây dựng môi trường đầu tư tới Bộ Kế hoạch & Đầu tư – Bộ quản lý ngành.

Những cố vấn này làm việc tại Cục Đầu tư nước ngoài và chia sẻ các kinh nghiệm của Nhật Bản để phía Việt Nam có thể tự thực hiện các hoạt động thu hút và xúc tiến đầu tư.

“Hiện, chúng tôi đang thực hiện một nghiên cứu với Bộ Công Thương để hỗ trợ việc thực thi chính sách trong ngành sản xuất linh kiện ô tô, một trong 6 lĩnh vực chiến lược công nghiệp hóa theo Thỏa thuận giữa chính phủ hai nước Việt Nam – Nhật Bản” – ông Masuda Chikahiro cho biết thêm.

Hướng tới mục tiêu nâng cao năng suất lao động tại Việt Nam, giới chuyên gia Nhật nhấn mạnh việc đang triển khai một loạt các hoạt động hỗ trợ như: Đào tạo nhân lực công nghiệp thông qua các trường đào tạo nghề, thực hiện kiểm tra kỹ năng công nghiệp, phái cử chuyên gia giàu kinh nghiệm trong cải tiến kỹ thuật, nhằm áp dụng 5S tại các nhà máy thuộc lĩnh vực công nghiệp phụ trợ.

Ngoài ra, giới chuyên gia Nhật còn hỗ trợ xây dựng văn bản pháp luật, theo “Quy hoạch tổng thể phát triển công nghiệp hỗ trợ đến năm 2020, tầm nhìn 2030”. Ví dụ về đào tạo nhân lực công nghiệp hỗ trợ, một hoạt động thực hiện chiến lược công nghiệp hóa. Trong 5 năm trở lại đây, JICA đã cử 39 tình nguyện viên cao cấp đến các nhà máy sản xuất khuôn mẫu và chế tạo linh kiện để hướng dẫn cải tiến hoạt động nhà máy.

Giới chuyên gia Nhật cho rằng chuỗi các nhà cung cấp và nâng cao năng suất được kỳ vọng thông qua đào tạo DN thứ cấp bậc 2, 3. Trong phân hạng, các DN Việt chủ yếu ở hạng 2 - 3. Vì vậy việc nâng cao năng suất của các DN Việt đến năm 2020 là cấp thiết.

Thế Vinh