Phát biểu tại Diễn đàn Xuất khẩu 2015 “Giải pháp thâm nhập thị trường Hoa Kỳ và Mỹ Latinh” diễn ra ngày 17/11 tại Tp.HCM, ông Trần Tuấn Anh, Thứ trưởng Bộ Công Thương, cho biết trong bối cảnh xuất khẩu sụt giảm, thị trường Hoa Kỳ, Mỹ Latinh là hai điểm sáng xuất khẩu, duy trì tốc độ tăng trưởng cao.

Thứ trưởng Trần Tuấn Anh cho rằng với việc tham gia Hiệp định TPP, để tiếp tục khai thác tốt các thị trường này đòi hỏi trách nhiệm chia sẻ, hợp tác giữa các bộ, ngành, chính quyền địa phương và doanh nghiệp nhằm có những chính sách phù hợp, tạo điều kiện thuận lợi, khắc phục các rào cản kỹ thuật cho doanh nghiệp xuất khẩu.

Các đại biểu trao đổi tại Diễn đàn Xuất khẩu 2015. 

Áp lực cạnh tranh cao

Được biết, khi vào TPP, ngành nông nghiệp Việt Nam sẽ được hưởng nhiều thuận lợi. Hoa Kỳ xóa bỏ ngay 55,4% số dòng thuế nông nghiệp (tương đương 97,7% kim ngạch nhập khẩu từ Việt Nam, đạt 0,95 tỷ USD) ngay khi Hiệp định có hiệu lực. Các mặt hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam như gạo, mật ong, cà phê, chè, hạt tiêu, điều, rau quả đều được xóa bỏ thuế ngay.

Theo Vụ thị trường châu Mỹ (Bộ Công Thương), vào năm ngoái, tổng kim ngạch trao đổi hàng hoá song phương giữa Việt Nam và Hoa Kỳ đã đạt tới 36,3 tỷ USD, trong đó xuất khẩu từ Việt Nam lên tới gần 30,6 tỷ USD (tăng 24% so với năm 2013).

Nhận định chung cho thấy các doanh nghiệp xuất khẩu của Việt Nam nên tiếp tục gia tăng thị phần tại Hoa Kỳ khi vào TPP, bởi vì dù xuất siêu sang nước này nhưng tổng thị phần xuất khẩu của Việt Nam chỉ chiếm có 1,3% trong tổng nhập khẩu của Hoa Kỳ hồi năm ngoái.

Ông Nguyễn Duy Khiên, Vụ trưởng Vụ thị trường châu Mỹ, cho rằng cơ hội mở ra khi TPP được ký kết, sẽ tạo lợi thế cạnh tranh rất lớn cho Việt Nam, đặc biệt trong bối cảnh các nước đang cạnh tranh chính với Việt Nam tại thị trường Hoa Kỳ trong các lĩnh vực mà Việt Nam có thế mạnh xuất khẩu chưa có các hiệp định thương mại tự do (FTA) với Hoa Kỳ.

Tuy nhiên, thách thức lớn với Việt Nam khi tham gia thị trường Hoa Kỳ là sự cạnh tranh quyết liệt. Đó là chưa kể những luật lệ phức tạp, nhiều rào cản thương mại và kỹ thuật kể cả tiêu chuẩn lao động và môi trường. Trong khi đó, doanh nghiệp Việt Nam hiện nay vẫn gia công là chủ yếu.

Theo ông Nguyễn Duy Khiên, TPP mang lại cơ hội nhưng cũng tạo thêm thách thức cho doanh nghiệp Việt bởi những yêu cầu cao về bảo hộ sở hữu trí tuệ, phải cạnh tranh sản xuất và xuất khẩu với doanh nghiệp nước ngoài tại Việt Nam.

Ngoài ra, hàng Việt sẽ phải cạnh tranh với hàng nhập khẩu, trong đó có một số sản phẩm của Hoa Kỳ. Hoa Kỳ rất mạnh trong lĩnh vực dịch vụ nên việc mở cửa thị trường đầu tư cũng tạo áp lực cạnh tranh cho doanh nghiệp Việt về dịch vụ…

Còn thiếu thông tin

Riêng thị trường khu vực Mỹ Latinh gồm 33 nước có gần 600 triệu dân, nhu cầu hàng hóa đa dạng, tiềm năng cho hàng Việt Nam xuất khẩu. Những năm qua, quan hệ kinh tế giữa Việt Nam với các nước ở khu vực này không ngừng gia tăng.

Đến nay, Việt Nam có quan hệ buôn bán với tất cả 33 quốc gia và vùng lãnh thổ thuộc khu vực này. Kim ngạch thương mại hai chiều giữa Việt Nam và Mỹ Latinh đạt trên 9,5 tỷ USD năm 2014, tăng 40,7% so với năm 2013, chiếm gần 3% tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của Việt Nam.

Đối tác thương mại chính của Việt Nam tại khu vực Mỹ Latinh gồm: Brazil, Mexico, Chile, Colombia, Panama, Cuba, Peru, Argentina, Uruguay, Ecuador. Việt Nam đã có nhiều hiệp định thương mại tự do song phương với các nước như Chile, Panama, Uruguay, Bolivia…

Các mặt hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam sang thị trường này gồm: Giày dép, thủy sản, gạo, sản phẩm dệt may, cà phê, cao su, sản phẩm nhựa, thiết bị và linh kiện điện tử, tin học, máy móc, thiết bị, phụ tùng cơ khí, đồ gỗ nội thất, gốm sứ… Mục tiêu Việt Nam đạt kim ngạch xuất khẩu sang khu vực thị trường này là trên 6 tỷ USD vào năm 2015 và từ 12- 15 tỷ USD vào năm 2020.

Khi vào TPP, Mexico sẽ xóa bỏ 77,2% số dòng thuế ngay khi thực thi cam kết, chiếm 36,5% kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam sang Mexico, tương ứng với 282 triệu USD. Vào năm thứ 10, 98% số dòng thuế sẽ được xóa bỏ thuế nhập khẩu, tương ứng 440 triệu USD. Mexico không cam kết xóa bỏ thuế đối với mặt hàng đường và áp dụng hạn ngạch thuế đối với sữa kem và sản phẩm, dầu cọ.

Còn Peru cam kết xóa bỏ tới 80,7% số dòng thuế ngay khi Hiệp định TPP có hiệu lực, tương đương 62,1% kim ngạch nhập khẩu từ Việt Nam (15,6 triệu USD). Peru xóa bỏ thuế quan đối với 99,4% tổng số dòng thuế vào năm thứ 17. Peru cũng duy trì thuế theo biến động giá đối với 47 dòng thuế gồm sữa, ngô, gạo, đường…

Riêng Chile cam kết xóa bỏ đối với 95,1% số dòng thuế ngay khi Hiệp định có hiệu lực, tương đương 60,2% kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam sang nước này (76 triệu USD).

Ông Trần Duy Đông, Phó vụ trưởng Vụ thị trường châu Mỹ cho rằng việc thâm nhập thị trường Mỹ Latinh còn không ít khó khăn vì doanh nghiệp còn thiếu thông tin, rào cản ngôn ngữ, chi phí vận tải cao, phương thức thanh toán chưa thuận lợi.

Đó là chưa kể xu thế bảo hộ gia tăng tại một số thị trường như Mexico, Brazil và Argentina, sự cạnh tranh gay gắt với hàng hoá của một số nước châu Á (Trung Quốc, Ấn Độ) và với hàng hoá tại khu vực Mỹ Latinh, trong khi các hoạt động xúc tiến thương mại tại khu vực này chưa được ưu tiên.

Do đó, để đẩy mạnh xuất khẩu và khai thác tốt thị trường tiềm năng này khi 3/33 nước khu vực Mỹ Latinh đã gia nhập TPP, điều đòi hỏi trước tiên là công tác xúc tiến thương mại cần phát triển hơn nữa.

Đồng thời các cơ quan quản lý cũng cần tăng cường thông tin về thị trường này cho doanh nghiệp Việt Nam và thông tin về Việt Nam cho doanh nhân khu vực Mỹ Latinh. Ngoài ra, cần đẩy mạnh cung cấp thông tin hỗ trợ xuất khẩu trực tuyến, xúc tiến tổ chức khảo sát thị trường tìm đối tác, bạn hàng…

Thế Vinh