Đây là quan điểm được ông Nguyễn Quang Vinh, Ủy viên Ban Thường trực, Phó Tổng Thư ký Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), chia sẻ tại hội thảo “Công bố báo cáo khảo sát hiện trạng thực hành liêm chính trong kinh doanh và nhu cầu hỗ trợ xây dựng năng lực của doanh nghiệp” sáng ngày 29/12.

VCCI đã công bố báo cáo khảo sát, hiện trạng thực hành liêm chính trong kinh doanh và nhu cầu hỗ trợ xây dựng năng lực của DN. Khảo sát được thực hiện tại 3 tỉnh/thành phố gồm Hà Nội, Đà Nẵng và Tp.HCM, tham gia khảo sát có 180 DN gồm DN trong nước và nước ngoài hoạt động trong các lĩnh vực chế biến lương thực và thực phẩm, da giày, dệt may, ngành công nghiệp lắp ráp, điện-điện tử, ngân hàng.

Liêm chính phải gắn liền với các nguyên tắc, chuẩn mực về đạo đức và quy phạm pháp luật, tạo ra rào cản đối với nạn tham nhũng, hối lộ.

Chỉ 29% DN thực hiện liêm chính

Theo kết quả khảo sát, việc DN nhận thức đầy đủ và hiểu đúng về liêm chính trong kinh doanh chiếm 55% và đồng ý cho rằng liêm chính phải gắn liền với các nguyên tắc, chuẩn mực về đạo đức và quy phạm pháp luật, tạo ra rào cản đối với nạn tham nhũng, hối lộ. Đối với khái niệm về minh bạch và bộ quy tắc ứng xử trong kinh doanh, hầu hết các DN đều hiểu khá đầy đủ và không có sự khác nhau chiếm từ 92,78 – 93,82%, tuy nhiên nếu xét sự hiểu biết của các DN trong từng ngành thì sẽ có sự chênh lệch, chưa đồng đều.

Về tình hình thực hiện, triển khai các chính sách về liêm chính trong DN nói chung, mới chỉ có 29% DN cho biết đã triển khai chính sách về liêm chính. Tuy nhiên, khi thực hiện khảo sát, một số DN cho biết chưa thực hiện triển khai chương trình liêm chính tổng thể trong DN, nhưng đã triển khai các chính sách và quy định trong nội bộ DN như kiểm soát chi tiêu bao gồm nhiều cấp độ đánh giá, giới hạn chi tiêu và yêu cầu tài liệu hóa, thực hiện cơ chế báo cáo (chiếm trên 60%), riêng lĩnh vực ngân hàng tỉ lệ này chiếm 80%, vì đặc thù có giao dịch tài chính nên việc áp dụng các biện pháp kiểm soát gian lận được thực hiện khá bài bản.

Các quy định khác như mua sắm-đấu thầu, luân chuyển cán bộ, tặng quà và nhận quà, khiếu nại, tố cáo,… vẫn chưa nhiều DN thực hiện, số các DN đã chú trọng triển khai tới các quy định như kiểm soát nội bộ, tuyển dụng đào tạo, đề bạt, chế độ đãi ngộ, tiếp khách chiếm trên 50%.

Báo cáo còn cho thấy có sự khác biệt giữa DN trong nước và nước ngoài trong nhận thức về vấn đề liêm chính trong hoạt động kinh doanh. So với DN trong nước, các DN nước ngoài chú trọng hơn trong việc triển khai các biện pháp nhằm kiểm soát gian lận nội bộ.

Bà Trần Thị Kim Thu, Chuyên gia Thống kê, cho biết một số lý do dẫn đến các DN Việt Nam chưa thực hiện và thực hiện chưa thành công chương trình liêm chính trong DN so với các công ty đa quốc gia là do chưa có đủ khả năng kiểm soát hết các quy định về hoạt động của DN, thiếu nhân lực, khó khăn trong việc xác định giá trị cốt lõi và nếu có triển khai thì việc phổ biến, đào tạo thường xuyên còn hạn chế, chưa có sự đồng thuận cao trong DN…

DN vẫn phải “đi cửa sau”

Bên cạnh đó, việc thực hiện liêm chính trong cơ quan quản lý nhà nước cũng còn nhiều điểm hạn chế, tỷ lệ DN “thỉnh thoảng” gặp hành vi gây khó khăn khi giao dịch với cơ quan nhà nước (thuế, hải quan…) ở mức tương đối cao. Trong đó, ngành da giày, ngân hàng và chế biến lương thực và thực phẩm có tần suất gặp hành vi gây khó khăn của cơ quan nhà nước cao nhất.

Thậm chí, ông Vinh còn cho biết, DN Việt nhận thức đầy đủ về liêm chính nhưng thực tế “vẫn phải đi cửa sau” để thuận lợi trong kinh doanh. Nhiều DN vẫn còn e ngại trong việc lên tiếng về tham nhũng…

Về vấn đề này, theo chuyên gia Kinh tế Phạm Chi Lan, DN Việt Nam làm được 1 đồng thì phải chi gần 1 đồng cho bôi trơn. Phí và thuế chiếm tới 40,8% trong số tổng lợi nhuận DN phải chi trả. “Ban đầu tôi và nhiều người quả thực không tin. Bởi nếu như thế, nó thực sự là rào cản rất lớn của DN. Song, thực chất nó là điều tra chuẩn xác của Ngân hàng Thế giới, cũng được Bộ Tài chính đưa ra trong hội thảo gần đây”, bà Lan cho hay.

Bên cạnh đó, bà Phạm Chi Lan cũng cho rằng đây chính là một phần lí do khiến DN Việt “chậm” phát triển hay nói cách khác là “không lớn lên được”. Theo thống kê, chỉ có 36% DN Việt Nam tham gia vào mạng lưới sản xuất (bao gồm cả xuất khẩu trực tiếp và gián tiếp), so với 60% ở Malaysia và Thái Lan. Chỉ có 21% DNNVV Việt Nam tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu so với 30% Thái Lan, 46% của Malaysia.

Trong những năm qua, tỷ lệ xuất khẩu của DNVVN trong tổng kim ngạch xuất khẩu luôn thấp hơn DN lớn, chỉ có 16,8% so với 83,2%, trong khi ở các nước khác là 23% so với 77%. Năng suất lao động của DNNN và DN tư nhân đều thấp.

“Một điều đáng chú ý là mấy năm gần đây, vốn DN đổ rất nhiều vào bất động sản, ngân hàng, xây dựng… những ngành có năng suất rất thấp và đồng vốn ảo. Trong khi những ngành dệt may, chế biến thực phẩm, bán buôn bán lẻ… có năng suất cao lại nhận vốn đầu tư rất ít”, bà Lan nhận định.

Do vậy, đặt trong bối cảnh hội nhập sâu rộng mà những yêu cầu trong minh bạch và cạnh tranh trong các hiệp định thương mại tự do FTA, TPP… chưa được phổ biến rộng rãi đến các DN , đặc biệt là các DN trong ngành chế biến lương thực, thực phẩm, da giày và dệt may (43% DN không biết về yêu cầu minh bạch và cạnh tranh trong hiệp định FTA)… thì đây là một mối lo.

Theo ông Trịnh Minh Anh, Văn phòng Ban chỉ đạo liên ngành hội nhập kinh tế quốc tế (Bộ Công Thương), “Hội nhập không dễ dàng như chúng ta tưởng, kể cả đối với những cường quốc lớn như Hoa Kỳ – người dẫn đầu cuộc chơi TPP. Việc ký kết nhiều FTA giống như “bát mì Spaghetti”, có rất nhiều hương vị và màu sắc. Nhưng điều quan trọng là chúng ta phải thấy được thế mạnh của mình để tận dụng cơ hội, vượt qua thách thức”.

Lê Thúy