Tại Tọa đàm “50 năm ASEAN: AEC và cơ hội cho DN Việt Nam” vừa diễn ra, Gs. Hidetoshi Nishimura, Chủ tịch Viện Nghiên cứu kinh tế ASEAN và Đông Á (ERIA), nhấn mạnh, ASEAN tạo ra rất nhiều cơ hội cho các DN Việt Nam.

Nền kinh tế ASEAN là nền kinh tế lớn thứ 7 trên thế giới nên Việt Nam sẽ có nhiều cơ hội trong mọi lĩnh vực từ dịch vụ, xây dựng tới du lịch… Nhưng làm thế nào để Việt Nam tận dụng lợi thế ASEAN mang lại, để mở rộng sự có mặt của mình trong ASEAN?

Thiếu thông tin, cạnh tranh lớn

Trên thực tế, là một trong ba trụ cột quan trọng của cộng đồng ASEAN, sau hơn một năm thành lập, Cộng đồng kinh tế ASEAN (AEC) đã phát huy vai trò kiến tạo môi trường, tăng cường cơ hội để các DN có thể tham gia sâu rộng hơn vào thị trường ASEAN, trong đó có DN Việt Nam.

Tuy nhiên, nhiều DN Việt vẫn chưa được biết đến một cách đầy đủ, thấu đáo dù đang phải đối mặt với những thách thức khi tham gia AEC, chủ yếu là áp lực cạnh tranh từ các nước ASEAN cả trong sản xuất, kinh doanh và cung cấp dịch vụ. Ở Việt Nam, đa số DN có sự quan tâm và tìm hiểu về AEC nhưng một số khảo sát cho thấy chỉ khoảng 16% DN thực sự hiểu về AEC.

Theo Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Nguyễn Quốc Dũng, ASEAN đang là một trung tâm tăng trưởng kinh tế thế giới, trên thực tế, nhiều DN Việt vẫn còn khá mơ hồ về AEC.

“AEC đem lại những gì cho DN. Những thách thức nào chờ đợi phía trước, khó khăn nào cần giải quyết và vượt qua. Nhiều câu hỏi DN của chúng ta vẫn chưa rõ câu trả lời. So với các DN của nước trong khối ASEAN, rất nhiều DN Việt Nam đi sau, tiềm lực hạn chế, kinh nghiệm cũng ít hơn, khiến cơ hội bị vuột mất”, Thứ trưởng Dũng đánh giá.

Hơn ai hết, là một DN, bà Nguyễn Thị Chính, Giám đốc công ty TNHH Nấm Linh Chi, biết rõ tiềm năng của thị trường ASEAN rất lớn nhưng để có được đối tác để xuất khẩu sang những thị trường này vẫn còn nhiều vướng mắc, khó khăn.

“Thị trường này nhiều tiềm năng nhưng cũng lắm thách thức. Do đó, các DN lên kế hoạch sản xuất, kinh doanh đòi hỏi kinh phí nhiều. Chưa kể đầu tư, xác định mục tiêu rồi nhưng một số hàng hóa, dịch vụ của Việt Nam có tính tương đồng cao với các nước trong khu vực, dẫn đến tính cạnh tranh và loại trừ lẫn nhau rất cao… Vì vậy, ngay với các sản phẩm của công ty tôi, nhiều thị trường ASEAN chưa biết đến hoặc không có nhu cầu vì họ tự sản xuất được…”. Bà Chính cho biết.

Để nắm bắt cơ hội từ thị trường ASEAN, DN phải trở thành “người chơi” trên thị trường đó và là người chơi có đủ năng lực

Trong khi đó, ông Nguyễn Phi Thanh, Giám đốc công ty Cổ phần Thương mại Thanh Lộc (chuyên sản xuất và xuất khẩu hàng nông sản), chia sẻ rằng sở dĩ hàng hóa của Việt Nam xuất khẩu vào thị trường ASEAN còn rất hạn chế và khiêm tốn là do một phần bất cập từ cơ chế chính sách.

Trên thực tế, DN này gần ba năm nay đã xuất khẩu được các mặt hàng như bún, phở khô, miến dong, bánh đa nem… sang các thị trường khó tính như Đức, Pháp… nhưng chưa tiếp cận nổi thị trường ASEAN.

“Cá nhanh nuốt cá chậm”

“Chúng tôi chưa vào được là vì chưa có động lực và điều kiện để vào – thiếu thông tin thị trường. Vì vậy, chúng tôi mong muốn Chính phủ và các cơ quan chức năng phổ biến những chính sách, hướng dẫn DN tiếp cận được các đối tác trong ASEAN”, vị giám đốc công ty Thanh Lộc cho biết và bày tỏ mong muốn Chính phủ hướng dẫn “đường đi nước bước” để các mặt hàng của DN dễ tiếp cận thị trường ASEAN.

Ở góc độ khác, theo ông Nguyễn Quốc Khánh, Giám đốc Điều hành Nghiên cứu và Phát triển Sản phẩm công ty Cổ phần Sữa Việt Nam (Vinamilk), bên cạnh sự hỗ trợ của Nhà nước, các DN cũng cần thể hiện sự chủ động của mình.

Thực tế hiện nay, hàng hóa của DN Việt Nam không chỉ cạnh tranh với DN trong nước mà còn cạnh tranh với DN trong ASEAN, DN trên thế giới. Đến thời điểm này, Việt Nam có tất cả sản phẩm của các nước ASEAN.

Theo ông Khánh, DN phải tự nhận thức được sự tồn tại của mình để vượt qua khó khăn, không chủ động mà đợi chờ là cơ hội sẽ qua đi. Trong khi đó, người tiêu dùng ở mọi nơi luôn cần sản phẩm tốt, giá hợp lý, thuận tiện. Điều đó có nghĩa DN muốn tồn tại, phát triển, cần đáp ứng nhu cầu cơ bản này và định hướng cho người tiêu dùng hướng tới sản phẩm của mình.

Chuyên gia kinh tế Võ Trí Thành đánh giá, cộng đồng AEC có bốn cái đủ và DN cũng có bốn cái đủ. Cụ thể, phân tích về bốn cái đủ của cộng đồng AEC, ông Thành cho biết là đủ lớn và hấp dẫn, đủ thuận lợi, đủ sáng tạo và đủ hỗ trợ chính trị. Với DN, có bốn đủ là khát vọng, bản lĩnh và chuyên nghiệp, kết nối và chia sẻ, đủ khôn ngoan.

Tuy nhiên, DN Việt cũng cần sự giúp đỡ của hiệp hội trong việc xây dựng quy định, quy chuẩn, làm cho hoạt động kinh doanh của DN hiệu quả, hướng tới phát triển bền vững và có thông tin về thị trường ASEAN, nhất là hiện nay, khi DN phải đối mặt với nhiều thách thức do xuất phát điểm thấp, năng lực cạnh tranh còn yếu kém. Khi AEC xóa bỏ hàng rào thuế quan, áp lực cạnh tranh sẽ rất lớn.

Cũng theo ông Thành, DN Việt có đủ khát vọng, bản lĩnh nhưng chưa chuyên nghiệp, kỷ luật chưa tốt nên hoạt động kết nối với chính sách, với tập đoàn chưa có. DN Việt cũng đủ khôn ngoan để nhận biết thị trường cạnh tranh nhưng dường như chưa nhanh, nên bị chậm chân so với các nước ở khu vực trong việc khai thác thị trường ASEAN.

Bà Phạm Thị Thu Hằng, Tổng Thư ký Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), cũng cho rằng so với các nước trong khu vực có quy mô kinh tế tương tự như chúng ta, DN Việt tham gia chuỗi giá trị toàn cầu rất thấp. Do đó, làm thế nào cộng đồng DN Việt phát triển mạnh mẽ và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu, điều này cần sự chủ động hơn từ phía DN.

“DN Việt cần mạnh dạn hơn nữa. Ví dụ như tăng cường ứng dụng công nghệ vì nó có vai trò vô cùng quan trọng trong việc gia tăng giá trị”, bà Hằng nói. Cũng như để thích nghi tồn tại trong AEC, các DN Việt cần liên kết với nhau, chia sẻ cơ hội, vượt qua “sóng to, gió lớn” nâng cao hiệu quả của mình.

Lê Thúy