Và mới đây nhất, chỉ vì ba chữ “cửa khẩu nhập” không rõ nghĩa nằm trong Quyết định 15/2017/QĐ-TTg (quy định 17 nhóm mặt hàng nhập khẩu nhạy cảm có rủi ro cao trong quản lý) đã khiến cho 69 container của công ty Daikin Air Conditioning khi nhập về hai cảng dỡ hàng ở Tp.HCM phải ở yên tại chỗ, không thông quan được.

Câu chữ đánh đố

Từ đầu tháng 7/2017 đến nay, hàng hóa nhập khẩu của một số DN tại Tp.HCM cũng rơi vào tình cảnh tương tự. Số container không thể dỡ hàng, nằm kẹt ở cảng của thành phố rất nhiều vì không được chuyển về cảng đích do từ ngữ mập mờ trong Quyết định 15. Điều này đã làm ảnh hưởng đến thời gian giao nhận hàng, gây thiệt hại về hình ảnh, chi phí của DN.

Nguyên nhân là do hải quan Tp.HCM lúng túng với ba chữ “cửa khẩu nhập” chưa được giải thích rõ ràng, là nơi hàng hóa nhập khẩu (cảng dỡ hàng) hay cảng đích ghi trên vận đơn?

Hiện tại, Cục Hải quan Tp.HCM vẫn đang chờ hướng dẫn từ Tổng cục Hải quan về ba chữ “cửa khẩu nhập” dù trước đó, Tổng cục Hải quan đã có Công văn số 4284 hướng dẫn lực lượng hải quan các tỉnh, thành phố về một số nội dung liên quan đến Quyết định 15/2017/QĐ-TTg.

Từ đó, nhiều DN tỏ ra bức xúc, đáng lẽ quy định mới phải tốt hơn quy định cũ nhưng giờ đây, sao lại trở nên phức tạp, mập mờ hơn, chỉ làm cho DN thêm khốn khổ và càng giảm đi sức cạnh tranh với các công ty quốc tế khác. Câu nói “trên trải thảm dưới rải đinh” quả thật không ngoa chút nào!

Nhìn vào thực tế trên, nếu liên hệ với kết quả khảo sát được công bố gần đây của Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) và Bộ Công Thương với 400 DN thương mại Việt Nam sẽ buộc những người làm chính sách phải bận tâm một chút. Đó là, khi hỏi về quy trình thông quan có rõ ràng, dễ hiểu và có thể dự đoán được không, tới 36,89% câu trả lời từ các DN là “đôi khi” và “hiếm khi”.

Về tốc độ thông quan, 43,6% DN bày tỏ sự hài lòng tương đối thấp. Đa phần DN phàn nàn vì phải mất nhiều thời gian xử lý thủ tục hải quan thông quan và xin giấy phép. Nhất là quy trình kiểm tra phức tạp và tốn nhiều thời gian.

Nhiều container hàng nhập ở Tp.HCM không thông quan được vì vướng quy định không rõ ràng

Do đó, khi có một thông tư mới ra đời để gạt bỏ những bất cập của thông tư cũ trong khâu thông quan, các DN đều thấp thỏm về tính tuân thủ của cơ quan quản lý theo thông tư mới.

Đơn cử, một chủ DN phân bón ở tỉnh Đồng Nai có lưu ý về việc Bộ Công Thương ban hành Thông tư 07/2017/TT-BCT vào tháng 5/2017, liên quan đến việc bãi bỏ Thông tư 35/2014/TT-BCT quy định việc áp dụng chế độ cấp giấy phép nhập khẩu tự động đối với một số mặt hàng phân bón.

Doanh nghiệp nhức nhối

Điều đó có nghĩa là, DN khi nhập khẩu phân bón không phải xin giấy phép này – một loại giấy tờ mà nhiều DN phải mất rất nhiều thời gian và chi phí. Mặc dù Thông tư 07 có hiệu lực từ ngày 13/7/2017 nhưng vị chủ DN này vẫn băn khoăn, không biết phía hải quan có tuân thủ theo đúng quy định mới này khi áp dụng thực tiễn không?

Trước băn khoăn của DN như vậy buộc ông Trần Thanh Hải, Phó Cục trưởng Cục Xuất Nhập Khẩu (Bộ Công Thương) phải trấn an rằng các DN “cứ yên tâm mà làm, sẽ tiết kiệm được 5 – 7 ngày trong khâu xin giấy phép”.

Tuy nhiên ông Hải cũng “thòng” một câu là “các DN phải chú ý đến quy định liên quan tới “nhập khẩu phân bón qua cửa khẩu phụ”, nhất là các DN phân bón phía Bắc thường nhập khẩu phân bón qua cửa khẩu phụ từ phía Trung Quốc”.

Còn theo phản ánh của ông Đinh Công Khương, Chủ tịch Hội đồng tư vấn công ty Thép Khương Mai, mỗi năm, chỉ riêng Tp.HCM đã nhập khẩu khoảng 3 – 4 triệu tấn thép các loại và chi phí kiểm tra chuyên ngành làm đội giá thành sản phẩm lên đáng kể. Thời gian kiểm tra quá lâu và trung bình, mỗi DN ngành thép hiện có khoảng 5 – 10 mẫu chờ kết quả, điều này đã ảnh hưởng đến hoạt động kinh doanh của DN.

Hay trong mảng thực phẩm nhập khẩu, Phòng Thương mại Hoa Kỳ tại Việt Nam (AmCham) cho rằng việc cấp giấy xác nhận công bố phù hợp quy định an toàn thực phẩm (ATTP) không phải tiền kiểm (kiểm tra chất lượng sản phẩm trước khi lưu hành) mà là một “giấy phép con” vì không thành lập đoàn thanh tra – kiểm tra.

Thực tế sản phẩm nhập khẩu ở Việt Nam hiện nay phải trải qua bốn bước: đăng ký, tiền kiểm (kiểm tra chất lượng khi nhập khẩu), hậu kiểm (kiểm tra – thanh tra trong quá trình lưu hành) và gửi mẫu đi kiểm tra định kỳ 6 tháng – 1 năm một lần (mặc dù phần lớn DN đã có quy trình quản lý chất lượng tiên tiến như ISO, GMP, HACCP).

Theo AmCham, nhược điểm của vấn đề này là Cục ATTP vừa “đá bóng vừa thổi còi”, trái với Luật ATTP và Luật Tiêu chuẩn và Quy chuẩn kỹ thuật, vì vừa phức tạp, tốn kém thời gian và chi phí DN, vừa ảnh hưởng tiêu cực đến sản xuất – kinh doanh.

Và việc này cũng không có lợi ích đáng kể nào trong việc cải thiện ATTP (do cơ quan cấp phép khẳng định không chịu trách nhiệm gì về chất lượng sản phẩm, DN phải hoàn toàn chịu trách nhiệm về chất lượng sản phẩm) trong khi tạo ra một gánh nặng hành chính lớn.

Liệu các nhà hoạch định chính sách có hiểu ra, nếu ban hành những quy định theo kiểu “đánh đố”, rườm rà, trùng lặp, phát sinh “giấy phép con” mà đến chính cơ quan quản lý còn không hiểu và giải quyết được, thử hỏi bao giờ DN mới bớt nhức nhối vì khâu thủ tục?

Thế Vinh