Những cuộc gặp trao đổi ban đầu chưa đi đến bước ký kết hợp đồng, nhưng phản ánh sự thay đổi trong cách thị trường Nhật Bản đánh giá cà phê Việt Nam, từ lợi thế sản lượng sang giá trị của truy xuất nguồn gốc, minh bạch và câu chuyện vùng nguyên liệu.

Hai thái cực của thị trường cà phê Nhật Bản

Tokyo Coffee là một nhà rang cà phê đặc sản do David Millard và Matthew Millard đồng sáng lập, vận hành nhà rang tại thành phố Higashikurume, ngoại ô Tokyo.

Doanh nghiệp này theo đuổi mô hình rang tươi, sử dụng cà phê hữu cơ và đề cao tính minh bạch về nguồn gốc, với thương hiệu gắn chặt với câu chuyện của những người trực tiếp tạo ra sản phẩm.

Trong khi đó, UCC Coffee Professional thuộc UCC Group, tập đoàn cà phê do Tadao Ueshima thành lập từ năm 1933, có trụ sở tại Akasaka, Tokyo. Doanh nghiệp này cung cấp giải pháp cà phê cho hệ thống khách sạn, nhà hàng và quán cà phê trên khắp Nhật Bản, với thế mạnh là khả năng cung ứng ổn định ở quy mô lớn.

Một bên phát triển thương hiệu dựa trên câu chuyện về con người và vùng nguyên liệu, bên còn lại tập trung vào tính ổn định của chuỗi cung ứng và năng lực phục vụ thị trường quy mô lớn. Tuy nhiên, theo chia sẻ tại buổi làm việc, cả hai đều cùng đặt ra một câu hỏi đối với những vùng nguyên liệu mới, điều gì thực sự tạo nên giá trị của một hạt cà phê.

Trong nhiều năm, giá trị của một hạt cà phê thường được đánh giá qua hương vị, phương pháp chế biến và điểm cupping. Tuy nhiên, theo các đối tác Nhật Bản, những tiêu chí đó hiện không còn đủ.

Thị trường quan tâm nhiều hơn đến toàn bộ hành trình của sản phẩm. Người mua ngày càng muốn biết cà phê được trồng ở đâu, trong điều kiện tự nhiên như thế nào, ai là người trực tiếp sản xuất, quy trình có được kiểm soát hay không và toàn bộ thông tin đó có thể được chứng minh bằng dữ liệu thay vì chỉ bằng lời giới thiệu.

Đại diện Tokyo Coffee cho biết doanh nghiệp ưu tiên xây dựng quan hệ lâu dài với các vùng nguyên liệu để bảo đảm chất lượng ổn định. Trong khi đó, UCC Coffee Professional nhấn mạnh thị trường ngày càng yêu cầu cao về khả năng truy xuất nguồn gốc và sự ổn định của toàn bộ chuỗi cung ứng.

Cách tiếp cận của hai doanh nghiệp có khác nhau, nhưng đều phản ánh cùng một xu hướng là giá trị của cà phê ngày càng được quyết định bởi tính minh bạch và khả năng chứng minh nguồn gốc.

Câu trả lời từ Trường Sơn

Đáp lại yêu cầu ngày càng cao của thị trường Nhật Bản, phía Hợp tác xã Kinh tế Xanh Sài Gòn giới thiệu mô hình Truong Son Coffee Culture Landscape.

Mô hình này coi hạt cà phê là kết quả của cả một hệ sinh thái, từ điều kiện tự nhiên, lịch sử vùng đất, tri thức bản địa và phương thức canh tác đến quy trình chế biến và hệ thống kiểm soát chất lượng.

Trên cơ sở đó, hợp tác xã phát triển hệ thống Certificate of Origin & Authenticity, giúp từng lô sản phẩm có thể truy xuất và chứng minh nguồn gốc bằng dữ liệu cụ thể.

Cách tiếp cận này phù hợp với xu hướng mà các nhà nhập khẩu Nhật Bản đang hướng tới, khi tính minh bạch và khả năng kiểm chứng ngày càng trở thành tiêu chí quan trọng không kém chất lượng hạt cà phê.

Qua các cuộc trao đổi, nhiều đối tác Nhật Bản cho biết họ bất ngờ khi biết Việt Nam không chỉ là quốc gia xuất khẩu cà phê với sản lượng lớn mà còn đang hình thành những vùng specialty coffee được phát triển trên nền tảng dữ liệu, truy xuất nguồn gốc và tính minh bạch.

Đây được xem là tín hiệu tích cực đối với ngành cà phê Việt Nam. Thay vì chỉ cạnh tranh bằng sản lượng, một số vùng nguyên liệu đã bắt đầu được các nhà mua hàng Nhật Bản đánh giá theo những tiêu chí thường áp dụng với các vùng cà phê đặc sản hàng đầu thế giới, trong đó minh bạch thông tin và khả năng chứng minh nguồn gốc ngày càng trở thành yếu tố quyết định giá trị sản phẩm.

Khi một hợp tác xã Việt Nam bán cà phê như doanh nghiệp toàn cầu

Các cuộc gặp tại Tokyo Big Sight khép lại bằng thống nhất tiếp tục duy trì kết nối và trao đổi chuyên sâu hơn, thay vì ký kết hợp đồng ngay tại triển lãm. Đây là cách tiếp cận khá phổ biến đối với những thị trường có yêu cầu cao như Nhật Bản, nơi quá trình đánh giá đối tác thường diễn ra trước khi đi đến các thỏa thuận kinh doanh.

Đối với Hợp tác xã Kinh tế Xanh Sài Gòn, việc cùng lúc thu hút sự quan tâm của một nhà rang cà phê đặc sản và một tập đoàn cà phê lâu đời của Nhật Bản cho thấy mô hình phát triển dựa trên truy xuất nguồn gốc và minh bạch dữ liệu đã bước đầu tạo được sự chú ý từ các nhà mua hàng quốc tế.

Thùy Trang