Trong Báo cáo kết quả giám sát nhà ở xã hội và nhà tái định cư phục vụ giải phóng mặt bằng từ ngày 1/8/2024 đến nay, Ban Đô thị, Hội đồng nhân dân TP. Hà Nội đã chỉ ra những bất cập kéo dài. Một thực tế đáng lo ngại là tình trạng người có điều kiện kinh tế, thu nhập cao vẫn mua được nhà ở xã hội, trong khi những người thực sự thu nhập thấp lại bị loại từ khâu xét duyệt vì thiếu các giấy tờ chứng minh.

Nguyên nhân chính nằm ở quy định bắt buộc người dân phải xin xác nhận thực trạng nhà ở và điều kiện thu nhập tại Ủy ban nhân dân hoặc Công an cấp xã. Trên thực tế, các cơ quan có thẩm quyền thường đùn đẩy hoặc né tránh trách nhiệm xác nhận với lý do không có dữ liệu đối chiếu, gây ra sự bế tắc cho người dân. Bên cạnh đó, các gói tín dụng ưu đãi đang có tốc độ giải ngân rất chậm bởi điều kiện vay vốn quá khắt khe đối với cả chủ đầu tư lẫn người mua nhà.

Để khắc phục những nút thắt này, Đoàn giám sát đề nghị Ủy ban nhân dân thành phố nghiên cứu và kiến nghị các bộ ngành tham mưu Chính phủ ban hành cơ chế hỗ trợ tài chính linh hoạt. Trọng tâm của đề xuất là nới lỏng điều kiện vay vốn cho người dân thu nhập thấp, đảm bảo các gói tín dụng ưu đãi phải mang tính ổn định, dài hạn và dễ tiếp cận.

Về phía chính quyền, Ủy ban nhân dân thành phố được yêu cầu rà soát quỹ đất, chủ động giải phóng mặt bằng và nghiên cứu cắt bỏ khâu thẩm định cũng như ra quyết định miễn tiền sử dụng đất để rút ngắn thời gian. Đồng thời, Sở Xây dựng cũng được giao nhiệm vụ nghiên cứu giảm hoặc bỏ hẳn một số thủ tục hành chính như chấp thuận bán nhà ở hình thành trong tương lai hay cấp phép xây dựng nhà ở xã hội. Điều này nhằm đẩy nhanh quy trình lựa chọn chủ đầu tư, vốn thường kéo dài từ 1 đến 2 năm như hiện nay.

Theo số liệu thống kê giai đoạn 2026-2030, nhu cầu về nhà ở xã hội của Thủ đô dự báo lên tới 375.000 căn. Trong kế hoạch phát triển, Hà Nội đặt mục tiêu hoàn thành tối thiểu 120.000 căn. Đến thời điểm hiện tại, thành phố đã hoàn thành 85% chỉ tiêu với 101.300 căn và hiện có 54 dự án nhà ở xã hội dân sự đã được chấp thuận chủ trương đầu tư.

Tuy nhiên, việc triển khai trên thực tế vẫn gặp nhiều trở ngại. Một số dự án dù đủ điều kiện khởi công trên giấy tờ nhưng thực tế mới chỉ giải phóng mặt bằng theo kiểu "xôi đỗ". Nhiều chủ đầu tư vội vàng khởi công khi chưa đủ điều kiện chỉ để làm hình ảnh với khách hàng.

Về phía ngành ngân hàng, số liệu từ Ngân hàng Nhà nước cho thấy doanh số giải ngân gói tín dụng 145.000 tỷ đồng tính đến hết tháng 5 năm nay mới đạt khoảng 12.440 tỷ đồng, chiếm khoảng 8,5% quy mô gói. Ông Nguyễn Xuân Bắc - Phó Vụ trưởng Vụ Tín dụng các ngành kinh tế, Ngân hàng Nhà nước cho rằng nguồn cung hạn chế chính là nút thắt lớn nhất khiến dòng vốn ưu đãi chưa thể đi vào kinh tế như kỳ vọng.

Ngân hàng Nhà nước dồn lực cho nhà ở xã hội và hạ tầng công nghiệp

Nhằm thúc đẩy thị trường, ông Phạm Chí Quang, Vụ trưởng Vụ Chính sách tiền tệ, Ngân hàng Nhà nước khẳng định, nhà ở xã hội và bất động sản khu công nghiệp sẽ là những lĩnh vực được ưu tiên. Ngân hàng Nhà nước sẽ không tính phần dư nợ tín dụng tăng thêm đối với các khoản cho vay này vào hạn mức tăng trưởng tín dụng năm 2026 của các ngân hàng thương mại.

Đặc biệt, đối với mô hình nhà ở xã hội cho thuê, đại diện Ngân hàng Nhà nước cho biết, đây là lĩnh vực có thời gian thu hồi vốn dài trong khi nguồn vốn huy động của các ngân hàng chủ yếu là ngắn hạn. Vì vậy, Ngân hàng Nhà nước đang nghiên cứu cơ chế tạo nguồn vốn phù hợp cho các ngân hàng thương mại, đặc biệt là các ngân hàng thương mại có vốn nhà nước.

Một trong những giải pháp đang được xem xét là cơ chế tái cấp vốn để bổ sung nguồn lực cho các ngân hàng triển khai các chương trình phát triển nhà ở cho thuê theo chủ trương của Đảng và Nhà nước. Đây được kỳ vọng sẽ góp phần tháo gỡ điểm nghẽn về nguồn vốn dài hạn, tạo điều kiện mở rộng nguồn cung nhà ở xã hội trong thời gian tới.

Thanh Hoa