Sau khi Mỹ chính thức rút khỏi Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP), 11 nước còn lại đã tiếp tục thúc đẩy và đạt được thỏa thuận về tên gọi mới của TPP là Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP). 

Gỡ rào cản kinh doanh

Hiệp định này về cơ bản kế thừa toàn bộ nội dung của TPP nhưng cho phép các nước thành viên tạm hoãn một số ít các nghĩa vụ để bảo đảm sự cân bằng trong bối cảnh mới. Trong số các nghĩa vụ được tạm hoãn, các nước đồng ý để Việt Nam miễn thực thi một số cam kết quan trọng liên quan đến sở hữu trí tuệ, đầu tư, mua sắm của Chính phủ, dịch vụ tài chính, viễn thông…

Để bảo đảm CPTPP nhanh chóng đi vào cuộc sống, đem lại lợi ích cho DN và người dân Việt Nam, Chính phủ sẽ tiếp tục cho triển khai việc sửa đổi các văn bản quy phạm pháp luật cần thiết để thực thi các cam kết của Hiệp định. 

Ngoài ra, Chính phủ cam kết tiếp tục xây dựng một Chính phủ kiến tạo, đẩy mạnh tái cơ cấu nền kinh tế; quyết liệt đổi mới và sắp xếp lại DN nhà nước; đẩy mạnh cải cách và đơn giản hóa thủ tục hành chính; tạo sự liên thông giữa các Bộ, ngành để nâng cao tính cạnh tranh của môi trường kinh doanh, thúc đẩy kết nối và hợp tác giữa các DN trong nước với các DN nước ngoài. 

Việc ký kết CPTPP được các chuyên gia đánh giá sẽ là lực đẩy cải cách thể chế, nhất là trong bối cảnh dù đã có những cải thiện nhưng nhiều điều kiện kinh doanh vẫn đang tiếp tục tạo ra rào cản với DN. 

Chuyên gia kinh tế Võ Trí Thành cho rằng đến nay, Việt Nam đã có nhiều nỗ lực trong cải thiện môi trường kinh doanh, cải cách bộ máy hành chính nhưng chưa đủ bởi thể chế rộng hơn rất nhiều nên những nỗ lực đó mới chỉ là bước đầu, vẫn cần phải đi sâu vào cải cách thể chế để thực sự đạt được bộ máy nhà nước chuyên nghiệp, minh bạch, có tính giải trình cao.

Ông Trần Văn Lĩnh, Chủ tịch công ty Thủy sản Thuận Phước, chia sẻ: Thời gian qua, cộng đồng DN đã chứng kiến cuộc cách mạng cắt giảm điều kiện kinh doanh rất quyết liệt, riêng Bộ Công Thương cắt giảm tới hơn 600 điều kiện kinh doanh. Tuy nhiên, thẳng thắn mà nói, điều kiện phải cắt giảm nhiều tới như vậy, thử hỏi làm sao các DN không khốn khó, đó còn chưa kể tới các điều kiện chưa bị cắt. 

Trao đổi với Thời báo Kinh Doanh, chuyên gia nông nghiệp Hoàng Xuân Thủy cho rằng trong lĩnh vực nông nghiệp, các DN nước ngoài vẫn được hưởng chính sách ưu đãi về thuế, đất đai, điều kiện thu mua nông sản tốt hơn phía DN Việt Nam. Trong khi đó, DN nội vẫn chật vật do không vay được vốn. 

Theo quy định, hiện nay, tài sản trên đất của DN vẫn chưa được công nhận là tài sản, do vậy DN không có tài sản để thế chấp. “Đây cũng là lý do khiến nhiều DN nhỏ và vừa trong nước không muốn đầu tư vào nông nghiệp”, ông Thủy nhấn mạnh. 

Bên cạnh đó, nhiều DN vẫn phải đóng hai loại tiền là tiền sử dụng đất và thuê lại đất của người dân. 

Vì vậy, theo ông Thủy, ngành nông nghiệp muốn phát triển và tận dụng các cơ hội từ CPTPP, trước hết cơ quan quản lý phải sửa Luật Đất đai theo hướng tiếp cận, tiến tới đa sở hữu là Nhà nước, cộng đồng, tư nhân. 

CPTPP được kỳ vọng là động lực để Chính phủ cải cách thể chế 

Mối lo mất “sân nhà” 

Đối với ngành lúa gạo, dù các rào cản hành chính đã được nêu lên như điều kiện cấp quota xuất khẩu, nhà máy xay xát có kho lưu trữ, vùng nguyên liệu… đang sinh ra giấy phép con là rào cản cho XK nhưng đến nay vẫn chưa chính thức được bãi bỏ.

Mặt khác, một trong những lo ngại khi CPTPP có hiệu lực là nhiều ngành trong nước có nguy cơ mất thị trường. Cụ thể, ông Lương Hoàng Thái, Vụ trưởng Vụ Chính sách thương mại đa biên (Bộ Công Thương), cho biết ngành chăn nuôi, cơ khí là ngành sẽ phải đối mặt với nhiều thách thức nhất.

“Hy vọng khi thực thi CPTPP, các ngành này có bước chuyển đổi để nâng cao năng lực”, ông Thái nói. 

Đồng thời, ông Thái cảnh báo hiện nay, khó khăn lớn nhất là DN Việt chủ yếu có quy mô nhỏ và vừa. “Đây phải là những đối tượng được đặc biệt ưu tiên, cần có sự giúp đỡ của Nhà nước trong cung cấp thông tin, xúc tiến thương mại để có thể tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu”. 

Để nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành nông nghiệp ở thị trường trong nước, ông Hoàng Xuân Thủy nhấn mạnh thị trường trong nước cần phải thiết lập chợ đầu mối. Chợ đầu mối không chỉ là nơi phân phối hàng hóa mà phải là nơi đấu thầu sản phẩm của nông dân, kiểm soát đầu vào… Muốn phát triển, ngành nông nghiệp dứt khoát phải sản xuất sạch, an toàn và có trách nhiệm.

Đồng thời, Nhà nước cần tổ chức lại sản xuất, coi trọng xây dựng tổ chức đại diện cho nông dân làm đầu mối liên kết với DN như hợp tác xã. Bộ NN&PTNT cần ban hành quy trình sản xuất theo chuỗi giá trị toàn cầu, phải tiến hành sản xuất có điều kiện, có trách nhiệm. 

Đối với cộng đồng DN, Bộ Công Thương khuyến nghị để tận dụng được các lợi ích nêu trên, các DN cần chủ động tìm hiểu thông tin về CPTPP để nắm vững cam kết của Việt Nam và các thị trường đối tác quan tâm, đặc biệt là những thông tin về các ưu đãi thuế quan theo Hiệp định đối với những mặt hàng chúng ta đang có thế mạnh hoặc có nhiều tiềm năng xuất khẩu trong thời gian tới. 

“DN cần có cái nhìn bao quát đối với CPTPP, không chỉ tìm hiểu thông tin về lĩnh vực trực tiếp liên quan đến hoạt động sản xuất kinh doanh của mình. Hiện nay, toàn bộ văn kiện tiếng Anh và bản dịch tiếng Việt của Hiệp định đã được đăng tải trên trang thông tin điện tử chính thức của Bộ Công Thương. Đây là kênh thông tin hữu ích cho tất cả các đối tượng quan tâm đến CPTPP”, Bộ Công Thương nhấn mạnh.

Bên cạnh đó, DN cũng cần thay đổi tư duy kinh doanh trong bối cảnh mới, lấy sức ép về cạnh tranh là động lực để đổi mới và phát triển. CPTPP chắc chắn sẽ mang tới cơ hội cho DN nào chủ động đáp ứng với những thay đổi về môi trường kinh doanh do quá trình hội nhập kinh tế quốc tế mang lại thông qua việc xây dựng và điều chỉnh kế hoạch kinh doanh cho giai đoạn trung và dài hạn nhằm thúc đẩy dòng chảy của hàng hóa vào các thị trường đối tác tiềm năng.

Thêm nữa, các DN cũng cần chủ động tìm hướng hợp tác với các thị trường đối tác để thu hút mạnh mẽ đầu tư trực tiếp vào Việt Nam nhằm tận dụng hiệu quả nguồn vốn và việc chuyển giao công nghệ từ các tập đoàn lớn. 

Đồng thời, đây cũng chính là cơ hội tốt để các DN Việt Nam tham gia sâu hơn nữa vào chuỗi cung ứng khu vực và toàn cầu.

Lê Thúy