Trong hạ tuần tháng 8/2026, Hiệp hội Hồ tiêu và cây gia vị Việt Nam (VPSA) khuyến nghị các doanh nghiệp (DN) trong ngành, nhất là DN có đơn hàng xuất khẩu sang châu Mỹ, chủ động làm việc với hãng tàu và đối tác logistics. Động thái này nhằm hạn chế rủi ro chậm giao và chi phí phát sinh khi Kênh đào Panama giảm năng lực thông hành

Phải tính cả đường đi

Theo VPSA, Cơ quan Quản lý Kênh đào Panama (ACP) vừa thông báo giảm số lượt tàu được phép qua kênh mỗi ngày do thiếu hụt lượng mưa và nguồn nước. Từ ngày 4/9/2026, năng lực thông hành giảm từ 36 xuống 34 tàu/ngày. Sau đó, con số này có thể giảm tiếp xuống 32 tàu/ngày.

Nếu giảm xuống 32 tàu/ngày, năng lực thông hành sẽ thấp hơn 11,1% so với mức 36 tàu/ngày trước đây. Áp lực tại tuyến hàng hải này đã bộc lộ ngay trong tháng 8 và có thể gia tăng khi công suất tiếp tục giảm từ tháng 9, nhất là với những tàu chưa đặt chỗ trước. VPSA cảnh báo tình trạng này có thể kéo dài thời gian chờ, gây xáo trộn lịch trình, đồng thời đẩy giá cước và chi phí đấu giá suất qua kênh tăng cao.

Sức ép này xuất hiện đúng lúc DN bước vào mùa tăng tốc đơn hàng, khiến bài toán giao hàng đúng hẹn trở nên khó đoán hơn. Kênh đào Panama là tuyến vận tải chiến lược kết nối Thái Bình Dương và Đại Tây Dương. Không phải mọi lô hàng hồ tiêu, gia vị Việt Nam đều đi qua tuyến này. Tuy nhiên, biến động tại Panama có thể tác động trực tiếp hoặc gián tiếp đến mạng lưới vận tải container toàn cầu.

Các tuyến đến Bờ Đông Mỹ, Vịnh Mexico, Mỹ Latinh và kết nối Đại Tây Dương có thể chịu ảnh hưởng. Với DN, một chuyến tàu chậm có thể kéo theo phụ phí logistics, chi phí kho bãi, xáo trộn sản xuất và nguy cơ giao hàng trễ cam kết.

Ngành hồ tiêu cho thấy rõ mức độ nhạy cảm của bài toán này. Việt Nam hiện là nguồn cung hạt tiêu lớn nhất cho thị trường Mỹ. Tính riêng nửa đầu năm nay, thị phần hạt tiêu Việt Nam trong tổng lượng hạt tiêu Mỹ nhập khẩu tăng từ 67,6% lên 80,4%. Tính theo trị giá, tỷ trọng cũng tăng từ 68,9% lên 80,7%.

Thị phần lớn tại Mỹ cũng đồng nghĩa DN xuất khẩu phải tính kỹ hơn những rủi ro phía sau mỗi đơn hàng. Tuyến vận tải, thời gian giao và chi phí logistics vì vậy cần được tính ngay khi nhận đơn, không chờ phát sinh mới xoay xở. 

Từ thực tế này, VPSA khuyến nghị DN chủ động kiểm tra tuyến và lịch tàu, dự phòng thời gian giao hàng, theo dõi cước và phụ phí, tính phương án vận chuyển thay thế, rà soát hợp đồng và cập nhật thông báo mới từ ACP. Với đơn hàng sang Mỹ và châu Mỹ, việc xác định sớm tuyến qua Panama sẽ giúp DN chủ động hơn về thời gian, chi phí và phương án xử lý.

Cần giữ được hiệu quả đơn hàng

Nhưng giao hàng đúng hẹn mới chỉ giải quyết một phần bài toán. Sức mua, thuế quan và diễn biến từng thị trường cũng đang tác động trực tiếp đến hiệu quả đơn hàng. Điều đó buộc các nhà xuất khẩu của Việt Nam phải linh hoạt hơn trong lựa chọn khách hàng, thị trường và cơ cấu sản xuất.

Trong ngành dệt may, sức ép lên đơn hàng đang hiện rõ khi DN phải cùng lúc ứng phó với sức mua thận trọng, thuế quan và thời gian giao hàng ngày càng gấp. Báo cáo cập nhật về CTCP May Sông Hồng (MSH) của Chứng khoán Shinhan trong hạ tuần tháng 8/2026 nhận định DN cần linh hoạt ứng phó trước áp lực từ thị trường Mỹ.

Theo báo cáo, nhu cầu tại Mỹ chưa phục hồi rõ nét. Các nhãn hàng vẫn thận trọng trong bổ sung tồn kho. Lạm phát dai dẳng và chi phí sinh hoạt cao có thể tiếp tục ảnh hưởng tâm lý và khả năng chi tiêu của người tiêu dùng. Nhóm hàng không thiết yếu có thể chịu tác động rõ hơn. Nhu cầu tiêu dùng vì vậy được dự báo vẫn thận trọng, gây sức ép lên quyết định đặt hàng cho quý IV/2026.

Shinhan cũng lưu ý tác động của thuế Section 301 đối với hàng dệt may Việt Nam. Theo thông tin được nêu trong báo cáo, mức thuế 12,5% áp dụng từ ngày 24/7/2026 làm tăng chi phí xuất khẩu vào Mỹ, gây sức ép lên giá bán và quyết định đặt hàng.

Trước tình hình trên, điểm đáng chú ý ở MSH là khả năng xoay chuyển công suất. Khi nhu cầu từ Mỹ suy yếu, DN có thể linh hoạt chuyển một phần công suất sang các đơn hàng CMT (gia công theo yêu cầu) từ khách hàng Trung Quốc.

Cách làm này giúp củng cố đơn hàng, duy trì biên lợi nhuận và giảm một phần áp lực tại thị trường Mỹ. Đây cũng là hướng ứng phó đáng chú ý với DN xuất khẩu: không đặt toàn bộ kỳ vọng vào một thị trường, một nhóm khách hàng hay một tuyến vận tải.

Thực tế tại Tập đoàn Dệt may Việt Nam (Vinatex) cho thấy ngay cả khi đơn hàng đã được bảo đảm, DN vẫn phải chủ động trước những biến số có thể làm thay đổi hiệu quả kinh doanh. Ông Cao Hữu Hiếu, Tổng giám đốc Vinatex, cho biết đơn hàng cơ bản đã được bảo đảm đến hết năm. Tuy nhiên, thị trường vẫn tiềm ẩn nhiều biến số như tỷ giá, chi phí logistics và chính sách thương mại quốc tế.

Theo ông Hiếu, DN cần theo dõi sát thị trường và chủ động xây dựng các kịch bản ứng phó phù hợp. Đồng thời, phải kiểm soát chặt chi phí, nâng năng suất, quản trị dòng tiền, tồn kho và rủi ro tài chính để giữ hiệu quả kinh doanh.

Ở cấp độ DN, sự thận trọng của khách hàng cũng đang làm chậm nhịp chốt đơn hàng. Trao đổi với VnBusiness, một giám đốc công ty dệt may tại TP.HCM cho biết DN đã bảo đảm đơn hàng đến hết tháng 10/2026, nhưng tiến độ chốt đơn quý IV chậm hơn do nhiều khách hàng vẫn theo dõi chính sách thuế quan trước khi ký kết.

Không chỉ dệt may và thị trường Mỹ, những biến số mới cũng đang tác động đến đơn hàng tại Trung Quốc. Ở ngành thủy sản, theo nhận định mới đây của Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP), áp lực về giá và sức mua tại Trung Quốc đang gia tăng khi kinh tế toàn cầu chậm lại, giá hàng hóa biến động và chính sách thương mại thiếu ổn định. Khi các thị trường khác tăng thuế, dựng thêm rào cản, hàng hóa có thể chuyển hướng sang Trung Quốc, làm nguồn cung và cạnh tranh tại đây tăng lên.

VASEP cho rằng Trung Quốc vẫn là thị trường lớn nhưng không còn dễ tính. Dư địa tăng trưởng còn nhiều, song cơ hội sẽ thuộc về những DN hiểu thị trường và thích ứng nhanh với thay đổi về nhu cầu, kênh bán hàng và cạnh tranh.

Với DN Việt Nam, mùa tăng tốc không chỉ đòi hỏi chốt đơn nhanh mà còn phải tính kỹ hiệu quả từng đơn hàng. Phân loại đơn hàng theo thị trường, booking sớm, chuẩn bị tuyến thay thế và kịch bản ứng phó sẽ giúp DN giữ nhịp giao hàng, kiểm soát chi phí và quan trọng nhất là bảo toàn lợi nhuận.                                                                                                                           

Thế Vinh