Chủ tịch Nghị viện châu Âu (EP) David Sassoli cho biết Hiệp định thương mại tự do (EVFTA) và Hiệp định Bảo hộ đầu tư (EVIPA) giữa Việt Nam và EU sẽ là hiệp định thương mại tự do (FTA) thế hệ mới đầu tiên được EP khóa mới xem xét phê chuẩn vào ngày 12/2/2020.

Mở cửa thị trường

Theo đánh giá của các chuyên gia kinh tế, hiện nay, dịch bệnh Covid-19 tác động đến nhiều lĩnh vực của nền kinh tế Việt Nam, đặc biệt trong lĩnh vực ngoại thương khi Trung Quốc là một trong những đối tác thương mại quan trọng nhất của Việt Nam, là thị trường nhập khẩu lớn nhất và là thị trường xuất khẩu (XK) lớn thứ hai của Việt Nam.

Tuy nhiên, hiện nay Trung Quốc đang hứng chịu đại dịch Covid-19, vì vậy ảnh hưởng lớn đến xuất nhập khẩu giữa Việt Nam - Trung Quốc.

Trong cơ cấu các mặt hàng XK sang Trung Quốc, hàng nông - thủy sản chiếm tỷ trọng lớn (khoảng 20%). Do đó, khi giao dịch biên mậu bị hạn chế do các quy trình, thủ tục cần áp dụng nhằm hạn chế lây lan dịch bệnh, việc giao hàng hầu như bị "đóng băng".

Thậm chí, khi dịch bệnh lắng dịu, hai nước có thể sẽ tiếp tục tăng cường quản lý, siết chặt thương mại biên giới, hạn chế giao thương tiểu ngạch. Đồng thời bổ sung một số quy định mới về kỹ thuật, tiêu chuẩn an toàn nguyên liệu, thực phẩm, kiểm dịch...; hoạt động XK sang Trung Quốc, đặc biệt là hàng nông-lâm-thủy sản... sẽ còn khó khăn.

Ts. Cấn Văn Lực - chuyên gia kinh tế, cho rằng các doanh nghiệp (DN) Việt Nam cần cấp bách đa dạng hóa thị trường và đối tác, nhằm hạn chế tối đa việc phụ thuộc quá nhiều vào một hoặc một vài thị trường hay đối tác. Đây cũng là chiến lược phân tán rủi ro theo thông lệ.

“Đặc biệt trong bối cảnh Việt Nam và các quốc gia khác đang gồng mình chống dịch Covid-19 với việc giảm thiểu các tác động bất lợi tới kinh tế thì việc EVFTA một khi được EP bỏ phiếu thông qua sẽ là một động lực mới cho Việt Nam, do cơ cấu kinh tế của EU và Việt Nam mang tính bổ sung rất cao, không đối đầu trực tiếp nên dự kiến sức ép cạnh tranh sẽ không lớn. Điều này sẽ giúp Việt Nam tránh bị lệ thuộc vào một vài thị trường truyền thống”, chuyên gia này cho hay.

Bên cạnh đó, hiện nay, chủ nghĩa bảo hộ đe dọa sự phát triển ổn định của kinh tế thế giới và các khu vực, Hiệp định EVFTA và EVIPA là thông điệp cụ thể của Việt Nam và EU ủng hộ và thúc đẩy tự do hóa thương mại dựa trên luật lệ, bình đẳng, cùng có lợi.

Theo đó, các chuyên cho rằng, thị phần hàng hóa XK từ Việt Nam sang EU so với tổng nhập khẩu của khu vực này còn khiêm tốn so với tiềm năng. Vì vậy, cam kết mở cửa thị trường mạnh mẽ có được từ EVFTA chắc chắn sẽ làm tăng khả năng cạnh tranh về giá của hàng hóa Việt Nam, mở rộng hơn nữa cho hàng XK của Việt Nam sang thị trường quy mô GDP tới 18.000 tỷ USD.

Mức mở cửa thị trường trong EVFTA có thể coi là mức cam kết cao nhất mà Việt Nam đạt được trong các FTA đã được ký kết cho tới nay. Đây cũng là cơ hội gia tăng XK đáng kể cho nhiều mặt hàng mà Việt Nam đang thâm hụt ở thị trường Trung Quốc như nông thuỷ sản, dệt may, đồ gỗ...

“Phá” rào cản

Theo nghiên cứu của Bộ KH&ĐT, Hiệp định EVFTA và EVIPA dự kiến sẽ giúp GDP của Việt Nam tăng thêm 4,6% và XK sang EU tăng thêm 42,7% vào năm 2025. Ủy ban châu Âu ước tính GDP của EU sẽ tăng thêm 29,5 tỷ USD và XK sang Việt Nam tăng 29% vào năm 2035.

Tuy nhiên, để đạt được mục tiêu XK hàng hoá, trong thời gian tới, Việt Nam phải hoá giải được một số rào cản và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Bộ trưởng Bộ Công Thương Trần Tuấn Anh cho biết nhiều ngành XK của Việt Nam sẽ gặp các rào cản kỹ thuật rất chặt. Điển hình như thủy sản, rau quả... vẫn vấp phải những hạn chế về kiểm dịch động thực vật, thậm chí là cả cách đánh bắt hải sản; các quy định về quy tắc xuất xứ cũng sẽ là thách thức không nhỏ.

Ông Võ Văn Phục, Tổng giám đốc CTCP Thủy sản sạch Việt Nam, cho rằng EVFTA đem lại nhiều lợi thế cho ngành thủy sản Việt Nam, bởi thuế suất sẽ giảm ngay hoặc giảm dần về mức 0% trong thời gian ngắn. Tuy nhiên, sẽ có những thách thức mới cho ngành thủy sản Việt Nam khi tham gia EVFTA như: các điều kiện về hàng rào kỹ thuật, tiêu chuẩn chất lượng, quy tắc xuất xứ chặt hơn. DN cần đặc biệt chú trọng thực hiện và đáp ứng các quy định, tiêu chuẩn về lao động và môi trường, các vấn đề liên quan đến phát triển bền vững.

Trên thực tế, các yêu cầu này đã được thông báo đến DN và DN cũng đã có thời gian chuẩn bị, nhưng để đạt được các chứng nhận về thủy sản của EU không phải dễ dàng, vì quá trình thực hiện còn vướng mắc nhiều thứ.

Hiện chỉ có một số DN lớn tại Việt Nam đạt được các chứng nhận này. Do đó, trong thời gian tới, nhiều DN quy mô vừa và nhỏ khác nếu muốn XK vào EU vẫn phải cân nhắc và đầu tư thực hiện đúng theo yêu cầu của EU đưa ra.

Ông Vũ Đức Giang, Chủ tịch Hiệp hội Dệt may Việt Nam, cho rằng hàng dệt may Việt Nam vào EU phải sử dụng vải sản xuất tại Việt Nam, việc cắt may được thực hiện bởi DN Việt hoặc DN EU. Điều này gây khó khăn cho DN dệt may trong việc nhận ưu đãi, do trong nước chưa chủ động sản xuất sợi và vải. Nguồn nguyên liệu này lâu nay DN nhập khẩu từ các quốc gia không thuộc khối EU.

Tuy nhiên, theo ông Giang, DN đang nỗ lực để xoay chuyển vấn đề nguyên liệu bằng gia tăng đầu tư, liên kết đầu tư mở rộng… Mục đích cuối cùng là được hưởng mức thuế 0% của Hiệp định EVFTA đã được ký kết.

Đối với các mặt hàng nhập khẩu, cam kết EVFTA sẽ giúp chuỗi giá trị mới của Việt Nam với một đối tác quan trọng trên thế giới sẽ được hình thành. Các DN Việt Nam cũng sẽ được lợi từ nguồn hàng hóa, nguyên liệu nhập khẩu với chất lượng tốt và ổn định, mức giá hợp lý hơn từ EU - điều đặc biệt quan trọng trong bối cảnh hiện tại.

Thanh Hoa