Nhưng trên thương trường - nơi những cơn gió ngược chưa có điểm dừng, muốn "phi nước đại" không chỉ cần sức mạnh mà cần cả sự thanh thoát. Xu hướng "ít tầng nấc" – loại bỏ bộ máy cồng kềnh, tối ưu hóa quy trình đang trở thành "mệnh lệnh sinh tồn" để các doanh nghiệp Việt bứt phá trong kỷ nguyên mới.

Nhiều thập kỷ trước, quy mô nhân sự hàng chục nghìn người và mạng lưới quản lý dày đặc từng là niềm kiêu hãnh của các tập đoàn lớn. Một quyết định từ Tổng giám đốc muốn xuống đến nhân viên kinh doanh phải đi qua hàng loạt "cửa ải": Phó tổng, Giám đốc khối, Trưởng phòng, Trưởng nhóm... 

Nhưng thời gian qua, dưới sự tác động từ nền kinh tế toàn cầu khi lạm phát gia tăng, chi phí năng lượng leo thang và sự sụt giảm trong nhu cầu tiêu dùng. Cùng với đó, chi phí nhân sự là áp lực lớn, và đặc biệt là sự phát triển của trí tuệ nhân tạo (AI) và tự động hóa đang thay đổi cách vận hành của các ngành có dữ liệu lớn. 

Cuộc cách mạng "phẳng hóa" từ ngân hàng đến bán lẻ

Thị trường chứng kiến cuộc "đại phẫu" về quản trị chưa từng có, từ khóa không còn là "mở rộng" mà là "tinh gọn". Mô hình "ít tầng nấc" lên ngôi với triết lý: Cắt bỏ trung gian, trao quyền cho cấp dưới và dùng công nghệ làm đòn bẩy.

Bản chất của mô hình "ít tầng nấc" không đơn thuần là bài toán cắt giảm chi phí lương. Sâu xa hơn, đó là việc rút ngắn khoảng cách từ người ra quyết định đến khách hàng.

Ngành ngân hàng – vốn được xem là "thành trì" của sự chặt chẽ và tầng lớp phê duyệt – đang đi đầu trong xu hướng này. Những cái tên như LPBank, Sacombank, VIB, ABBank... đi đầu trong xu hướng tinh gọn bộ máy: Đóng bớt chi nhánh, sáp nhập phòng ban, cắt bỏ các tầng nấc trung gian để tối ưu hóa hoạt động và tăng hiệu quả.

Không chỉ ngân hàng, khối bán lẻ và sản xuất cũng đang chuyển mình mạnh mẽ. Thế Giới Di Động (MWG) hay FPT là những ví dụ điển hình. Tại MWG, quyền lực được đẩy về cho người quản lý siêu thị để phục vụ "thượng đế" ngay tại chỗ. FPT chia nhỏ tập đoàn thành các công ty thành viên và dự án độc lập, giúp gã khổng lồ công nghệ vẫn giữ được sự năng động của một startup.

Ở khối năng lượng, Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam (Petrolimex) cũng đã sáp nhập công ty con (PTC) về tập đoàn mẹ, xây dựng Trung tâm quản lý, điều động tập trung (DOC). Động thái này nhằm xóa bỏ các khâu trung gian thừa thãi, quy về một mối để tối ưu hóa nguồn lực logistics trên toàn quốc.

Đáng chú ý, việc tinh gọn còn diễn ra cả ở bộ phận cấp cao của doanh nghiệp. Tại Chứng khoán Nhất Việt, Hội đồng quản trị (HĐQT) được thu gọn từ 5 xuống 3 thành viên, tập trung vào các chuyên gia có chiều sâu quản trị và công nghệ. Hay như VietCredit, việc cắt giảm 90% nhân sự mô hình cũ không phải là bước lùi, mà là sự chuẩn bị tất yếu để chuyển mình sang mô hình Fintech, nơi AI và dữ liệu lớn chiếm ưu thế.

Bà Nghiêm Phương Nhi, Chủ tịch Chứng khoán Nhất Việt nhấn mạnh, việc tinh gọn nhằm tối giản các lớp ra quyết định và tách bạch vai trò quản trị chiến lược của HĐQT với vai trò điều hành của Ban giám đốc. Đây là xu thế chung trong quản trị.

Không dừng lại ở đó, làn sóng tinh giản nhân sự cũng diễn ra mạnh mẽ và lan rộng khắp các ngành. LPBank giảm tới 1.986 nhân viên chỉ trong 6 tháng, đứng đầu ngành ngân hàng. SSI cắt giảm 151 người (10% nhân sự), Vinamilk giảm 311 nhân viên (~3%), Việt Úc giảm 292 người (16%), còn khối công nghệ cũng lần đầu ghi nhận thu hẹp: FPT giảm gần 500 người, VNG giảm 3% đội ngũ nhân sự.

Theo bà Điêu Hoàng Tú Uyên, Giám đốc nghiên cứu nhân lực Anphabe, ở những lĩnh vực chịu áp lực lớn như tài chính – ngân hàng, tinh giản nhân sự đã trở thành một phần của chiến lược tái cấu trúc: vừa cắt giảm, vừa chuyển đổi số để tối ưu vận hành. Nói cách khác, việc sa thải đang dần được xem như “dấu hiệu của sự tiến bộ” – khi doanh nghiệp đạt lợi nhuận cao hơn với ít nhân lực hơn.

Sẵn sàng bứt phá trên đường đua 2026

Thực tế cho thấy, các "kỳ lân" như VNG hay các ông lớn như Vinamilk, SSI, LPBank dù thực hiện tinh giản nhân sự nhưng vẫn duy trì đà tăng trưởng, thậm chí lợi nhuận còn tốt hơn. Theo các chuyên gia, việc sa thải hay tinh gọn hiện nay được xem là dấu hiệu của sự tiến bộ – khi doanh nghiệp tạo ra nhiều giá trị hơn với ít nguồn lực con người hơn nhờ sự hỗ trợ của công nghệ.

Tuy nhiên, tinh gọn không có nghĩa là tàn nhẫn. Câu chuyện của Thủy sản Việt Úc là minh chứng cho sự "tinh gọn có tâm và có tầm". Trong bối cảnh khó khăn, công ty chọn tái cấu trúc toàn diện nhưng đi kèm với việc tái tạo văn hóa. Hơn 90% nhân viên thấm nhuần giá trị mới, lãnh đạo trực tiếp làm gương. Việt Úc chọn tinh gọn để tái tạo nội lực, lấy văn hóa làm bệ phóng cho sự phục hồi bền vững.

Theo các chuyên gia, để mô hình "ít tầng nấc" vận hành trơn tru trong năm mới, doanh nghiệp cần đứng vững trên hai trụ cột: Công nghệ và Niềm tin.

Thứ nhất là công nghệ. Khi bỏ bớt các cấp quản lý trung gian – những người vốn đóng vai trò "người đưa tin" và giám sát – lãnh đạo cấp cao cần số hóa giúp nắm bắt “sức khỏe” doanh nghiệp theo thời gian thực mà không cần chờ báo cáo tuần. Đầu tư cho công nghệ lõi như cách Chứng khoán Nhất Việt hay VietCredit đang làm chính là xây dựng nền móng cho sự minh bạch và tốc độ.

Liên minh HTX Việt Nam: Hoàn thiện, tinh gọn để thích ứng trong tình hình mới

Thứ hai là văn hóa của sự tin tưởng. Nếu cắt giảm quản lý nhưng sếp tổng vẫn muốn ôm đồm, duyệt từng hóa đơn đỏ, thì đó chỉ là sự cắt giảm cơ học dẫn đến quá tải. Doanh nghiệp phải xây dựng văn hóa nơi nhân viên cấp dưới dám làm, dám chịu trách nhiệm và lãnh đạo dám buông tay để nhân viên trưởng thành.

Trong không khí rộn ràng của mùa xuân mới, hình tượng "Mã đáo thành công" lại được treo trang trọng trong các phòng họp. Nhưng để ngựa về đến đích, nó không thể mang trên lưng những gánh nặng của cơ chế cũ kỹ, rườm rà.

Mô hình "ít tầng nấc" giờ đây không còn là lý thuyết trong sách giáo khoa quản trị, nó là chìa khóa của sự sinh tồn và thịnh vượng. Doanh nghiệp càng "phẳng", phản ứng càng nhanh. Bộ máy càng tinh gọn, bước chạy càng thanh thoát.

Trước thềm năm Bính Ngọ, các doanh nghiệp Việt đang khẳng định được dũng khí để "tỉa cành, xanh cây", mạnh dạn dỡ bỏ những rào cản nội bộ. Chỉ khi trút bỏ được bộ giáp nặng nề, doanh nghiệp mới có thể cùng nhau "phi nước đại", bứt phá ngoạn mục trên đường đua kinh tế 2026.

Hoàng Hà