Kỳ vọng về tương lai của thị trường kinh tế số, ông Nguyễn Thế Tân, Tổng Giám đốc VCCorp, cho biết quy mô của thị trường này trong khoảng 5 năm đạt 1 tỷ USD, trong 20 năm là 5 tỷ USD, nhưng 1 tỷ USD và 5 tỷ USD này có ý nghĩa rất quan trọng đối với nền kinh tế Việt Nam.

Lý do “teo tóp”

Ông Tân so sánh, như ngành dệt may, nếu xuất khẩu 5 tỷ USD, Việt Nam thu về 10%, khoảng 500 triệu USD. Còn 1 tỷ USD xuất khẩu nội dung số ra nước ngoài, thu về khoảng 700 triệu USD, trừ các chi phí còn khoảng 500 triệu USD.

Như vậy, xuất khẩu 1 tỷ USD của nội dụng số, giá trị mang về cho Việt Nam tương ứng với 5 tỷ USD của dệt may. Dự báo trong 5 – 10 năm tới, ngành nội dung số phát triển chỉ đứng sau du lịch, còn vượt qua dệt may, xăng dầu… về giá trị kinh tế mang lại cho Việt Nam.

Song điều khiến ông Tân lo ngại không phải là tiềm năng phát triển của ngành này mà là môi trường để cho các DN lớn lên hiện đang rất thiếu. “Ngành này phải phát triển từ chính các DN trên sân nhà của Việt Nam.

Còn nếu họ bị lấn sân sẽ không có hy vọng”, ông Tân nói.Thực tế hiện nay, lợi thế đang nghiêng về các công ty xuyên biên giới. Như Facebook, họ có ứng dụng từ Mỹ, được phân phối tại Việt Nam, dẫn tới DN Việt đang mất dần “sân nhà”. “Thua đến mức chết thì chưa phải, mà vẫn gắng gượng được. Nhưng nếu tiếp tục diễn biến như hiện nay sẽ mất hết”, ông Tân lo lắng.

Nói về nguyên nhân dẫn tới tình trạng teo tóp của DN Việt, ông Tân cho biết: “Chúng tôi gọi đó là cơ chế bảo hộ ngược. Thay vì hỗ trợ DN Việt lại làm DN Việt khó khăn hơn. Tất nhiên, đó không phải là ý muốn của nhà quản lý”.

Ví dụ về cấp phép, nếu bình thường các DN Việt Nam phải làm theo quy định, sai là phạt, rồi thanh kiểm tra thì ngược lại, DN nước ngoài không bị như vậy. Như Facebook không phải kiểm duyệt, giải trình khi có nội dung phản động…

Hay nội dung số là ngành phải được cấp phép. Nếu làm trang tin điện tử thì không làm mạng xã hội. Đã làm nhạc trực tuyến thì không được làm thông tin tổng hợp. Nhưng trong ngành Internet, có ứng dụng như Facebook không biết gọi là gì khi vừa là mạng xã hội, vừa đọc báo lại vừa livestream… “Trong khi đó, DN Việt nếu làm sai giấy phép thì phạt vài chục triệu, nếu sai ba lần là đóng cửa. Dù đó không phải là ý định của nhà quản lý nhưng là bảo hộ ngược, trói tay DN”, ông Tân nêu vấn đề.

Không chỉ vậy, liên quan đến thuế, trong khi DN Việt Nam đóng tất cả các loại thuế thì các DN xuyên biên giới không phải đóng bất kỳ một loại thuế nào, từ thuế thu nhập cá nhân, VAT cho tới thuế thu nhập DN.

Doanh nghiệp nội dung số vừa phải cạnh tranh với các công ty nước ngoài lớn, vừa bị chính sách trói buộc và ưu đãi “bỏ rơi”

Dẫn tới, việc phải đóng nhiều loại thuế khiến DN Việt khi bán một mặt hàng sẽ bị đội giá lên mấy chục phần trăm. Những bất lợi đó ngày càng khiến DN Việt teo tóp.

Do đó, theo các DN, hiện thị trường kinh tế số Việt Nam có quy mô khoảng 1 tỷ USD. Đó là dịch vụ xuyên biên giới DN nước ngoài cung cấp tại Việt Nam, còn DN Việt nếu có dịch vụ tốt lại cung cấp ra nước ngoài. Có DN nhỏ lẻ có doanh thu vài trăm tỷ đồng mỗi năm nhưng phải ẩn mình, vì với tình trạng pháp luật như hiện nay, ẩn mình cho đỡ rắc rối.

Doanh nghiệp số xin công bằng

Đồng quan điểm, ông Trần Hữu Quyền, Tổng Giám đốc VNPT Technology, cho rằng DN trong nước đang bị ngược đãi so với DN nước ngoài, đặc biệt về CNTT. “Chúng tôi chưa dám xin được ưu đãi hơn và chỉ xin được bình đẳng như DN nước ngoài”, ông Quyền nói.

Trên thực tế, hiện nay đang có một loạt chính sách cản trở sự phát triển của ngành nội dung số trong nước. Ông Nguyễn Thanh Hưng, Giám đốc VTC Intecom, nêu ví dụ, Việt Nam không phát triển được mạng xã hội trong nước vì bị quản lý nội dung thông tin rất chặt chẽ, trong khi những nội dung đó nếu được đưa lên Facebook lại không bị ai hỏi đến.

“Hay ngành game online, Nhà nước quy định Game G1 phải phê duyệt nội dung kịch bản, với các thủ tục hành chính giấy tờ rất nhiều, nhưng khi gửi hồ sơ xin phép thì cơ quan phê duyệt không chơi game nên làm sao đọc được”, ông Hưng nói.

Chính vì có nhiều hạn chế về chính sách nên các DN nội dung số Việt không còn mặn mà đầu tư vào công nghệ nội dung số, trong khi muốn phát triển ngành này phải đầu tư tương đối dài hạn, một nền tảng tốt cần được đầu tư 3 – 5 năm. Vì thế, ngành nội dung số Việt đang mất dần niềm tin, chỉ còn xu hướng khai thác dịch vụ ngắn hạn, không đầu tư dài hạn.

Do đó, Bộ TT&TT cần nghiên cứu chính sách yêu cầu các DN nước ngoài khi vào Việt Nam phải tuân thủ pháp luật Việt Nam. Kinh tế số là nền kinh tế không có biên giới, cần có chế tài đối với các DN toàn cầu như Google, Facebook khi họ có doanh thu hàng nghìn tỷ đồng từ thị trường Việt Nam nhưng không đóng thuế.

Trong việc hợp tác giữa DN Việt với DN cung cấp nền tảng, Bộ TT&TT không trao đổi giúp với DN nước ngoài là một thiếu sót, thiệt thòi cho DN Việt. Ông Hưng dẫn chứng như Trung Quốc, họ có biện pháp kỹ thuật, có chế tài để DN nước ngoài không vào được.

Ông Nhan Thế Luân, đại diện Nhaccuatui, đồng thuận và chia sẻ rằng các công ty nhỏ như DN của ông đang gặp một vấn đề, đó là vừa phải cạnh tranh với các tập đoàn nước ngoài, vừa bị trói lại trong góc tường.

“Chúng ta có thể hình dung, trong số 300 website được cấp phép hiện nay, tổng traffic chỉ chiếm khoảng trên 20% so với các ông lớn nước ngoài như Google, Youtube, Facebook, dù họ không có giấy phép tại thị trường Việt Nam”, ông Luân nói.

Thậm chí, một số công ty có xin giấy phép làm mạng xã hội nhưng chưa kịp làm đã “chết” trước khi Facebook lớn mạnh như ngày hôm nay. Nguyên nhân là trong quá trình tuân thủ pháp luật, vô hình trung, các công ty nước ngoài có điều kiện thuận lợi hơn để phát triển.

“Chúng tôi mong muốn các cơ quan quản lý Nhà nước có thể tạo sự công bằng. Nhà nước đưa ra chính sách công bằng với các công ty nước ngoài. Nghĩa là các công ty nước ngoài cũng cần phải có giấy phép hoặc nhà nước có chế tài mạnh mẽ nào đó để các giấy phép thực sự có hiệu quả giữa hai bên”, ông Luân kiến nghị.

Ông Bùi Quang Ngọc, Tổng Giám đốc FPT, kiến nghị, khi giao các dự án công nghệ thông tin, nên chăng cần tìm cách ưu tiên cho Việt Nam, khuyến khích các nhà thầu Việt Nam tham gia các dự án của Nhà nước.

Đồng thời, ông Ngọc cũng kiến nghị rằng lĩnh vực hạn chế cạnh tranh không lành mạnh ở nước ta chưa được nghiên cứu đầy đủ. Ở Mỹ, châu Âu, các DN như Google hay Facbook bị sờ gáy liên tục, nếu sai bị xử phạt ngay hàng mấy trăm triệu USD. Còn ở Việt Nam chưa có chế tài như vậy.

Lê Thúy