Theo khảo sát của Ngân hàng Thế giới (WB), chi phí kinh doanh ở Việt Nam về cơ bản đang ở mức cao so với các nước trong khu vực như Singapore, Malaysia.

Đứng đầu là chi phí tiếp cận điện năng của Việt Nam cao gấp 49 lần so với Philippines; chi phí nộp thuế ở Việt Nam cao nhất trong nhóm ASEAN 4, chiếm 39,1% lợi nhuận, cao hơn gấp đôi so với Singapore…

Doanh nghiệp “mất” hàng trăm tỷ đồng

Ông Đặng Huy Đông, Thứ trưởng Bộ KH&ĐT, nhận định, những con số khảo sát WB đưa ra nếu sai thì mừng cho cộng đồng DN, nhưng nếu đúng thì là điều đáng quan ngại.

Tuy nhiên, nhìn nhận con số đó ở mức độ khách quan, ông Đông cho rằng đó là lời cảnh báo, các nhà quản lý cần suy nghĩ, thay vì cố gắng đi bào chữa chỗ này đúng, chỗ này sai, cần phải ghi nhận để thay đổi.

Phân tích về chi phí chính thức và phi chính thức, ông Đông không đưa ra con số cụ thể vì nếu không đủ căn cứ sẽ dẫn tới tranh luận, nhưng nếu cả hai chi phí này không được kiểm soát đều “giết” người dân và DN.

Phó Viện trưởng Viện Quản lý kinh tế Trung ương (CIEM), cho rằng những kết quả WB công bố trong thời gian đầu gặp nhiều phản ứng khác nhau.

Đây là thực tế vì cách làm của WB không dựa vào quy định pháp luật mà dựa vào thực tiễn thực hiện quy định pháp luật. Quy định thực hiện 3 – 5 ngày, nhưng khi WB đo lường, có DN phải chờ 7 – 10 ngày mới hoàn thành xong.

Đại diện cho cộng đồng DN tư nhân, ông Ngô Văn Điểm, Tổng Thư ký Hội Doanh nhân tư nhân Việt Nam, chia sẻ, trên thực tế đúng như báo cáo của WB, chi phí kinh doanh của DN Việt đang cao hơn nhiều nước trong khu vực, đó là chưa kể thuế, phí….

“Trước hết, tôi xin nói chi phí đầu vào hiện nay rất cao, không những ảnh hưởng tới năng lực cạnh tranh quốc gia mà ảnh hưởng tới khả năng, năng lực kinh doanh của DN. Chi phí cao, lợi nhuận thấp, DN khó mở rộng sản xuất, kinh doanh”, ông Điểm nói.

Trước thực tế trên, giới chuyên gia nhận định, những chi phí các DN đang phải chịu đựng không chỉ khiến DN mất tiền thực hiện, mà cả chi phí về thời gian nếu ước tính bằng tiền cũng rất lớn, ít nhất mất 10% lợi nhuận của DN.

Những giải pháp cắt giảm chi phí kinh doanh của DN thời gian qua vẫn chưa đem lại nhiều hiệu quả

Phân tích kỹ hơn về điều này, ông Hiếu đánh giá, đối với chi phí chính thức, chúng ta thường chỉ nhìn con số trực quan ngay bằng tiền mà quên mất thời gian, cơ hội của DN cũng là một phần của chi phí đó. Đây là một con số khổng lồ, lớn hơn nhiều con số chính thức.

“Thời gian là tiền, tôi ước tính thực hiện thủ tục hành chính mất 10 ngày, mỗi DN mất một người để thực hiện. So với mức lương trung bình hiện nay hơn 5 triệu đồng/người, vậy chúng ta mất hơn 200.000 triệu đồng/người/ngày. Tổng số tiền DN bỏ ra hơn 2 triệu đồng, nếu nhân với 500.000 DN, con số chi phí lên tới hàng trăm tỷ đồng”, ông Hiếu ước lượng.

So với đối thủ để thấy mình ở đâu

Đó là chưa kể chi phí cơ hội khi thực hiện thủ tục hành chính mà DN không biết trước ngày nào hoàn thành, dẫn tới mất cơ hội kinh doanh, thậm chí bị trễ và phạt hợp đồng. Vậy câu hỏi cần giải pháp nào để giảm chi phí cả chính thức và phi chính thức khi thực tế những bất cập này đang hiện hữu. Trước hết, về chi phí phi chính thức, ông Đông gọi đó là nạn tham nhũng vặt, hậu quả không kém tham nhũng lớn, thậm chí kinh khủng hơn.

Ông Đông nói: “Phải giảm thiểu sự giao tiếp trực tiếp giữa con người và con người trong thực hiện thủ tục hành chính. Theo đó, đẩy mạnh xây dựng chính phủ điện tử, cung cấp dịch vụ công thông qua trực tuyến. Xử lý đơn thư, hồ sơ qua mạng sẽ giảm thiểu chi phí phi chính thức”.

Đối với chi phí chính thức, ông Đông đánh giá, nhiều dư địa quản lý có thể làm được như chi phí vận tải, điện năng…. Câu chuyện nhức nhối của các dự án BOT thời gian qua bản chất là chi phí bất hợp lý mà xã hội và DN phải chịu đựng.

Trong khi đó, theo ông Điểm, cần phân định rõ giữa chi phí chính thức và phi chính thức. Chi phí chính thức là quy định pháp luật mà DN đều phải thực hiện, nhưng với chi phí phi chính thức, đó là một “thoả thuận ngầm” buộc DN phải trả. Con số bao nhiêu không ai biết rõ, nhưng khảo sát của VCCI từng cho thấy 9 – 11% DN được khảo sát cho biết, chi phí đó chiếm 10% doanh thu của họ, cao hơn cả lãi suất ngân hàng.

Vì vậy, theo ông Hiếu, thời gian qua, Chính phủ đã đưa ra nhiều giải pháp từ tập trung cắt giảm chi phí như lệ phí, thuế, thời gian, chi phí thực hiện hành chính như Nghị quyết 19, Nghị quyết 35. Chính phủ đã nhận diện được vấn đề và có giải pháp.

Lý giải thêm về điều này, ông Đông cho rằng hiệu quả của cải cách không thể so sánh bản thân chúng ta mà cần so sánh với các nước khác. Chúng ta tốt so với chúng ta, từ ASEAN 6 thành 4 với thời điểm cách đây ba năm chúng ta đạt được, nhưng chúng ta quên mất họ cũng chuyển dịch.

“Vì vậy, các bộ, ngành không phải so sánh với chính mình, trong nước mà phải so sánh với thế giới, nếu không, chúng ta sẽ tụt hậu”, ông Đông nhấn mạnh.

Thêm vào đó, các ý kiến cũng cho rằng không nên để các bộ, ngành tự rà soát, cắt giảm các thủ tục hành chính của mình. Ông Hiếu chia sẻ, để các bộ, ngành tự rà soát thủ tục hành chính của mình ban ra sẽ không hiệu quả.

Theo khảo sát hiện nay, một số nước trên thế giới đã có cơ quan độc lập, khách quan rà soát thủ tục hành chính. Một số nước khác lại rà soát song song, có nghĩa: một mặt các bộ, ngành tự rà soát nhưng mặt khác, có cơ quan độc lập tự rà soát, sau đó cơ quan trọng tài quyết định kết quả cải cách.

Ông Đông cũng đồng tình với kiến nghị của CIEM rằng cần phải có phản biện trong việc ban hành chính sách về quản lý, điều kiện mà cộng đồng DN phải thực hiện.

Để làm được điều này, DN phải tham gia các hiệp hội DN. Tất nhiên, phải tôn trọng quyền quản lý của các bộ, ngành. Các quốc gia đều có quản lý về điều kiện kinh doanh mà DN phải tuân thủ, nhưng quy trình để DN và người dân thực hiện phải tường minh, dễ hiểu, dễ thực hiện.

“Hiện nay, quy định quản lý kinh doanh của các nước khác tuy dài nhưng rất cụ thể, nhanh gọn. Trong khi đó, với Việt Nam, nhiều khi đưa ra quy định nhưng chính công chức hành chính cũng không rõ phải thực hiện thế nào”, ông Đông nói.

Lê Thúy