Nghịch lý nằm ở chỗ, để được "khai tử" một mã số thuế đã ngưng nghỉ từ hàng chục năm trước, chủ doanh nghiệp phải đối mặt với những khoản tiền phạt và lệ phí môn bài tích tụ lên đến hàng chục triệu đồng, thậm chí bị tạm hoãn xuất cảnh.

Nghịch lý phạt tờ khai "trắng" và phí chồng phí

Theo số liệu từ Cục Thuế, cả nước hiện có gần 620.000 doanh nghiệp thuộc diện cần xử lý thông tin. Trong con số khổng lồ này, khoảng 292.000 đơn vị đã ngừng hoạt động nhưng chưa hoàn tất thủ tục chấm dứt hiệu lực mã số thuế hoặc giải thể. Thêm vào đó là hơn 325.000 doanh nghiệp không còn hiện diện tại địa chỉ đã đăng ký kinh doanh. 

Đằng sau những con số khô khan này là hàng nghìn cá nhân đang loay hoay với "món nợ" từ quá khứ.

Ông N.V.B tại Hà Nội là một trường hợp điển hình cho sự ngỡ ngàng này. Từng thành lập doanh nghiệp kinh doanh thương mại nhưng không hiệu quả, ông đã làm thủ tục tạm ngừng. Vì ngại thủ tục giải thể phức tạp theo lời tư vấn của văn phòng luật, ông đành để doanh nghiệp ở trạng thái "treo". Gần đây, khi kiểm tra trên ứng dụng eTax Mobile thì nhận thông báo tạm hoãn xuất cảnh do nợ thuế.

Tìm hiểu thủ tục đóng mã số thuế, giải thể, ông B được tư vấn, để đóng mã số thuế và giải thể, ông cần chi trả các khoản lên tới 47,7 triệu đồng. Số tiền này bao gồm phí mua chữ ký số, phí dịch vụ nộp tờ khai, phí thực hiện hồ sơ giải thể, thuế môn bài tồn đọng cùng hàng loạt khoản phạt chậm nộp tờ khai thuế giá trị gia tăng và thu nhập doanh nghiệp.

Ông B lo lắng việc kinh doanh vốn đã thua lỗ, nay muốn đóng cửa lại phải mất thêm một khoản tiền lớn và bị hạn chế quyền đi lại là điều quá sức chịu đựng.

Tương tự, ông M.Đ.Đ tại Hà Nội, đại diện pháp luật Công ty TNHH CĐ cũng đang đứng ngồi không yên. Dù doanh nghiệp đã ngừng kinh doanh từ cuối năm 2012 do khó khăn, nhưng giữa tháng 7 vừa qua, ông vẫn nhận được giấy mời từ cơ quan thuế về việc hoàn tất nghĩa vụ. Số tiền ông phải xử lý là gần 50 triệu đồng bao gồm lệ phí môn bài và tiền phạt chậm nộp hồ sơ.

Ông Đ bày tỏ mong muốn có chính sách tháo gỡ cho những doanh nghiệp không phát sinh doanh thu hay hóa đơn suốt hơn một thập kỷ qua.

Bà N.T.M, chủ một doanh nghiệp tại Bạch Mai, Hà Nội, cũng đang trong quá trình làm thủ tục chấm dứt mã số thuế cho công ty đã ngừng từ năm 2017. Bà tính toán sơ bộ rằng với mức lệ phí môn bài 2 triệu đồng/năm cùng các khoản phạt chậm nộp tờ khai "trắng" trong suốt 8 năm, tổng chi phí cũng rơi vào khoảng 30 triệu đồng.

Theo bà M, lệ phí môn bài vốn để quản lý hoạt động kinh doanh, nên khi doanh nghiệp đã ngừng thực tế thì việc truy thu là chưa phù hợp. Đặc biệt, việc xử phạt nặng các tờ khai không phát sinh nghĩa vụ thuế cũng là một gánh nặng không thỏa đáng cho người dân.

Tại Thanh Hóa, chị B.T.H thậm chí còn rơi vào "án treo" tạm hoãn xuất cảnh do mã số thuế bị khóa từ năm 2013 và không thể giải thể được. Những rào cản này khiến nhiều người dù có ý định chủ động hoàn thành nghĩa vụ để bắt đầu một khởi đầu kinh doanh mới cũng phải chùn bước.

Trên các diễn đàn về thuế, nhiều bạn đọc bày tỏ băn khoăn, tại sao ngay cả những người chủ động quay lại để hoàn thành nghĩa vụ, đóng doanh nghiệp cũ và bắt đầu thành lập mới cho mô hình kinh doanh khác lại vẫn gặp quá nhiều rào cản như vậy.

Cần cơ chế "khai tử" linh hoạt và nhân văn

Đồng tình với chủ trương làm sạch dữ liệu thuế, xử lý doanh nghiệp không còn hoạt động và chấn chỉnh tình trạng nợ thuế, bỏ địa chỉ kinh doanh. Tuy nhiên các chuyên gia và luật sư đã đưa ra nhiều đề xuất nhằm làm sạch dữ liệu thuế mà không gây kiệt quệ cho người nộp thuế.

Luật sư Nguyễn An, đoàn luật sư Hà Nội, cho rằng phần lớn doanh nghiệp khi giải thể đã lâm vào tình trạng tài chính kiệt quệ. Khi doanh nghiệp làm thủ tục giải thể hoặc phát sinh các vấn đề liên quan đến quản lý thuế, chủ doanh nghiệp có thể phải bỏ thêm nhiều chi phí để xử lý các tờ khai còn thiếu, mua chữ ký số hoặc thuê dịch vụ kế toán lập và nộp các tờ khai "trắng". 

Nếu doanh nghiệp chậm nộp nhiều tờ khai thuế giá trị gia tăng và quyết toán thuế thu nhập doanh nghiệp, tổng mức phạt có thể lên tới hàng chục triệu đồng. Trong khi đó, theo quy định tại điểm c khoản 4 điều 13 Nghị định 125/2020 của Chính phủ, trường hợp không nộp hồ sơ khai thuế nhưng không phát sinh số thuế phải nộp vẫn có thể bị xử phạt, đồng thời buộc nộp bổ sung hồ sơ khai thuế.

Ông đề xuất cơ quan quản lý nên xem xét miễn phí đóng cửa cho các đơn vị không đủ điều kiện tài chính hoặc không truy thu lệ phí môn bài, không phạt tờ khai.

Đồng quan điểm đó, luật sư Trần Xoa, Giám đốc Công ty Luật Minh Đăng Quang tại TP.HCM kiến nghị không nên buộc những doanh nghiệp đã thực sự "chết" phải khôi phục hàng loạt thủ tục tốn kém như chữ ký số hay báo cáo tài chính chỉ để phục vụ việc giải thể. Điều này chỉ làm tăng thêm chi phí trung gian và khiến người dân ngại phối hợp với cơ quan thuế.

Chủ doanh nghiệp đối mặt nguy cơ tạm hoãn xuất cảnh vì "bỏ quên" việc làm sạch mã số thuế

Mạnh tay xử lý hơn 600.000 mã số thuế "ảo" để khơi thông nguồn lực

Bà Nguyễn Thị Cúc, Chủ tịch Hội Tư vấn Thuế Việt Nam, nhận định việc không thông báo ngừng kinh doanh là sai quy định nhưng cần nhìn nhận thực tế khó khăn của người dân. Với những trường hợp chưa từng hoạt động hoặc đã ngừng nhiều năm, việc truy thu lệ phí môn bài và xử phạt hồ sơ khai thuế không phát sinh sẽ tạo thêm rào cản cho chiến dịch làm sạch mã số thuế.

Luật sư Nguyễn Quốc Toản, Hãng luật IAM (TP. HCM) gợi ý, nếu cơ quan thuế xác định được doanh nghiệp không có hoạt động thực tế, chỉ nên buộc họ hoàn tất hồ sơ theo quyết định xử phạt hành chính thay vì chạy đua nộp hàng loạt tờ khai trống. Sự điều chỉnh này sẽ giúp người nộp thuế giảm đáng kể chi phí thuê dịch vụ kế toán và các loại phí phát sinh khác, từ đó thúc đẩy việc giải quyết dứt điểm các mã số thuế tồn đọng lâu năm.

Về phía cơ quan quản lý, ông Nguyễn Đức Huy, Phó trưởng Ban Nghiệp vụ thuế (Cục Thuế), cho biết đơn vị đang rà soát và nghiên cứu để đề xuất hướng xử lý phù hợp lên cấp có thẩm quyền. Mục tiêu là tìm ra giải pháp tháo gỡ cho các trường hợp không phát sinh hóa đơn và hoạt động sản xuất kinh doanh, vừa đảm bảo yêu cầu quản lý vừa giảm bớt các thủ tục không cần thiết.

Thanh Hoa