Dù năm tài chính 2016 đã khép lại, song đến nay, chỉ có 241 doanh nghiệp (DN) (chiếm 38,87%), còn lại khoảng 380 DN chưa thực hiện công bố thông tin, phần lớn là các công ty con của những “ông lớn” như Tập đoàn Dầu khí Việt Nam (5 DN), Tập đoàn Hóa chất Việt Nam (2 DN), Tập đoàn Than – Khoáng sản Việt Nam (6 DN), Tập đoàn Cao su Việt Nam (4 DN).

Vì sao DNNN che giấu thông tin

Trong số những DN đang “ém” thông tin, có không ít DN làm ăn thua lỗ. Điển hình như Tập đoàn Hóa chất Việt Nam đang phải gánh 4 DN thua lỗ, mà nhiều người gọi là 4 “cục nợ”.

Đó là bộ tứ ngành phân bón bao gồm: Đạm Ninh Bình lỗ 457 tỷ đồng, DAP số 2 – Vinachem (DAP Lào Cai) lỗ 281 tỷ đồng và DAP – Vinachem (DAP Đình Vũ) lỗ 212 tỷ đồng trong nửa đầu năm 2016. Con số lỗ của Đạm Hà Bắc chưa được công bố nhưng doanh nghiệp này đã đặt mục tiêu lỗ 488 tỷ đồng.

Theo các chuyên gia tài chính, nguyên nhân dẫn đến việc các DNNN không công bố thông tin vì còn tồn tại lợi ích nhóm, tình trạng tham ô, gian lận trục lợi ngân sách Nhà nước.

Ts. Nguyễn Đình Cung_– Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế trung ương, cho rằng tiền DNNN mang đi đầu tư chính là tiền của cổ đông, tiền thuế của dân nên phải các DN này có nghĩa vụ và trách nhiệm công bố công khai để cổ đông được biết và giám sát, không được bí mật thông tin.

“DN phải công khai về giá cả giao dịch để thị trường biết và giám sát”, ông Cung nói. Dẫn chứng trường hợp cụ thể, ông Cung đưa ra vụ việc công khai báo cáo tài chính của MobiFone năm 2015 và sáu tháng năm 2016 có thống kê khoản đầu tư tài chính hơn 8.000 tỷ đồng. Đây là khoản đầu tư mua lại AVG, nhưng trước đó MobiFone đã không công khai thông tin này và xem như thông tin mật.

Tại cuộc họp về tái cơ cấu các DNNN, Thứ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Hữu Chí khẳng định rằng nguyên nhân dẫn đến tình trạng thất thoát trong đầu tư và quản lý vốn đầu tư của Nhà nước, cũng như tình trạng hoạt động kém hiệu quả khiến nhiều DNNN không dám công bố thông tin là do hoạt động đầu tư dàn trải vào nhiều lĩnh vực, đồng thời có quá nhiều cơ quan thực hiện chức năng đại diện chủ sở hữu.

Ngại công bố kế hoạch kinh doanh

Theo Bộ Kế hoạch và Đầu tư, trong số 241 DN đã công bố thông tin, không có DN nào thực hiện đầy đủ các báo cáo theo quy định. Tính trung bình, mỗi DN mới công bố 4 trong số 9 loại báo cáo.

Ông Lê Mạnh Hùng – Phó Cục trưởng Cục phát triển doanh nghiệp (Bộ Kế hoạch và Đầu tư), cho biết trong 9 báo cáo buộc DN phải công bố thông tin, báo cáo về kế hoạch sản xuất kinh doanh và đầu tư phát triển hàng năm và 5 năm là rất quan trọng đối với DN.

Báo cáo thể hiện được bức tranh tổng thể về cách làm và hướng đi, phát triển trong một năm của DN nhưng, hầu hết đều bị các DN “ém” thông tin. “Hầu hết các DN đều thiếu báo cáo về kế hoạch sản xuất kinh doanh và đầu tư phát triển trong năm 2016 và 5 năm”, ông Hùng khẳng định.

Theo Ts. Nguyễn Đình Cung, Nghị định có hiệu lực từ ngày 5/11/2015, tức là đã có hơn một năm. Nếu làm đúng luật, những thông tin về chiến lược kinh doanh 5 năm DN phải công bố.

“Kế hoạch sản xuất kinh doanh và đầu tư phát triển hàng năm chắc chắn DN phải có vì đến nay đã hết năm tài chính 2016, vậy mà DN lại không có. Như vậy, năm vừa qua DN ngừng hoạt động?”, ông Cung thắc mắc.

Theo các chuyên gia, việc công bố thông tin hoạt động của DNNN sẽ là công cụ hữu hiệu để Nhà nước giám sát việc sử dụng các nguồn lực của Nhà nước tại những DN này, tránh gian lận, sử dụng không hiệu quả, thất thoát, lãng phí các nguồn lực.

Cụ thể chính là bài học lớn từ vụ việc không được công bố thông tin tài chính, không được giám sát chặt chẽ dẫn đến việc đầu tư dàn trải không ai biết của Tổng công ty tàu thủy (Vinashin).

Công tác quản lý bị buông lỏng kéo dài trong khi hệ thống kiểm soát nội bộ, thanh tra, kiểm toán,… đều không có phát hiện, cảnh báo, hay ngăn chặn kịp thời. Thậm chí, còn bị vô hiệu hóa bởi lợi ích nhóm.

Chỉ trong vòng 10 năm phát triển “bong bóng” đã khiến một ngành công nghiệp tàu thủy bị sụp đổ hoàn toàn. Đến nay, những hậu quả Vinashin để lại đang dần được khắc phục, đội ngũ lãnh đạo sai phạm đã phải chịu trách nhiệm trước pháp luật, song, hậu quả để lại vô cùng nặng nề, ngân sách nhà nước đã mất trắng hàng nghìn tỷ đồng.

Các chuyên gia cho rằng sự cần thiết hiện nay là phải mạnh tay hơn đối với những DNNN tù mù thông tin vì các chế tài trong hệ thống văn bản pháp luật đều đã quy định rõ.

Ông Nguyễn Hoàng Hải, Phó Chủ tịch Hiệp hội Các nhà đầu tư tài chính Việt Nam (VAFI), cho rằng: “Chế tài đối với các vi phạm của DNNN về cơ chế công bố thông tin đã có nhưng không được thực hiện nghiêm túc. Từ trước đến nay chưa có bất kỳ trường hợp nào bị kỷ luật, chúng ta phải kiên quyết”.

Ông Hải kiến nghị rằng Chính phủ phải hành động kiên quyết để “siết” lĩnh vực này bằng cách quy định cụ thể ngày DN phải công bố đầy đủ thông tin, nếu không tuân thủ, lãnh đạo DN cần bị cách chức.

Thanh Hoa