Cả nước có khoảng 4.000 doanh nghiệp ngành dệt may (có 650 doanh nghiệp nước ngoài). Trong đó, tỷ lệ doanh nghiệp may chiếm đến 70%, trong khi doanh nghiệp dệt chiếm chỉ 17%, kéo sợi 6%, nhuộm 4% và các doanh nghiệp phụ trợ 3%. Đó là sự thiếu tương xứng!

Con số đó cho thấy Việt Nam đang rất mạnh trong khâu cuối “cắt – may”, còn các hoạt động kéo sợi, dệt, nhuộm thì rất yếu, chưa thể đủ nguồn nguyên liệu cung cấp cho các doanh nghiệp dệt may trong nước.

80% nguyên liệu từ ngoài FTA

Quy tắc xuất xứ luôn luôn là yếu tố quan trọng nhất trong tất cả các FTA. Đây là công cụ để xác định hàng hóa nhập khẩu có được hưởng thuế quan ưu đãi hay không, giúp duy trì sự cân bằng hợp lý giữa “thuận lợi hóa thương mại” và “phòng tránh gian lận thương mại”, đo mức độ tận dụng ưu đãi từ các FTA của các nền kinh tế thành viên.

Trong khi đó, hoạt động sản xuất nguyên liệu sợi cho ngành dệt may hiện chỉ chiếm 6% không thể nào đủ cung cấp cho 70% doanh nghiệp may. Chính vì vậy, ngành dệt may đang nhập khẩu tới 80% nguyên phụ liệu, phần lớn nhập từ các thị trường ngoài khối TPP, EVFTA. Đây là một trong những lý do khiến cho dệt may khó tận dụng được ưu đãi từ các FTA.

Do đó, để tận dụng được lợi thế từ TPP, các doanh nghiệp dệt may Việt Nam phải đáp ứng được quy tắc xuất xứ từ sợi trở đi. Thế nhưng, đáp ứng quy tắc về xuất xứ là cực kỳ khó cho doanh nghiệp nội. Nếu như trong hiệp định ASEAN với các nước (trừ Hàn Quốc), Hiệp định thương mại tự do Việt Nam-EU đều có quy tắc xuất xứ từ vải thì với TPP, quy tắc xuất xứ là từ sợi.

Hàng năm ngành dệt may trong nước cần khoảng gần 10 tỷ mét vải nhưng với năng lực và công nghệ yếu, Việt Nam chỉ sản xuất được khoảng hơn 3 tỷ mét vải/năm.

Như vậy, để hiện thực hóa được lợi thế về thuế quan trong các FTA, Việt Nam phải nhanh chóng bổ sung năng lực sản xuất gần 6 tỷ mét vải/năm. Con số này chỉ mới xét tới nhu cầu hiện tại chứ chưa tính đến sự tăng trưởng của dệt may Việt Nam tại các thị trường xuất khẩu như EU, Nhật Bản, Hoa Kỳ…

Trao đổi về vấn đề này, ông Nguyễn Hồng Giang, Tổng Thư ký Hiệp hội Bông sợi Việt Nam, cho biết: Nút thắt cổ chai chính là ở khâu đoạn sản xuất vải. Ngành sợi của Việt Nam nếu dồn vào tập trung sản xuất cho các doanh nghiệp dệt nội địa thì chúng ta vẫn còn đến 2/3 khối lượng sợi nữa.

“Nếu ngành dệt được đầu tư, nâng cao năng lực sản xuất, đồng thời chuyển dịch cơ cấu xuất nhập khẩu cũng như đầu tư mới tăng thêm, ngành may cũng gia tăng tuyển dụng đào tạo thì bài toán sẽ cơ bản được giải quyết”, ông Giang nói.

Cần tháo gỡ khó khăn cho ngành dệt may về nguyên phụ liệu.

Gỡ nút thắt cổ chai

Theo các chuyên gia ngành dệt may, để tận dụng cơ hội hưởng thuế 0%, ngay lúc này, các doanh nghiệp dệt may phải cải thiện công nghệ sản xuất, nội địa hóa nguyên phụ liệu trong nước.

Tại diễn đàn “Giải pháp công nghệ Vương quốc Bỉ cho công nghiệp Dệt may Việt Nam”, ông Trương Văn Cẩm, Phó Chủ tịch Hiệp hội dệt may Việt Nam, cho biết: “Một trong những giải pháp quan trọng để giải quyết vấn đề này là hợp tác với các nước công nghệ cao về dệt may. Công nghệ dệt may của Bỉ hiện nay không xa lạ bởi nhiều doanh nghiệp Việt Nam đang chọn và sử dụng, đặc biệt là thiết bị dệt”.

Bổ sung thêm thông tin, ông Joroen Vist, Giám đốc Symatex, Hiệp hội máy móc ngành dệt may Vương quốc Bỉ, cho biết thêm là các nhà sản xuất của Bỉ mong muốn được phục vụ khách hàng nhiều hơn, trong đó có doanh nghiệp Việt Nam. Công nghiệp máy móc dệt may Bỉ hoạt động chủ yếu trong sản xuất vải nội thất (trải sàn, thảm, bọc nội thất, nhung, trải bàn…), dệt vải và dệt vải kỹ thuật.

Thực tế, trước đây đã có một số đơn vị thực hiện được chuỗi khép kín như Dệt Nam Định, Dệt Thành Công, Dệt 8/3…, tuy nhiên xét về cả quy mô lẫn chất lượng vải cũng chưa đạt yêu cầu.

Sau đó, đã có một luồng đầu tư mạnh mẽ từ những nhà đầu tư trong và ngoài nước để thiết lập chuỗi cung ứng khép kín từ sợi tới may. Tuy nhiên, theo ông Cẩm, khi đầu tư vào Việt Nam, các doanh nghiệp gặp nhiều khó khăn liên quan đến vấn đề đất đai. Hầu hết các địa phương từ chối các dự án đầu tư sản xuất vào dệt nhuộm do lĩnh vực này tiềm ẩn nguy cơ khá lớn gây ô nhiễm môi trường.

Để giải quyết phần nào bài toán về nguyên phụ liệu cho ngành dệt may Việt Nam, ông Giang cho rằng Việt Nam cần một quy hoạch phát triển dệt nhuộm tại các địa phương thích hợp. Việc hình thành những cụm công nghiệp dệt nhuộm sẽ giúp tăng tỷ lệ nội địa hóa, giảm thiểu chi phí.

“Việt Nam phải có hạ tầng khu công nghiệp tốt như quỹ đất lớn, hệ thống xử lý nước thải, cung cấp nước sạch. Đồng thời, những doanh nghiệp kinh doanh hạ tầng khu công nghiệp, nếu được hoạch định về địa điểm đầu tư tốt, sẽ có được sự tập trung hóa quản lý các dự án đầu tư dệt may, đặc biệt là dệt nhuộm”. Chủ tịch Hiệp hội Bông sợi Việt Nam tin tưởng.

Thanh Hoa