Theo Bộ Công Thương, trong 10 tháng 2015, nhóm doanh nghiệp FDI trong lĩnh vực linh kiện điện tử, điện thoại luôn có kim ngạch lớn và có tốc độ tăng trưởng cao. Các ngành có chỉ số tiêu thụ tăng trưởng khá như: Sản xuất sản phẩm điện tử, máy vi tính và sản phẩm quang học tăng đến 53,8% so với cùng kỳ năm ngoái.

Muốn có cơ hội cất cánh, các doanh nghiệp điện tử nội cần thoát khỏi "cái bóng" của khối ngoại

Sân nhà “đãi” khối ngoại

Theo Tổng cục Thống kê, 10 tháng qua, một số mặt hàng xuất khẩu có kim ngạch tăng cao so với cùng kỳ năm 2014, gồm có điện thoại các loại và linh kiện đạt 25,8 tỷ USD, tăng 32,7% (với đóng góp lớn nhất vẫn thuộc về Samsung Việtnam); điện tử, máy tính và linh kiện đạt 12,7 tỷ USD, tăng 44%.

Tổng cục Thống kê cho biết tỷ trọng xuất khẩu ngành điện tử từ năm 2013 đến nay luôn chiếm vị trí dẫn đầu trong các ngành xuất khẩu của Việt Nam với tổng giá trị xuất khẩu hàng năm đã vượt ngưỡng 30 tỷ USD.

Điều đáng suy ngẫm ở đây là khối doanh nghiệp FDI đang chiếm hơn 80% thị trường trong nước và hơn 95% kim ngạch xuất khẩu. Đó là chưa tính ngành công nghiệp điện tử cũng nằm trong số những ngành hàng có kim ngạch nhập khẩu 10 tháng tăng mạnh so với cùng kỳ năm 2014.

Cụ thể, điện tử, máy tính và linh kiện đạt 19,5 tỷ USD, tăng 29,7%; điện thoại các loại và linh kiện đạt 9,1 tỷ USD, tăng 31,8%. Và việc nhập khẩu này phần lớn phục vụ cho hoạt động sản xuất của khối ngoại.

Trong khi đó, nguồn vốn của khối FDI đổ vào lĩnh vực điện tử vẫn không ngừng tăng lên. Theo Cục Đầu tư nước ngoài, tính đến giữa tháng 11/2015, lĩnh vực công nghiệp điện tử đã thu hút hơn 10 tỷ USD vốn đầu tư nước ngoài (FDI).

Mới đây có thông tin là tập đoàn Sumitomo (Nhật) sẽ xây dựng một khu công nghiệp điện tử tại Vĩnh Phúc có diện tích gần 300 ha, có vốn đấu tư dự kiến ban đầu 135 triệu USD.

Dự kiến khi hoàn thiện, khu công nghiệp này thu hút trên 80 nhà đầu tư thứ cấp đến từ Nhật Bản hoạt động chủ yếu trong lĩnh vực sản xuất linh kiện, công nghiệp điện tử và các mặt hàng công nghệ cao cho công nghiệp phụ trợ.

Một câu hỏi đặt ra là đến giờ này, các doanh nghiệp điện tử nội địa đã “ăn theo” được gì từ thành tích đầu tư hàng tỷ USD, từ thành tích xuất nhiều mà nhập cũng không ít của các thương hiệu điện tử lớn trên thế giới đang có nhà máy sản xuất tại Việt Nam?

DN nội cần hướng đi mới

Trong một lần trao đổi với giới báo chí, PGs Nguyễn Thanh Thu (trường Đại học Kinh tế Tp.HCM) nói thẳng rằng do không thể trực tiếp sản xuất nên các doanh nghiệp nội không đủ khả năng tham gia vào chuỗi cung ứng toàn cầu của khối ngoại.

Riêng vấn đề công nghiệp phụ trợ trong ngành điện tử, theo PGs Nguyễn Thanh Thu, vẫn không có kỳ vọng có sự một sự đột phá để doanh nghiệp Việt nhận được việc cung cấp linh kiện cho các doanh nghiệp FDI, bởi vì doanh nghiệp FDI không có chủ trương mời gọi doanh nghiệp Việt tham gia vào chuỗi sản xuất công nghệ cao, kể cả Hàn Quốc hay Nhật Bản. Do đó, doanh nghiệp Việt nếu được mời gọi tham gia cũng chỉ là khâu không có công nghệ cao, giá trị gia tăng thấp.

Và thực tế đã như vậy, vai trò của doanh nghiệp nội hầu như được đặt bên lề để cho khối FDI bắt tay nhau cùng tiến. Như tại tỉnh Vĩnh Phúc, các doanh nghiệp đầu tư vào tỉnh này chủ yếu hoạt động trong lĩnh vực công nghiệp điện tử hỗ trợ. Đáng nói là đa phần là các dự án vệ tinh sản xuất các linh kiện, thiết bị điện tử công nghiệp cho tập đoàn điện thoại Samsung.

Điển hình là Tập đoàn JahWa Vina Korea với số vốn đầu tư ban đầu 10 triệu USD chuyên sản xuất kinh doanh chất bán dẫn, các linh kiện điện tử và thiết bị công nghệ thông tin (CNTT). Hiện công ty này sản xuất 300 tấn linh kiện điện tử/năm, 150 tấn linh kiện CNTT/năm, nâng tổng vốn đầu tư lên 40 triệu USD, doanh thu xuất khẩu bình quân hàng năm đạt trên 40 triệu USD/năm.

Hoặc như công ty TNHH JahWa Vina với sức sản xuất 60 triệu sản phẩm gồm module mạch bảo vệ, module thông minh và module camera cho hãng Samsung với doanh thu gần 200 triệu USD.

Có thể thấy, về bản chất, khối ngoại vẫn luôn muốn tạo công ăn việc làm cho chính các đơn vị liên kết với họ từ nước ngoài vào Việt Nam. Trong chuyện này, các cơ quan quản lý nhà nước lâu nay đã thiếu cơ chế giám sát và ràng buộc về việc nâng cao tỷ lệ nội địa hóa sản phẩm. Đây là nguyên nhân chính khiến doanh nghiệp điện tử nội mãi lẹt đẹt, còn doanh nghiệp FDI vẫn phát triển ào ào.

Cần lưu ý, lĩnh vực công nghiệp hỗ trợ điện tử là một trong những lĩnh vực đang được Nhà nước ưu tiên phát triển trong Quy hoạch tổng thể phát triển công nghiệp hỗ trợ đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030, để tham gia thị trường khu vực và quốc tế.

Nhưng điều cần ở các doanh nghiệp nội muốn tham gia lĩnh vực này là chất lượng có đáp ứng được nhu cầu hay không, chứ không phải chăm chăm chạy theo “phong trào” số lượng để rồi thừa mứa, không ai mua.

Để tìm cơ hội cất cánh cho công nghiệp điện tử Việt thì không hẳn là “bít cửa” đầu tư của doanh nghiệp ngoại. Điều quan trọng là các doanh nghiệp nội đừng vì sự lấn át của khối ngoại rồi “đầu hàng”, phó mặc cho số phận mà không tự tìm hướng đi mới hợp lý cho mình.

Mặt khác, Nhà nước cũng nên định hướng chiến lược phát triển mới thật sự phù hợp với khả năng vốn có cho các doanh nghiệp điện tử nội.

Thế Vinh