Tại Hội thảo Tổ chức Thực hiện cơ cấu lại DNNN hiệu quả và thực chất do Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế trung ương (CIEM) tổ chức ngày 28/6, Đại diện Ban Cải cách và Phát triển DN (CIEM) cho biết, cổ phần hoá (CPH) trong giai đoạn tái cơ cấu DNNN 2011-2015 đạt 93% kế hoạch về số lượng, nhưng chất lượng thấp. Năm 2015, 128 DN IPO nhưng chỉ bán được 36% số cổ phần chào bán, sau IPO nhà nước vẫn nắm giữ 81% vốn điều lệ.

Điều này cho thấy tình hình CPH từ năm 2016 đến nay tiến triển chậm, chất lượng chưa có dấu hiệu cải thiện, dẫn tới việc bán CP nhà nước tiếp tục gặp khó khăn. Trong khi đó, chính sách CPH chưa có thay đổi đến tháng 6/2017 một số quy định chưa phù hợp với thực tiễn nhưng chậm được bổ sung, sửa đổi.

CPH từ năm 2016 đến nay tiến triển chậm, chất lượng chưa có dấu hiệu cải thiện

Đáng chú ý, năm 2016, chỉ CPH được 52 DNNN. 5 tháng đầu năm 2017, CPH 13 DNNN và 2 đơn vị sự nghiệp (có 3 DN thuộc danh mục CPH theo tiêu chí mới. Công bố giá trị 38 DN (nhưng chưa phê duyệt phương án CPH), đang xác định giá trị 107 DN).

Do vậy, theo Đại diện CIEM, tái cơ cấu DNNN còn nhiều việc, ít nhất so với mục tiêu đề ra là chưa đạt được. Thực tế, CPH hàng trăm DN nhưng vốn nhà nước bán ra thấp, chủ yếu là CPH, tái cấu trúc quản trị chậm, hiệu quả sản xuất kinh doanh thậm chí giảm so với giai đoạn trước.

Nguyên nhân là vì quan hệ thân hữu - lợi ích, hiện nay điều này chính thức được thừa nhận. "Lợi ích việc quản lý tài sản nhà nước đang là quá lớn, trì hoãn tái cơ cấu DNNN", đại diện CIEM nhấn mạnh. 

Bà Chi Lan nhận định, chúng ta nói nhiều về tái cơ cấu DNNN thực chất, nhưng chung quy lại là thực hiện thực chất những gì đề ra, không đòi hỏi cái gì nhiều hơn, hay yêu cầu phải "xé rào".

"Hoàn toàn có thể thực hiện được nếu chúng ta làm thật. Nó nằm trong tầm tay của người lãnh đạo, nếu quyết tâm, tổ chức thực hiện đến nơi đến chốn", bà Lan nói. 

Do vậy, theo bà Lan, đến nay, CPH thoái vốn mới chỉ đạt 8% tài sản nhà nước trong DNNN, còn lại 92%. Nếu Nhà nước không có tuyên ngôn rõ ràng sẽ giảm nguồn nhà nước trong DNNN xuống bao nhiêu phần trăm thì sẽ không đạt được. "Tái cơ cấu một hồi nhưng Nhà nước vẫn nắm giữ phần lớn nguồn vốn sẽ không giải bài toán tái cơ cấu DNNN thực chất".

Nói về nguyên nhân, bà Lan cho rằng không chỉ là quan hệ lợi ích, mà việc không thực hiện được biết bao nhiêu nghị quyết, chính sách còn do thiếu quyết tâm chính trị thực hiện, yếu kém trong tổ chức thực hiện. "Bản thân mình là người để ra quyết sách nhưng không thực hiện, thậm chí còn làm cho tình hình tệ hơn so với trước", bà Lan nói.

Đặc biệt, theo bà Lan, số vốn rút ra được không bằng vốn bổ sung cho thêm DNNN. Thua thiệt vẫn đẩy về xã hội. Có lẽ nguyên nhân còn là quyết tâm chính trị, năng lực tổ chức thực hiện. Tất cả điều này nằm gọn trong tay nhà nước nếu muốn thực hiện đúng mục tiêu.

"Tái cơ DNNN cấp bách hơn bao giờ hết, nhất là khi nền kinh tế đang cạn nguồn. Chúng ta cần phải làm rõ hơn sự bức bách này, trong đó không phải chỉ là cạn nguồn, mà người dân hết chịu nổi gánh nặng với DN nhà nước rồi". 

Lê Thuý