Có thể nói, 2017 là một năm thành công của kinh tế Việt Nam, bởi đây là năm đầu tiên sau nhiều năm hoàn thành 13 chỉ tiêu kinh tế – xã hội do Quốc hội đề ra, dù trước đó, các chuyên gia cũng như các tổ chức không đưa ra nhiều triển vọng lạc quan. 

Số liệu công bố của Tổng cục Thống kê cho thấy kinh tế Việt Nam tiếp tục tăng trưởng cao trong quý IV/2017 với mức tăng 7,65%. Đây là mức tăng trưởng cao nhất trong nhiều năm, cao hơn nhiều so với cùng kỳ các năm trước (năm 2015: 7,01%, năm 2016: 6,68%).

Con số trên đã từng khiến rất nhiều chuyên gia kinh tế đặt câu hỏi: căn cứ vào đâu mà Việt Nam có thể đạt được tốc độ tăng trưởng cao và nhiều bất ngờ như vậy?

Mới đây, nhóm nghiên cứu của Viện Nghiên cứu Kinh tế và Chính sách (VEPR) đã đưa ra những con số đầy tính thuyết phục khiến những nghi ngờ trên phần nào được giải đáp. 

Theo tính toán của VEPR, Chỉ số hoạt động kinh tế VEPI do VEPR xây dựng dựa trên số liệu về sản lượng điện thương phẩm, kim ngạch xuất nhập khẩu, tăng trưởng tín dụng và chỉ số IPI (chỉ số sản xuất công nghiệp) cũng thể hiện mức tăng trưởng cao của nền kinh tế trong quý IV. 

So với công bố của Tổng cục Thống kê về tăng trưởng GDP, con số này hơi thấp do chỉ số VEPI luôn có xu hướng biến động ổn định hơn. Cụ thể, VEPI quý IV đạt 7,28%, cao hơn nhiều so với các quý trước và cùng kỳ năm 2016, trong khi Tổng cục Thống kê công bố mức tăng trưởng GDP quý IV là 7,65%. Điều này nhờ vào tăng trưởng nhập khẩu cao của Việt Nam trong cả năm 2017, cũng như chỉ số IPI ghi nhận mức tăng trưởng cao nhất trong nhiều năm trở lại đây. 

Các chuyên gia cho rằng mục tiêu tăng trưởng kinh tế trong năm 2018 sẽ ở mức 6,65% là dự báo tương đối thận trọng, cho thấy tăng trưởng kinh tế không phải bao giờ năm sau cũng cao hơn năm truớc, cơ hội tăng trưởng không thiếu nhưng cơ hội có thể đến và đi rất nhanh.

Quyết tâm đẩy mạnh cải cách thể chế nhằm cải thiện môi trường đầu tư của Chính phủ có tiếp tục phát huy hiệu quả, hỗ trợ tích cực hơn cho hoạt động kinh doanh trong năm 2018 hay không? 

Ts. Lê Đăng Doanh, nguyên Viện trưởng CIEM, nhận định 2018 là một năm hội nhập, năm bản lề, kèm với đó là “tiếng chuông” báo động trước sức ép của hội nhập. Vì năm nay, chúng ta phải thực hiện ít nhất 16 hiệp định thương mại tự do (FTA), với cam kết dỡ bỏ và giảm bớt thuế nhập khẩu, trong đó sức ép đối với chúng ta là FTA với EU có hoàn thành hay không, hay việc thương lượng với các nước lớn của WTO công nhận Việt Nam là nền kinh tế thị trường đầy đủ. 

Vì vậy, 2018 không phải là năm dễ dàng, nền kinh tế phải hết sức tỉnh táo, nỗ lực và biến khó khăn thành động lực. Trong đó, cải cách thể chế, phát huy năng lực và tính sáng tạo của thế hệ trẻ là điều vô cùng quan trọng. 

Theo ông Doanh, từ năm 2017 đến đầu năm 2018, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc đã nhiều lần nhắc đến cụm từ “thể chế” trong phát triển và xây dựng Nhà nước kiến tạo. Điều này cho thấy Chính phủ rất quan tâm cải thiện môi trường kinh doanh. Tuy nhiên, yêu cầu trước mắt, cụ thể là phải có quy chế công khai minh bạch để người dân cùng giám sát. 

Nếu không cải cách thể chế thuận lợi, không ủng hộ doanh nghiệp trẻ để khởi nghiệp sáng tạo, trong khuôn khổ Cộng đồng kinh tế ASEAN và thương mại tự do thì Việt Nam sẽ tụt hậu so với thế giới. 

Trong khi đó, chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan phân tích: Năm 2018, rất nhiều loại thuế được điều chỉnh, từ thuế nhập khẩu khi các FTA chính thức có hiệu lực đến 5 sắc thuế quan trọng trong nước (thuế VAT, thu nhập cá nhân, thu nhập doanh nghiệp…).

Nhiều loại thuế suất nhập khẩu xuống 0% gây sức ép lớn cho ngân sách, khoản thu từ thuế nhập khẩu giảm khoảng 15.000 tỷ đồng. Tuy nhiên, trong năm nay, Bộ Tài chính vẫn muốn bảo vệ quan điểm điều chỉnh 5 sắc thuế mà đang gặp nhiều phản ứng từ dư luận. Nếu tiếp tục tăng thuế thì sức chịu đựng của các doanh nghiệp trong nước sẽ như thế nào trong bối cảnh mới của năm 2018 với nhiều thách thức này? 

Trong khi đó, môi trường kinh doanh ở Việt Nam vẫn còn tình trạng “trên nóng dưới lạnh”. Mặc dù số doanh nghiệp đăng ký tăng cao hơn so với năm trước, nhưng trong năm nay, sức ép thị trường lớn khiến số doanh nghiệp phải rút khỏi thị trường cũng lớn do tiến trình hội nhập kinh tế toàn cầu. 

Bà Lan cho rằng trong năm 2018, Chính phủ muốn có nhiều cải thiện môi trường kinh doanh cho doanh nghiệp tư nhân, nhưng lại không thấy rõ là muốn doanh nghiệp tư nhân phát triển cần phải có chính sách rõ ràng cho khu vực công. Trong khi đó, dồn hết tài lực cho doanh nghiệp nhà nước thì doanh nghiệp tư nhân lấy đâu ra dư địa để phát triển? Nếu không có giải pháp thì dù Thủ tướng có quyết liệt giảm bớt điều kiện kinh doanh bất hợp lý cũng không thể cải thiện được tình hình, thực trạng “trên bảo dưới không nghe” sẽ vẫn tiếp diễn. 

Đối với khu vực doanh nghiệp tư nhân, doanh nghiệp thấy được vấn đề là: Nếu không cải thiện hệ thống quản trị nội bộ thì không thể cạnh tranh được, sức ép hội nhập lớn quá, chẳng ai giúp mình được. 

Doanh nghiệp nói nhiều đến công nghiệp 4.0, nhưng trước hết phải cải thiện hệ thống quản trị mới áp dụng được, còn không thì đầu tư chỉ lãng phí mà thôi.

Khẳng định đổi mới cơ chế sẽ tạo niềm tin cho năm 2018, PGs.Ts Trần Đình Thiên, Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam, cho biết cơ chế tăng trưởng, cơ cấu ngành, vùng hiện nay còn chưa thay đổi được. 

Dự báo trong năm 2018, số lượng doanh nghiệp đóng thuế thu nhập có thể tích cực, con số rất cao do FDI, đầu tư tư nhân tăng cao. Tuy nhiên, trong năm nay, doanh nghiệp trong nước có nền tảng quan trọng bậc nhất nhưng còn yếu, đang cần cải cách. Kinh tế tư nhân tăng nhiều nhưng nhỏ bé, thiếu liên kết. 

Ngành tài chính ngân hàng, thị trường chứng khoán bùng lên nhưng nền tảng cấu trúc tài chính ngân hàng còn yếu. 
Theo ông Thiên, đây là thách thức lớn cho năm 2018, chứ không phải dễ dàng. Các cơ quan quản lý họp quá nhiều, nhưng vẫn chưa tìm ra giải pháp. Chẳng hạn, có quá nhiều cuộc họp bàn về cơ chế quản lý đặc khu kinh tế. 

Trong khi đó, nguồn nhân lực, cấu trúc tương lai nền kinh tế chưa có gì. Một số biểu đồ cho thấy gánh nặng chi phí cho DN, chi phí logistics cao, 18% GDP, trong khi trung bình thế giới chỉ là 11% GDP.

“Gánh nặng về cắt giảm thủ tục hành chính trong năm 2018 như thế nào, chúng ta còn phải chờ xem. Bộ Công Thương – tác giả của 675 thủ tục mới chỉ đề xuất giảm, còn chưa giảm được”, ông Thiên nhấn mạnh. 

Trong khi đó, ông Nguyễn Xuân Thành, Giám đốc Phát triển, trường Đại học Fulbright Việt Nam, đặc biệt lưu ý đến việc Chính phủ cần hỗ trợ về chính sách tiền tệ. 

Theo phân tích của ông Thành, mục tiêu tăng trưởng năm 2018 là 6,7%. Nhìn vào giai đoạn 2015 – 2017 thấy có một yếu tố quan trọng giúp thúc đẩy tăng trưởng là sự gia tăng của tiêu dùng dân cư. Thu nhập trung bình của người dân cao hơn, sức mua cao hơn. Đây chính là động lực quan trọng cho tăng trưởng 2018. Năm 2017, dịch vụ tăng 7,5% và với đà này, nếu các yếu tố tích cực ngắn hạn không còn hỗ trợ thì các yếu tố trung hạn vẫn sẽ thúc đẩy tăng trưởng cao hơn. Nhưng để đạt được điều này thì các chính sách về tiền tệ phải có sự hỗ trợ từ phía Chính phủ. Chính phủ có ổn định được lãi suất thì từ yếu tố tiêu dùng mới chuyển sang các chỉ số tăng trưởng tích cực.

Thanh Hoa ghi