Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc khẳng định điều này tại Diễn đàn DN Việt Nam thường niên 2017 (VBF 2017) ngày 12/12. Tại đây, vấn đề cải thiện môi trường kinh doanh tạo điều kiện để DN tư nhân bứt phá được cộng đồng DN cùng các cơ quan quản lý bàn luận khá kỹ.

Sợ chính sách thay đổi, chi phí lớn

Đại diện cộng đồng DN Việt Nam, Chủ tịch Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) Vũ Tiến Lộc, đánh giá môi trường kinh doanh của Việt Nam không ngừng cải thiện, song hiện nay, nhiều DN vẫn đang gặp khó khăn trong quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh (SXKD).

Hiện, 60% DN kinh doanh không có lãi, trong 11 tháng năm 2017 đã có 10.814 DN giải thể và 55.664 DN tạm ngừng hoạt động. Những gánh nặng về thủ tục hành chính (TTHC) vẫn đang là một trở ngại lớn của quá trình hoạt động SXKD.

Kết quả điều tra Chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh 2016 (PCI) cho thấy, có 35% DN đang dành trên 10% quỹ thời gian để thực hiện TTHC. Cứ 4 DN có 1 DN cho biết khó khăn nhất của họ là TTHC phiền hà.
Về chi phí kinh doanh, VCCI ghi nhận nỗ lực cắt giảm các loại phí, lệ phí, tuy nhiên vẫn cho rằng nỗ lực cắt giảm này có thể làm tốt hơn.

Trên thực tế, nhiều trường hợp phí cấp phép dù đã giảm nhưng vẫn cao hơn chi phí mà cơ quan nhà nước bỏ ra để thực hiện việc thẩm định cấp phép. Ví dụ phí thẩm định xác nhận nguồn nguyên liệu thủy sản quy định tại Thông tư 230 là 700.000 đồng/lần thẩm định. Sau khi sửa đổi, phí được đề xuất giảm còn 630.000 đồng, vẫn rất cao.

Theo phản ánh của một công ty chế biến cá ngừ cỡ vừa, trong năm 2016 thực tế cần tới 1.200 bộ xác nhận nguồn gốc nguyên liệu thủy sản khai thác. Nếu theo mức phí tại Thông tư 230, công ty sẽ phải chi trả mức phí là 1.200 x 630.000 đồng/bộ = 756.000.000 đồng/năm. 

“Mức phí này là quá lớn đối với DN, trong khi việc thẩm định cấp xác nhận của cơ quan nhà nước chỉ là nhập và kiểm tra trên hệ thống các thông tin mà DN khai báo”, ông Lộc đánh giá. Hơn nữa, DN còn phải chịu rất nhiều khoản phí và lệ phí như phí giao thông đường bộ, phí logistics, phí lao động…

Ở góc độ DN nước ngoài, ông Ryu Hang Ha, Chủ tịch Hiệp hội DN Hàn Quốc tại Việt Nam, cho biết hiện nay, theo Luật Đầu tư, ngoại trừ một số ngành nghề, lĩnh vực (tài chính, đầu tư bất động sản, du lịch, giáo dục) thì chưa có quy định về vốn tối thiểu được yêu cầu khi thành lập DN có vốn đầu tư nước ngoài. 

Kết quả là rất nhiều DN Hàn Quốc trong quá trình chuẩn bị đầu tư sang Việt Nam hiểu rằng không có quy định về vốn tối thiểu giống như Hàn Quốc. Tuy nhiên, trên thực tế, trong quá trình xin giấy phép đầu tư, tuỳ theo từng địa phương, ngành nghề, người phụ trách vẫn có tiêu chuẩn về vốn tối thiểu được yêu cầu.

Bà Natasha Anselll, Chủ tịch Hiệp hội DN Mỹ tại Việt Nam (AmCham), bày tỏ, AmCham lạc quan về triển vọng kinh tế Việt Nam, nhưng rất quan ngại về những thay đổi gần đây về chính sách và pháp luật không phù hợp với thông lệ quốc tế. Những thay đổi này đã đặt NĐT nước ngoài vào rủi ro tiềm ẩn và trở ngại khi thực hiện đầu tư. 

Theo bà Natasha, việc áp dụng thuế tiêu thụ đặc biệt đối với nước ngọt đi ngược lại với thông lệ quốc tế và không được khuyến khích thực hiện. Trong khi đó, yêu cầu về chứng nhận công bố phù hợp với các quy định an toàn thực phẩm trong Nghị định 38/2012/NĐ-CP về hướng dẫn thực hiện Luật An toàn thực phẩm gây gián đoạn hoạt động của ngành thực phẩm và đồ uống, dẫn đến việc tăng cao chi phí mà không đem lại giá trị nào cho công tác quản lý an toàn thực phẩm. 

Liên quan tới vấn đề thuế, ông Mark Gillin, Trưởng nhóm Công tác thuế và hải quan (VBF), đánh giá quá trình thực thi chính sách còn rất nhiều vấn đề đáng phải bàn luận. Có nhiều trường hợp DN đã được cấp giấy phép với mức ưu đãi cụ thể. Nhưng khi cơ quan thuế vào kiểm tra lại từ chối áp dụng những ưu đãi này, thậm chí còn yêu cầu DN nộp số thuế bổ sung, lãi chậm nộp và phạt do kê khai sai thuế.

“Các NĐT bức xúc và cho rằng Chính phủ đã không tôn trọng nguyên tắc bảo hộ đầu tư, cơ quan thuế đang bắt DN phải chịu trách nhiệm đối với lỗi sai do chính cơ quan Chính phủ gây ra”, ông Mark Gillin nói. 

Cơ quan thuế làm sai, cán bộ thuế thiếu trách nhiệm gây ra tổn thất cho DN nhưng lại không bồi thường thiệt hại cho DN. Theo đó, nhóm công tác này đề xuất cơ quan thuế cần phải tuyệt đối tuân thủ cam kết với NĐT, thực thi trên tinh thần tôn trọng pháp luật.

“Cần phải có chế tài rõ ràng đối với các cán bộ thuế khi họ thực thi sai, đưa ra các văn bản trả lời trái luật để cán bộ có trách nhiệm hơn với chính quyết định mà mình đưa ra”, ông Mark Gillin kiến nghị. 

Thủ tướng khẳng định mỗi đồng vốn đầu tư vào nền kinh tế không chỉ đem lại lợi ích cho DN mà còn là “lá phiếu” ủng hộ Chính phủ nỗ lực cải cách môi trường kinh doanh

Cải thiện mạnh môi trường kinh doanh

Trước phản ánh của cộng đồng DN, Bộ trưởng – Chủ nhiệm Văn phòng Chính phủ Mai Tiến Dũng khẳng định, cải cách môi trường kinh doanh là một trong những ưu tiên quan trọng của Chính phủ. Giai đoạn 2016 – 2017, môi trường đầu tư kinh doanh của Việt Nam tăng 23 bậc so với năm 2015. Bên cạnh kết quả đạt được, công tác cải cách TTHC không tránh khỏi tồn tại cần sớm khắc phục.

Trong đó, vấn đề tình trạng “trên nóng dưới lạnh”, “trên chuyển dưới chưa chuyển”, “trên quyết liệt dưới chưa quyết liệt” vẫn diễn ra. Cấp dưới trong hệ thống hành chính có cách hiểu, cách hướng dẫn khác nhau nên gây khó khăn cho DN.

“Để khắc phục tình trạng này, Chính phủ tiếp tục chấn chỉnh tăng cường kỷ luật, kỷ cương hành chính, tạo sự lan tỏa trong toàn hệ thống; nâng cao hiệu quả cơ chế một cửa, một cửa liên thông các cấp phục vụ cho DN và người dân…”, Bộ trưởng cho biết.

Phát biểu tại Diễn đàn, điểm lại đánh giá của các tổ chức quốc tế về môi trường kinh doanh Việt Nam với xếp hạng ngày càng tăng, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc nhìn nhận, Việt Nam còn phải làm nhiều việc để tiếp tục cải thiện xếp hạng môi trường kinh doanh, năng lực cạnh tranh, hướng tới không chỉ nhóm đầu ASEAN mà là các chuẩn mực cao của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD), đặc biệt là kết hợp chặt chẽ hơn nữa giữa DN FDI và DN trong nước tốt hơn, nhịp nhàng hơn như các đại biểu đã khuyến nghị.

Theo đó, Chính phủ sẽ tiếp tục đẩy mạnh hơn nữa các cải cách về tái cơ cấu nền kinh tế, cải cách khu vực DN nhà nước, hệ thống tài chính, ngân hàng; xử lý nợ xấu; kiểm soát thâm hụt ngân sách và nợ công; cải cách hệ thống thuế theo hướng hiệu quả trên tinh thần giảm gánh nặng tài chính cho DN, nâng cao phúc lợi và an sinh xã hội.

Đặc biệt, trong ngắn hạn, Chính phủ tiếp tục sử dụng linh hoạt các công cụ tài khóa và tiền tệ để nâng đỡ nền kinh tế, thúc đẩy việc làm và cải thiện thu nhập cho người dân.

“Làm sao để DN Việt Nam sớm lớn mạnh để có thể vươn ra biển lớn là câu hỏi trăn trở của Chính phủ”, Thủ tướng nêu rõ và bày tỏ đồng tình với nhiều đại biểu rằng cái gì mà tư nhân làm được thì để tư nhân làm. Chính phủ kiến tạo môi trường đầu tư tốt cho sự phát triển của mọi thành phần kinh tế, tiếp tục cải cách đổi mới, không để thụt lùi về mặt chính sách trong quá trình hội nhập sâu rộng.

Lê Thúy