Theo đó, WB vừa phối hợp với Bộ Y tế tổ chức công bố báo cáo quản lý nguy cơ an toàn thực phẩm (ATTP) ở Việt Nam, những thách thức và cơ hội. Nghiên cứu tập trung vào chuỗi giá trị của thịt lợn và rau ăn lá để tìm các nguy cơ ATTP tại Việt Nam. Thời gian thực hiện báo cáo từ tháng 8/2016 - 2/2017.

Ô nhiễm thực phẩm phổ biến

Báo cáo chỉ ra, hiện tại Việt Nam có khoảng 80% thịt lợn và 85% rau được bày bán tại các chợ bán lẻ truyền thống và những người sản xuất nhỏ chiếm ưu thế trong chuỗi giá trị. Trong đó, 76% lợn được giết mổ trong các cơ sở giết mổ nhỏ lẻ, với điều kiện vệ sinh kém.

Báo cáo khẳng định, hiện có bằng chứng khoa học cho thấy ô nhiễm thực phẩm ở Việt Nam còn tương đối phổ biến. Nhiều nghiên cứu cho thấy, mức độ nhiễm mối nguy hại vi sinh vật như salmonella trong thực phẩm nói chung và thịt lợn nói riêng tương đối cao (tương ứng khoảng 30 - 40%).
“Việc sử dụng thuốc BVTV và các loại kháng sinh tràn lan trên diện rộng cũng tăng nguy cơ để lại tồn dư trong thực phẩm”, báo cáo đánh giá.

Ngoài ra, theo WB, một số chất kích thích tăng trưởng, chất cấm trong chăn nuôi cũng được phổ biến sử dụng làm chất tạo nạc chưa kể, nhiễm bẩn kim loại nặng và các chất hữu cơ bền vững trong môi trường, trong đó chất dioxin cũng được ghi nhận tại một số địa phương.

Đặc biệt, WB chỉ rõ, hệ thống giám sát hiện nay chủ yếu vẫn dựa vào các sự kiện, ví dụ thống kê các vụ ngộ độc. Trong khi đó, theo báo cáo, hiện đã có một số phòng xét nghiệm của Nhà nước, viện nghiên cứu và tư nhân với năng lực kỹ thuật tương đối tốt và phần lớn được chứng nhận, song thông tin về thực tế vận hành của các phòng xét nghiệm vẫn còn hạn chế.

WB dẫn chứng, mỗi năm có hàng trăm nghìn mẫu thực phẩm được phân tích, nhưng thông tin về các kết quả xét nghiệm, mức độ tin cậy và tính đại diện của các mẫu xét nghiệm lại không được báo cáo một cách có hệ thống.

Thực tế, vấn nạn thực phẩm bẩn không chỉ diễn ra ở thịt lợn hay rau củ quả, mà các loại thực phẩm khác như bánh kẹo, rượu, nước giải khát… tỷ lệ sản xuất bẩn đang ngày càng gia tăng, khó kiểm soát. Không nói đâu xa, những ngày vừa qua, câu chuyện nhiều người tử vong vì uống phải rượu có chứa methanol cho thấy thực trạng không khỏi đau xót về ATVSTP hiện nay.

Sau những vụ ngộ độc rượu xảy ra, cơ quan chức năng mới bắt đầu vào cuộc. Kết quả phát hiện được nhiều trường hợp làm giả, sản xuất rượu không đạt tiêu chuẩn, pha chế methanol thành rượu bán cho người tiêu dùng (vì mục đích lợi nhuận) hoặc người tiêu dùng tự ý mua cồn y tế để pha thêm nước thành rượu sử dụng, để rồi sau đó dẫn đến những vụ ngộ độc methanol nghiêm trọng, nguy hiểm tới tính mạng.

Qua phân tích thực trạng VSATTP hiện nay, WB khuyến cáo, các nhà quản lý Việt Nam nên tiến hành các nghiên cứu để tập trung vào các chiến lược hợp tác hướng tới tuân thủ, dự phòng các vụ ngộ độc.

Ngành công nghiệp thực phẩm nên áp dụng hình thức tự kiểm tra, kiểm soát các mối nguy sinh học phổ biến ngay tại trang trại, nơi sản xuất thay vì áp dụng hình thức thanh tra - xử phạt đối với ATTP mà các quốc gia khác trên thế giới đã bỏ từ lâu.

Chỉ đạo trực tiếp, Phó Thủ tướng Chính phủ Vũ Đức Đam khẳng định vấn đề quan trọng nhất của Việt Nam là bảo đảm ATVSTP tiêu dùng trong nước, trong đó phần nhiều do các hộ nhỏ lẻ, tự nuôi trồng, chế biến, kinh doanh.

Nên tiến hành các nghiên cứu để hướng tới tuân thủ, dự phòng các vụ ngộ độc

Mỗi bộ, ngành phải làm tốt trách nhiệm

Vì vậy, một mặt cần nâng cao năng lực của các cơ quan quản lý nhà nước, mặt khác tuyên truyền, vận động nhân dân, để mỗi người có ý thức tuân thủ pháp luật về sản xuất, chế biến, cung cấp thực phẩm an toàn; tuyên truyền về luân lý, đạo đức.

Để làm được việc này, theo Phó Thủ tướng, hệ thống luật pháp của Việt Nam hiện nay tương đối đầy đủ, đúng hướng, đúng xu thế. Vì vậy, quan trọng nhất là tăng cường năng lực thể chế từ cấp Trung ương đến địa phương, ở cả 4 cấp, trong đó cấp cuối cùng là vô cùng quan trọng trong thời điểm hiện nay.

“Hiện để quản lý ATTP, có ba bộ là Y tế, NN&PTNT và Công Thương. Chỉ cần mỗi bộ làm tốt chức năng của mình, thì việc quản lý ATTP đã được thực hiện cơ bản”, Phó Thủ tướng nhấn mạnh.

Bên cạnh đó, cần đẩy mạnh năng lực kiểm tra, đo lường, với mạng lưới từ phòng thí nghiệm, phương tiện lưu động... không phân biệt của Nhà nước hay DN, phương tiện nào đáp ứng được yêu cầu kỹ thuật đều phải được huy động để tham gia công việc này. Vấn đề quan trọng là phải tăng cường năng lực thực hiện với các giải pháp rất đồng bộ...

Đặc biệt, “Việt Nam là một nước xuất khẩu nông nghiệp lớn. Sản phẩm xuất khẩu của Việt Nam sang phần lớn các thị trường khó tính nhất như Nhật Bản, EU, Mỹ, nếu việc bảo đảm VSATTP ở quy mô sản xuất lớn không được thực hiện tốt thì không thể xuất khẩu được”, Phó Thủ tướng đặt vấn đề.

Thy Lê