Theo Nghị định số 151/2013/NĐ-CP của Chính phủ và Thông tư số 118/2014/TT-BTC của Bộ Tài chính, trong danh mục các DN chuyển vốn cho SCIC, có các công ty thuộc bộ, tỉnh là những đơn vị cung cấp các dịch vụ tiện ích công cộng. Tuy nhiên, sau nhiều năm thực hiện, các bộ, địa phương vẫn bảo lưu quan điểm giữ lại bởi điều đó tốt cho ngành, làm lợi cho xã hội.

Chuyển giao chỉ “nằm trên giấy”

Theo đại diện của SCIC, lũy kế đến hết tháng 12/2016, cơ quan này đã tiếp nhận quyền đại diện sở hữu vốn Nhà nước tại hơn 1.000 DN, tổng vốn hóa là 9.900 tỷ đồng (theo giá thị trường là hơn 15.000 tỷ đồng), bằng 1% tổng vốn Nhà nước tại các DN, trong đó hơn 80% DN nhỏ, hoạt động kém hiệu quả. Theo báo cáo của SCIC, số DN chuyển về SCIC thuộc diện kiểm soát đặc biệt, thua lỗ chiếm gần 7%.

Theo SCIC, có khá nhiều tập đoàn, tổng công ty, công khai “chống lệnh” của Thủ tướng Chính phủ. Theo báo cáo của người đại diện SCIC: “Dù Thủ tướng Chính phủ, Bộ Tài chính đã có nhiều văn bản chỉ đạo nhưng nhiều bộ, ban ngành và địa phương triển khai việc chuyển vốn về SCIC rất chậm. Nhiều bộ, ban ngành và địa phương chưa quan tâm đúng mức và chỉ đạo sát sao việc chuyển giao quyền đại diện chủ sở hữu vốn của DN cho SCIC”.

Theo báo cáo của Viện Nghiên cứu Quản lý kinh tế Trung ương (CIEM) và đại diện SCIC, từ năm 2013 đến nay có khoảng 234 DN nhà nước có thỏa thuận chuyển giao vốn về SCIC, nhưng hiện mới chỉ khoảng 61 DN chuyển vốn, còn hơn 173 DN vẫn “án binh bất động”.

Theo CIEM, số vốn Nhà nước tại 173 DN này vào khoảng 82.600 tỷ đồng, trong đó vốn tồn ở DN trực thuộc bộ là 46,9 tỷ đồng, vốn của các DN trực thuộc tỉnh, địa phương là 60,2 tỷ đồng.

Theo ông Phan Đức Hiếu, Phó Viện trưởng Viện CIEM, nhiều địa phương, bộ, ngành có DN trực thuộc hiện không muốn chuyển giao vốn cho SCIC, nhiều nơi vẫn muốn giữ DN để quản lý hoặc chỉ chuyển giao những DN yếu kém cho SCIC.

Trong khi nhiều DN nhà nước muốn trực thuộc bộ để "xin cơ chế", các bộ, ngành cũng không nỡ xa "con"

“Nhiều địa phương có quan điểm không chuyển DN về SCIC bởi các DN này để “phục vụ cho sự nghiệp phát triển của địa phương”, bất kể DN công ích hay DN kinh doanh”, ông Hiếu nêu ra nguyên nhân. Tuy nhiên, trước nhận định trên, ông Đỗ Thái Hưng, Phó Vụ trưởng Vụ Quản lý Doanh nghiệp, Bộ Giao thông – Vận tải, phân trần: “Thực tế có DN chuyển giao nhưng không thành công, nên vướng mắc ở DN không muốn chuyển là thế”.

Theo ông Hưng: “Mỗi DN có vấn đề khác nhau, nếu đưa ra vấn đề để xử lý chung cũng rất khó. Điều đáng nói là cách làm của SCIC phải phù hợp với các DN, địa phương; quan trọng vẫn là cách làm. Hơn nữa các DN có muốn về SCIC hay không. Bản thân tôi trước đây cũng ở DN, nhiều khi họ không muốn xin đi khỏi bộ, vì ở bộ có môi trường tốt hơn và vẫn hiệu quả. Việc chuyển công ty về SCIC liệu có phải đột phá hay không. Vấn đề này cần mềm mỏng, không cứng nhắc được”.

Về vấn đề DN không muốn đi khỏi bộ, đại diện Bộ Công Thương cũng thừa nhận: “Tôi đồng tình với ý kiến của Bộ Giao thông – Vận tải, nhiều DN vẫn còn tâm lý ngại chuyển giao vốn Nhà nước về SCIC do đã quen việc quản lý trực thuộc bộ, ngành”.

Đại diện tỉnh Hà Tĩnh thì cho rằng nhiều mô hình DN khi SCIC vào là tốt nhưng khi SCIC thoái vốn, tỉnh không hề hay biết. “Ví dụ như nước sạch, kế hoạch hóa nông thôn, thoát nước, đê điều,…. Nếu trao hết cho SCIC làm, chúng tôi lấy vốn từ đâu để đầu tư, nâng cấp những nhiệm vụ cấp bách. Tôi kiến nghị xem lại Nghị quyết 151, SCIC quản lý nhiều, nhưng có những cái cần có chính sách, không thể bỏ bê hết cho họ được”, đại diện UBND tỉnh Hà Tĩnh nói.

Lỗi tại ai?

Trong khi đại diện bộ, ngành cho rằng tâm lý DN vẫn ngại chuyển giao do đã quen với việc quản lý của bộ, ngành, ông Dương Đăng Huệ, Vụ trưởng Vụ Pháp luật Dân sự – Kinh tế, Bộ Tư Pháp, lại cho rằng: “Khó thoái vốn, chuyển vốn ở đây là do vấn đề lợi ích. Cái thứ nhất là thiếu thống nhất về lợi ích thực hiện, ở đâu không có sự thống nhất về lợi ích thì không có thống nhất về tư duy và hành động. Nguyên nhân thứ hai là thiếu cương quyết, xuề xòa, không cách chức những người có quyền, có trách nhiệm thì không xử lý được. Thứ ba là thể chế chúng ta thiếu cam kết, giải quyết lỏng lẻo dẫn đến trì trệ, kéo dài”.

Ông Huệ cho rằng: “Đây là việc lớn nên không giải quyết nhỏ được. Chính phủ cần phải họp với bộ và địa phương, để họ trình bày nỗi khổ của họ, vấn đề tồn tại, lời hứa và thời gian thực hiện cam kết. Chính phủ phải ra Nghị quyết. Việc này lớn phải họp Chính phủ”.

Đồng quan điểm, Ts. Nguyễn Đình Cung, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Quản lý kinh tế Trung ương (CIEM), cho rằng: Các DN vẫn muốn thuộc bộ. Trường hợp này sẽ mang lại lợi ích cho DN nhưng chưa chắc đã mang lại lợi ích chung, bởi sẽ có xung đột và mâu thuẫn lợi ích trong cơ chế, nên cần phải tháo gỡ vấn đề này.

“Trong khi các quy định pháp luật liên quan còn chồng chéo, dẫn tới mỗi nơi áp dụng một kiểu, nên DN vẫn muốn trực thuộc bộ, ngành để “xin cơ chế”. Việc phải bàn giao vốn về SCIC khiến cho DN không còn quan hệ thân hữu để được hưởng lợi. Điều này cần phải tháo gỡ trong cơ chế chính sách của chúng ta”, Ts. Cung đánh giá.

Ở khía cạnh khác, Ts.Lưu Bích Hồ, nguyên Viện trưởng Viện Chiến lược, Bộ Kế hoạch & Đầu Tư, cho rằng nguyên nhân của chậm thoái vốn một phần nằm ở vấn đề của SCIC. “Tôi cho rằng SCIC đang khúc mắc và cần đột phá nhiều trong việc sử dụng hiệu quả nguồn vốn Nhà nước, dẫn tới các địa phương, DN dè dặt chuyển giao vốn. Dư luận mấy năm qua nói SCIC đem vốn đã chuyển về rồi sau khi xử lý xong không biết làm gì, đầu tư vào đâu, gửi ngân hàng ít ra cũng lấy được lãi”, Ts. Hồ phân tích.

Lê Thúy