Thời gian qua, vấn đề trước tiên mà giới chuyên gia, cơ quan quản lý day dứt nhất là lợi ích từ các hiệp định thương mại tự do (FTA) mang lại nhưng nhiều DN Việt Nam rất thờ ơ, đến giờ này, vẫn có nhiều DN chưa hiểu rõ về TPP hay các FTA.

Khó khăn thứ hai là các DN nội chưa xây dựng được chuỗi liên kết chặt chẽ, thiếu tiếng nói chung, thiếu người trụ cột trong tiếng nói chung.

Vấn đề thứ ba là khi các DN gặp vướng mắc các hợp đồng thương mại với đối tác nước ngoài, thì khi đó họ mới tìm tới các hiệp hội ngành nghề để hỏi hướng xử lý. Điều này cho thấy các DN đang quá thờ ơ với cái mình đang có, trong khi đó, các DN FDI tạo thành những khối rất đoàn kết.

Thiếu tiếng nói chung

Giới chuyên gia cũng nhận định, năng lực hấp thụ của DN nội địa hiện nay còn thấp do thiếu vốn, thiếu công nghệ và thiếu cả… chính sách hỗ trợ. Vì vậy, trước các FTA, TPP, việc xây dựng chuỗi cung ứng, cụm liên kết cho DN nội là điều cực kỳ cấp thiết.

Để thiết lập chuỗi cung ứng, ngoài sự nỗ lực của chính DN nội (phần lớn vẫn là DN nhỏ và vừa), rất cần sự hỗ trợ từ nhiều phía, nhất là cơ quan quản lý, các hiệp hội.

Tuy nhiên, muốn hiệu quả thì riêng phía Nhà nước cần tập trung vào một số ngành gắn với chuỗi giá trị, sản phẩm đổi mới công nghệ mà Việt Nam đang có lợi thế.

Theo Thứ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư Đặng Huy Đông, các nước TPP chiếm tới 40% GDP và 30% thương mại toàn cầu, lại bao gồm các thị trường lớn như Hoa Kỳ, Nhật Bản, Canada… Vì vậy, việc thực thi TPP chắc chắn sẽ mở ra nhiều cơ hội khi chuỗi cung ứng mới hình thành.

Hiện nay, Bộ Kế hoạch và Đầu tư đang tổ chức hội thảo lấy ý kiến xây dựng luật hỗ trợ doanh nghiệp vừa và nhỏ. Trong luật này, Thứ trưởng Đông cho biết có đưa ra chương hỗ trợ DN nhỏ và vừa và các Hợp tác xã (HTX) tham gia vào cụm liên kết ngành.

Chẳng hạn với ngành dệt may, da giày, ông Nguyễn Công Ái, Phó Tổng giám đốc KPNG Việt Nam, khuyến nghị nên thúc đẩy mối liên kết giữa các DN trong chuỗi giá trị thông qua việc phát triển quy hoạch các cụm công nghiệp dệt may, da giày.

Bên cạnh đó, theo ông Nguyễn Công Ái, cần hỗ trợ tín dụng cho các DN nội đầu tư những dự án sản xuất nguyên phụ liệu dệt may, da giày. Việc đầu tư công nghệ máy móc, nâng cao khả năng thiết kế sẽ tạo giá trị gia tăng cho sản phẩm.

Trước các FTA, việc xây dựng chuỗi cung ứng, cụm liên kết cho DNnội cực kỳ cấp thiết.

Tăng khả năng hợp tác

Việc tăng cường hợp tác giữa giới DN nội với các đối tác nước ngoài truyền thống được cho là hết sức quan trọng nhằm thiết lập chuỗi cung ứng, tạo lợi thế lớn trước sân chơi hội nhập.

Đơn cử như trong TPP, theo bà Lê Nguyễn Duy Oanh, Phó Giám đốc Trung tâm Phát triển công nghiệp hỗ trợ Tp.HCM, việc gắn kết, hợp tác thường xuyên giữa các DN công nghiệp hỗ trợ Việt Nam với DN FDI Nhật Bản trong thời gian gần đây với sự hỗ trợ của Cơ quan xúc tiến thương mại Nhật Bản (JETRO) chính là tiền đề tốt cho các DN Việt khi tham gia TPP trong việc thiết lập chuỗi cung ứng với DN Nhật.

Bà Oanh cho rằng, việc liên kết chặt chẽ này giúp DN nội vừa tận dụng được những ưu đãi vừa tạo ưu thế bền vững để hưởng lợi thế trong TPP.

Quan sát của giới chuyên gia cho thấy các DN nội chỉ thành công trong chuỗi cung ứng ra thị trường quốc tế nếu cung cấp được các sản phẩm số lượng lớn và nhanh nhạy, đáp ứng được các yêu cầu của thị trường.

Lấy trường hợp như Tập đoàn Hoa Sen mới đây đã xuất khẩu lô hàng 20.000 tấn tôn thành phẩm sang Mỹ – vốn là thị trường khắt khe về chất lượng dịch vụ, thời gian giao hàng.

Nói như ông Lê Phước Vũ, Chủ tịch HĐQT Tập đoàn Hoa Sen, với công nghệ tiên tiến, ngay sau khi khách hàng đặt hàng thì DN của ông sẽ sản xuất trong thời gian ngắn nhất để rút ngắn được thời gian giao hàng.

Để tránh rủi ro khi thị trưởng mở cửa, theo ông Lê Phước Vũ, Hoa Sen đã phải chủ động xây dựng cho mình chuỗi lợi thế cạnh tranh cốt lõi, yếu tốt then chốt là phát triển hệ thống phân phối bán lẻ trên thị trường nội địa và thế giới.

Giới chuyên gia nhận định, muốn tham gia hiệu quả vào chuỗi cung ứng với nước ngoài thì quan trọng là khả năng hợp tác giữa DN nội với bên đối tác.

Các tập đoàn đa quốc gia với những chuỗi cung ứng hàng đầu khi đầu tư vào Việt Nam cũng là để thiết lập các mô hình cộng tác với nhà cung cấp nội địa và khách hàng. Ở một chuỗi cung ứng thông thường với các DN, HTX Việt Nam, nhà cung cấp và khách hàng thường là ở mắt xích bắt đầu và kết thúc. Điều kiện lý tưởng là cần hỗ trợ tối đa cho hai mắt xích này càng gần càng tốt.

Còn trước thực tế hạn chế về tiềm lực, các DN, HTX nên hoạch định mặt hàng kinh doanh cốt lõi, mang lại giá trị cao, lựa chọn gói công nghệ hợp lý để từng bước đầu tư xây dựng chuỗi cung ứng.

Thế Vinh