Dự báo mới đây của Ngân hàng HSBC về GDP cả năm 2016 của Việt Nam chỉ ở mức 6,3% (trong khi mục tiêu là 6,7%) đang gợi lên ít nhiều băn khoăn về thực chất tăng trưởng của nền kinh tế Việt Nam hiện nay.

Thực chất tăng trưởng là gì?

Trong buổi gặp gỡ giới doanh nghiệp (DN) Tp.HCM mới đây, Gs.Ts Trần Đình Thiên, Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam, đã xoáy mạnh vào vấn đề này.

Ông đặt câu hỏi, mục tiêu của Việt Nam trong năm nay cho GDP là 6,7%, nhưng nhờ đâu, để làm gì, ai hưởng lợi chính, có gây tổn hại cho cơ sở cải cách và tăng trưởng dài hạn?

Thực tế cho thấy tăng trưởng chưa đảm bảo chắc chắn vì “đầu tàu” tăng trưởng vẫn là khu vực doanh nghiệp (DN) có vốn đầu tư nước ngoài (FDI). Trong khi đó, khu vực nội địa, ở tất cả các tuyến, đều gặp khó khăn, bị suy yếu.

Theo thống kê mới nhất từ Bộ Công Thương, trong 5 tháng đầu năm 2016, kim ngạch xuất khẩu của các DN FDI có vốn đầu tư nước ngoài (không kể dầu thô) ước đạt 47,38 tỷ USD, tăng 10% so với cùng kỳ năm 2015.

Trong khi đó, mức tăng trưởng xuất khẩu của các DN trong nước vẫn khiêm tốn, trong 5 tháng qua, ước đạt 19.4 tỷ USD, chiếm 28,7% tổng KNXK của cả nước, tăng 3,9% so với cùng kỳ năm trước.

Theo chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan, có thể thấy xuất nhập khẩu và FDI là hai động lực tăng trưởng chính của Việt Nam chứ chưa phải là khu vực kinh tế trong nước. Việt Nam đang dựa nhiều vào xuất khẩu như một động lực quan trọng của tăng trưởng. Xuất nhập khẩu cộng lại tương đương 170% GDP.

Bà cho rằng chúng ta tự hào xuất khẩu nhiều, nền kinh tế mở, nhưng chỉ có 36% DN tham gia vào chuỗi giá trị. Liên kết ngược xuôi giữa DN FDI và DN trong nước vẫn còn thấp.

Trong năm 2016, HSBC còn dự đoán thâm hụt ngân sách một lần nữa bị nới rộng đến mức 6,6% trên GDP, dẫn đến tỷ lệ nợ công trên GDP đạt ngưỡng giới hạn do Quốc hội đề ra là 65%.

Tăng trưởng chưa đảm bảo chắc chắn vì “đầu tàu” tăng trưởng vẫn là khu vực doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài

Phải chuyển hóa thách thức

Trên thực tế, trong 5 tháng đầu năm nay, ngân sách đã bội chi hơn 70 nghìn tỷ đồng. Với khả năng thu hiện nay, giới chuyên gia dự đoán tổng thu ngân sách sẽ khó có thể đủ để chi thường xuyên và trả nợ. Toàn bộ chi đầu tư đều phải dựa vào nguồn bội chi, vốn vay của Chính phủ.

Mới đây nhất, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt kế hoạch trả nợ của Chính phủ năm 2016 là 273.300 tỷ đồng. Trong đó, trả nợ trực tiếp của Chính phủ được bố trí trong dự toán ngân sách nhà nước (NSNN) năm 2016 là 154.000 tỷ đồng (bằng 15,2% dự toán thu NSNN năm 2016); trả nợ vay nước ngoài của Chính phủ về cho vay lại khoảng 24.000 tỷ đồng và đảo nợ khoảng 95.000 tỷ đồng.

Ngoài ra, Thủ tướng còn phê duyệt kế hoạch vay 452 nghìn tỷ đồng (hơn 20 tỷ USD) trong năm nay. Trong đó, vay để bù đắp bội chi là 254 nghìn tỷ đồng, phát hành trái phiếu Chính phủ cho đầu tư là 60 nghìn tỷ đồng, vay ODA, ưu đãi để cho vay lại là 43 nghìn tỷ đồng và vay đảo nợ 95 nghìn tỷ đồng.

Theo chuyên gia Trần Đình Thiên, các điểm nghẽn tăng trưởng vẫn chưa được giải quyết triệt để. Đó là nợ xấu, thủ tục hành chính, hạ tầng đô thị, các loại trói buộc – phí và nạn “mãi lộ”. Vấn đề nghiêm trọng nhất chính là chi phí kinh doanh của các DN Việt Nam còn quá cao.

Trên thực tế, như nhận định của ông Trần Đình Thiên, tái cơ cấu đầu tư công chủ yếu dừng lại trên giấy với Nghị định 1792, dù đây là Nghị định có khả năng tạo đột phá cho cơ chế.

Thực tế là chưa có gì thay đổi, bởi vì cơ sở pháp lý cơ bản (Luật Ngân sách) chưa thay đổi. Hệ thống xin cho vẫn còn do duy trì hệ thống ngân sách theo chế độ phân cấp trung ương – địa phương không rõ ràng chức năng, quyền hạn, quyền lợi và trách nhiệm.

Trong khi đó, thách thức mới là rất lớn khi Việt Nam hội nhập sâu thông qua các hiệp định thương mại tự do (FTA) với đẳng cấp cao, tập trung ở các cam kết phi thuế quan. Dư địa cũng không nhiều cho lãi suất, tỷ giá hối đoái

Rõ ràng, mục tiêu tăng trưởng trong năm 2016 không phải là quá tham vọng nhưng chưa đủ linh hoạt, chưa rõ định hướng ưu tiên cải cách thể chế, nâng cao năng lực nội địa.

Giới chuyên gia cho rằng ngân sách khó khăn nên khó làm được gì nhiều, khó đột phá. Chính vì vậy mà HSBC có lý do khi khuyến nghị với Việt Nam tăng trưởng chậm nhưng bền vững là điều cần hướng đến.

Trong bối cảnh như vậy, giới chuyên gia lưu ý nên tập trung “tư duy” lại thách thức, nguy cơ và cơ hội nhập đẳng cấp cao theo logic “động”, phải chuyển từ nền kinh tế “xin lộc – cầu may” sang nền kinh tế “cạnh tranh – sáng tạo”.

Các DN phải chuyển hóa được thách thức thành áp lực “đè lên” bộ máy, bằng cách đó, mới có thể biến nguy thành cơ.

Thế Vinh