Trong làn sóng khởi nghiệp lan rộng khắp toàn cầu, các hệ sinh thái khởi nghiệp mới nổi hầu như đều đại diện cho xu hướng, hay những ý tưởng sáng tạo về các loại hình công việc mới năng động luôn đòi hỏi tính sáng tạo, tinh thần làm việc tập thể, sự phối hợp linh hoạt và tính chủ động cao.

Tuy nhiên, điều mọi người thường lãng quên chính là cách các hệ sinh thái khởi nghiệp bền vững đó thực sự được tạo ra thế nào.

Những kiểu tiếp cận “từ trên xuống” cho tới nay vẫn là cách làm tệ hại nhất để xây dựng một hệ sinh thái khởi nghiệp bền vững. Bởi lẽ, các nhà khởi nghiệp thành công không tự nhiên xuất hiện một cách “giật gân” mà họ phải âm thầm, kiên trì qua thời gian, cẩn thận làm việc một cách say mê theo ý tưởng sáng tạo mới của mình để đưa ra một sản phẩm thực sự hữu ích, hiệu quả, đáp ứng được nhu cầu đa dạng, ngày càng cao của khách hàng. Và việc xây dựng một hệ sinh thái khởi nghiệp, so với việc đó, cũng không khác gì.

Bằng kinh nghiệm trợ giúp xây dựng các hệ sinh thái khởi nghiệp tại hơn 60 quốc gia, Adeo Ressi – nhà sáng lập kiêm CEO của Founder Institute – nhận thấy, chỉ có cách tiếp cận chậm “từ dưới lên” mới thực sự hoạt động hiệu quả trong việc xây dựng các hệ sinh thái khởi nghiệp bền vững.

Anh cho biết: “Chỉ cần nhìn vào những hệ sinh thái khởi nghiệp mới nổi như ở Colombia, Indonesia hay Việt Nam, bạn sẽ nhận thấy ‘các trung tâm đổi mới’ do chính phủ rót vốn không mang tới những công ty tồn tại lâu dài, trong khi chính những nỗ lực tự thân được dẫn hướng bởi một vài nhà kinh doanh địa phương và đầy đam mê lại tạo nên dấu ấn vang dội”.

Theo Adeo Ressi, việc xây dựng một hệ sinh thái khởi nghiệp ở đâu không quan trọng, cái chính là bạn phải nhớ một số cách đơn giản để có thể vượt thách thức đó một cách thành công. Và đây là năm bước anh vẫn làm để giúp các công ty mới.

1. Bắt đầu bằng một tinh thần hợp tác

Trước tiên, bạn hiểu rằng tinh thần khởi nghiệp không có nghĩa “tất cả bằng không”. Các nhà khởi nghiệp luôn cảm thấy phấn khích bởi họ có cơ hội tạo ra những thị trường mới chưa từng xuất hiện trước đó. Cho nên, khi khởi nghiệp bằng một tinh thần hợp tác, thì một công ty khởi nghiệp có tính cạnh tranh, một tổ chức về khởi nghiệp hay một hệ sinh thái khởi nghiệp đều khó thất bại vì họ biết mình đang làm chủ cơ hội tạo ra miếng bánh thị phần lớn hơn cho tất cả.

Để làm được điều này, bạn phải luôn nhớ một hệ sinh thái khởi nghiệp bền vững là: không bị thống trị bởi những kẻ gác cửa suốt dọc đường; được cấu thành từ nhiều tổ chức chuyên biệt làm việc cùng nhau; có các nhà tư vấn khởi nghiệp trợ giúp các chủ doanh nghiệp qua nhiều, thay vì chỉ một, chương trình; chia sẻ các ý tưởng và học hỏi lẫn nhau bởi vì tất cả cùng hiểu rằng ý tưởng không có nghĩa lý gì nếu không được vận hành đúng cách.

Do đó, những hệ sinh thái khởi nghiệp vận hành theo tinh thần vị kỷ “tôi trước tiên” luôn lụi tàn và “chết” rất nhanh.

2. Lập bản đồ thị trường địa phương

Để nuôi dưỡng và thúc đẩy được một tinh thần khởi nghiệp hợp tác, điều quan trọng trước tiên là bạn phải lập được bản đồ định hướng cho mình từ tất cả các tổ chức khởi nghiệp cùng thành phố. Vì khi bạn đưa ra được danh sách đó, bạn mới thực sự có thể giúp các công ty khởi nghiệp khác cùng thành phố như: chia sẻ không gian cùng làm việc, kết nối các sự kiện cộng đồng, tham gia mạng lưới thảo luận chuyên môn và các nhà đầu tư, xây dựng các vườn ươm, thành lập các tổ chức giáo dục, tham gia các buổi trao đổi hỗ trợ với các tổ chức chính phủ, v.v…

Điều này không chỉ mang lại cho bạn cái nhìn toàn cảnh về hệ sinh thái của bạn mà còn mang tới cho bạn cơ hội vô cùng hữu ích để giúp công đồng khởi nghiệp của bạn được biết tới trên các diễn đàn địa phương hay trang mạng xã hội. Ngoài ra, nếu bạn ở một thị trường có quá ít hay thậm chí chưa có tổ chức nào tồn tại, bạn có thể bắt đầu quy trình xác định những nhu cầu đặc biệt của thị trường đó, điều luôn giúp bạn thấy rõ những khoảng trống cần được lấp đầy.

3. Hình thành mạng lưới

Đây là bước quan trọng nhất trong cả quá trình này và nó cần tiến hành theo hai giai đoạn.

Trước tiên, nếu bạn ở một thị trường quá non trẻ, bạn cần lên lịch cho một buổi gặp gỡ và trao đổi với các nhà khởi nghiệp hàng đầu trong thành phố bạn ở. Điều này giúp tạo ra những mối liên kết và thúc đẩy hệ sinh thái phát triển tốt, tạo được những ích lợi về lâu dài.

Thứ hai, cho dù bạn có ở trong thị trường nào đi chăng nữa, bạn cũng cần tổ chức các sự kiện khởi nghiệp miễn phí và công khai. Điều này giúp bạn gặp gỡ và lắng nghe được những chia sẻ về bài học kinh nghiệm của các nhà khởi nghiệp địa phương cũng như những phản hồi của họ về ý tưởng khởi nghiệp của bạn. Lợi ích từ những điều đó là vô cùng bởi chính đây là nơi hình thành nên các mối quan hệ đồng sáng lập, những mối quan hệ đối tác quan trọng, những ý tưởng đầy ý nghĩa để cho ra đời những công ty sáng tạo nên hầu hết những sự kiện mà cả thế giới đều muốn quan tâm.

4. Làm việc với chính quyền địa phương

Bạn phải hiểu rằng chính phủ không thể tạo ra hệ sinh thái khởi nghiệp từ không khí. Do đó, khi bạn làm việc với chính quyền địa phương, bạn đã có được một khoản đầu tư nhỏ cho một sự kiện lớn với những diễn giả uy tín. Và như vậy, việc xây dựng trên lực đẩy của sự kiện đó sẽ đưa ra được những chương trình khác giúp ích cho các nhà kinh doanh.

5. Luôn trung thực

Sai lầm phổ biến trong quá trình hỗ trợ mà Adeo Ressi nhận thấy chính là, ở các hệ sinh thái khởi nghiệp địa phương, mọi người hay “nằm trên một đường cong”. Nói một cách khác, đó là một công ty khởi nghiệp địa phương thường được xem là “đặc biệt” nếu nó có tốt hơn tất cả công ty khởi nghiệp địa phương còn lại. Điều này tạo ra những “vùng xám” đối với cộng đồng khởi nghiệp.

Cách nhìn nhận này cần phải thay đổi khi ngày nay, thị trường của mọi loại sản phẩm đang trở thành toàn cầu (nhất là các sản phẩm kỹ thuật số) một cách chóng mặt. Và thị trường toàn cầu không có nghĩa “nằm trên một đường cong”, đó là một mặt phẳng. Vì vậy, việc đối xử với các công ty khởi nghiệp nên công bằng và trung thực bởi việc tập trung vào sản phẩm theo nhu cầu của thị trường địa phương trước tiên mới luôn là lựa chọn tốt nhất.

Để không bị rơi vào “vùng xám”, Adeo Ressi khuyến cáo: Bạn nên tập trung vào các thước đo và chỉ có các thước đo. Trong trường hợp các thước đo kém hoặc không có, hãy đưa ra sự phản hồi trung thực tàn nhẫn nhất. Làm như vậy, bạn không bao giờ trở thành nhà khởi nghiệp lệ thuộc theo điệp khúc “không có vốn đầu tư địa phương”.

Cho nên, hãy tập trung trước hết vào việc tạo ra một hệ sinh thái khởi nghiệp lành mạnh bằng tinh thần hợp tác thực sự. Sau đó, khi các công ty lớn được hình thành, nhà đầu tư sẽ phải tự chạy theo các bạn và một hệ sinh thái khởi nghiệp bền vững chắc chắn sẽ ra đời.

Minh Hà