Chi phí vận tải tăng, thời gian giao hàng kéo dài buộc nhiều doanh nghiệp nông sản Việt Nam điều chỉnh chiến lược thị trường và xây dựng kịch bản ứng phó dài hạn.

Doanh nghiệp chủ động trước hàng loạt thách thức

Theo các doanh nghiệp trong ngành, ảnh hưởng của xung đột Trung Đông đang thể hiện rõ nhất ở chi phí vận chuyển tăng mạnh, thời gian giao hàng kéo dài và nguy cơ gián đoạn các tuyến vận tải qua Biển Đỏ.

Ông Lê Thanh Sơn, Giám đốc Khối kinh doanh hàng hóa Công ty TNHH MTV Xuất nhập khẩu 2-9 Đắk Lắk (Simexco Daklak), cho biết doanh nghiệp đã tạm ngưng xuất khẩu hồ tiêu sang khu vực Trung Đông để chờ diễn biến mới.

Theo ông Sơn, Trung Đông hiện tiêu thụ khoảng 18% sản lượng hồ tiêu xuất khẩu của Simexco Daklak và chiếm khoảng 17,5% tổng lượng hồ tiêu xuất khẩu của Việt Nam. Khi xung đột bùng phát, một số đơn hàng buộc phải tạm dừng hoặc chuyển hướng sang thị trường khác.

“Mức độ ảnh hưởng giữa các mặt hàng là khác nhau, nhưng hồ tiêu đang chịu tác động khá rõ rệt do khu vực Trung Đông là thị trường tiêu thụ quan trọng”, ông Sơn cho biết.

Trong khi đó, nhóm hàng rau quả tươi được đánh giá chịu tác động lớn hơn. Đây là những mặt hàng có thời gian bảo quản ngắn, do đó việc kéo dài thời gian vận chuyển thêm nhiều ngày có thể khiến chất lượng hàng hóa suy giảm hoặc hư hỏng.

Ông Đặng Phúc Nguyên, Tổng Thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam (VINAFRUIT), cho rằng nhiều doanh nghiệp xuất khẩu sang Trung Đông đang đứng trước rủi ro lớn.

Nếu phải chuyển hướng sang thị trường khác, doanh nghiệp không chỉ phải thay đổi kênh tiêu thụ mà còn phải điều chỉnh quy cách đóng gói, tiêu chuẩn kỹ thuật do mỗi thị trường có yêu cầu khác nhau. Điều này làm phát sinh thêm chi phí và có thể khiến doanh nghiệp buộc phải tiêu thụ nội địa với giá thấp.

“Trong trường hợp các tuyến vận tải qua Biển Đỏ bị gián đoạn kéo dài, tác động đối với hoạt động xuất khẩu nông sản sẽ còn nghiêm trọng hơn”, ông Nguyên nhận định.

Trước những biến động của thị trường, nhiều doanh nghiệp xuất khẩu nông sản đã nhanh chóng tìm hướng đi mới nhằm giảm thiểu rủi ro.

Chia sẻ cùng VnBusiness, bà Nguyễn Thị Hồng Hạnh, Giám đốc Công ty TNHH Quốc tế Đại Việt – doanh nghiệp chuyên xuất khẩu nông sản và trái cây tươi như cà phê, dừa tươi, chanh, chuối… sang các thị trường Trung Đông – cho biết các đơn hàng của doanh nghiệp đang phải đối mặt với chi phí vận chuyển tăng và thời gian giao hàng kéo dài.

Để đảm bảo chất lượng hàng hóa, doanh nghiệp đã chủ động chuyển hướng xuất khẩu sang các thị trường châu Á như Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc và Ấn Độ.

Trong đó, Trung Quốc được xem là thị trường trọng điểm nhờ lợi thế về khoảng cách địa lý, chi phí logistics thấp và nhu cầu tiêu thụ lớn đối với nông sản Việt Nam.

Theo bà Hạnh, trong bối cảnh nhiều thị trường tại châu Âu suy giảm sức mua, còn Trung Đông tiềm ẩn nhiều rủi ro do xung đột, Trung Quốc vẫn duy trì nhu cầu tiêu thụ ổn định, đặc biệt đối với các mặt hàng nông sản và trái cây tươi.

“Việt Nam và Trung Quốc có lịch sử giao thương lâu đời, văn hóa và thói quen tiêu dùng khá tương đồng. Đây vẫn là thị trường rất tiềm năng cho doanh nghiệp xuất khẩu nông sản”, bà Hạnh nhận định.

Chủ động với kịch bản ứng phó dài hạn

Cũng theo nhận định của bà Hạnh trước bối cảnh thế giới đang có nhiều biến động và khó khăn, lúc này chính là thời điểm, là cơ hội cho doanh nghiệp mở rộng thị trường và có hướng đi mới.

“Việt Nam có nhiều lợi thế về các mặt hàng nông sản, gia vị và trái cây tươi. Nếu doanh nghiệp biết nắm bắt cơ hội dám nghĩ, dám thay đổi như mở rộng tìm kiếm thị trường mới, đầu tư chế biến sâu và xây dựng thương đáp ứng các tiêu chuẩn chất lượng quốc tế, thì tôi tin nghành nông sản trong nước còn rất nhiều tiềm năng và cơ hội để phát triển” – bà Hạnh nói.

Ở góc nhìn dài hạn, các chuyên gia cho rằng những biến động của thị trường toàn cầu  là cơ hội để doanh nghiệp tái cơ cấu thị trường xuất khẩu, nâng cao giá trị sản phẩm thông qua chế biến sâu và xây dựng thương hiệu.

Tại cuộc họp ngày 12/3 bàn về các kịch bản tăng trưởng của ngành nông nghiệp trong bối cảnh xung đột Trung Đông năm 2026, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trần Đức Thắng nhấn mạnh sự cần thiết phải xây dựng các kịch bản ứng phó trong dài hạn.

Thị phần nông sản Việt tại EU: Tỷ trọng nhỏ bao giờ tăng lên mức xứng đáng?

“Áp lực kép” từ nông sản nhập khẩu và biến động thị trường: Nông hộ nhỏ có chùn bước?

Theo Bộ trưởng, sản xuất nông nghiệp có độ trễ lớn nên những biến động về thị trường và chi phí đầu vào có thể tác động đến sản xuất sau nhiều tháng.

Trước mắt, các đơn vị cần triển khai các giải pháp cấp bách nhằm hỗ trợ doanh nghiệp và người sản xuất. Trong đó, việc ưu tiên thúc đẩy xuất khẩu nông sản và tăng cường tiêu thụ trong nước thông qua hệ thống bán lẻ, siêu thị và trung tâm thương mại được xem là những giải pháp khả thi.

Về lâu dài, Bộ trưởng cho rằng cần xây dựng chính sách đồng bộ cho toàn bộ chuỗi sản xuất nông nghiệp, từ đầu vào như phân bón, vật tư, giống… đến đầu ra với cơ chế bảo đảm giá thu mua tối thiểu.

Ông cũng lưu ý, bên cạnh các mô hình sản xuất quy mô lớn, chính sách cũng cần tính đến vai trò của hộ gia đình – một chủ thể quan trọng trong sản xuất nông nghiệp tại Việt Nam – nhằm đảm bảo sinh kế bền vững cho người dân…

Hồng Hương