Là doanh nghiệp xuất khẩu điều tại thị trường Trung Đông, ông Tạ Quang Huyên, Tổng giám đốc Công ty CP Hoàng Sơn 1 (Đồng Nai), cho biết doanh nghiệp này có một số container điều xuất khẩu sang các thị trường khu vực Trung Đông đang trên đường vận chuyển.

Doanh nghiệp “như ngồi trên đống lửa”

Những căng thẳng quân sự giữa Israel, Mỹ và Iran trong những ngày qua khiến ông cũng như nhiều doanh nghiệp xuất nhập khẩu điều thấp thỏm không yên do lo ngại việc vận chuyển các chuyến hàng trên có thể sẽ bị ảnh hưởng.

Theo ông Huyên, thông thường, hàng hóa của các doanh nghiệp điều Việt Nam sẽ đi qua hành lang Suez - Biển Đỏ rồi vào các quốc gia trên. Đây là tuyến hàng hải huyết mạch của thương mại Á - Âu. Trong trường hợp rủi ro trên tuyến này gia tăng, các hãng tàu buộc phải vòng qua mũi Hảo Vọng ở Nam Phi, kéo dài hành trình thêm từ 8 đến 10 ngày.

Xung đột Trung Đông đẩy giá dầu tăng sốc, cổ phiếu hàng không châu Á lao dốc

Bỏ ngỏ ‘miếng bánh’ thị trường Trung Đông, HTX ngành sắn đứng trước bài toán chuyển đổi cấp tốc

Cùng với đó, phần phụ phí bảo hiểm chiến tranh sẽ tăng mạnh, đẩy chi phí vận tải tăng lên đáng kể. Hiện chi phí logistics đối với các đơn hàng xuất khẩu sang khu vực Trung Đông chiếm khoảng 10-20% giá thành, thậm chí là 15-25% nếu căng thẳng quân sự giữa các quốc gia kéo dài và doanh nghiệp vận tải phải tìm kiếm các giải pháp nhằm đảm bảo an toàn cho người và hàng hóa.

Với lĩnh vực xuất nhập khẩu rau củ quả tươi, việc gián đoạn lịch trình vận chuyển đang khiến nhiều doanh nghiệp lo ngại rủi ro suy giảm chất lượng hàng hóa.

Một số doanh nghiệp xuất khẩu qua đường hàng không cũng đang phải chật vật tìm phương thức vận chuyển thay thế khi hàng loạt chuyến bay đã bị hủy và chưa có thời gian nối lại hoạt động trong những ngày tới.

Hiện các chuyến bay vận tải hàng hóa thường lệ của Qatar Airways kết nối Hà Nội đi Doha cũng đã bị hủy và chưa có kế hoạch chính xác về thời gian hoạt động trở lại.

Đối với lĩnh vực thuỷ sản, theo bà Lê Hằng, Phó Tổng thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam, việc chiến sự leo thang tại khu vực Trung Đông chắc chắn sẽ ảnh hưởng đến các doanh nghiệp xuất khẩu thủy sản trong nước.

Trung Đông từng là thị trường có mức tăng trưởng vô cùng ấn tượng của ngành thủy sản Việt Nam. Giai đoạn 2020-2024, kim ngạch xuất khẩu thủy sản sang khu vực này tăng gấp đôi, từ 198 triệu USD lên 366 triệu USD.

Cá ngừ và cá tra là hai sản phẩm chủ lực, chiếm 70% giá trị xuất khẩu. Trong đó, cá ngừ đóng hộp hoặc đóng túi ngâm dầu, nước muối rất được ưa chuộng. Riêng năm 2024, kim ngạch xuất khẩu ước đạt hơn 360 triệu USD, tăng trưởng mạnh ở các nước như Israel, UAE, Ả Rập Xê Út và Qatar.

Tuy nhiên, từ năm 2025, những biến động địa chính trị khu vực Trung Đông đã khiến hoạt động xuất khẩu thủy hải sản của Việt Nam sang đây bị ảnh hưởng nặng nề. Theo số liệu thống kê của Hải quan Việt Nam, xuất khẩu cá ngừ sang khối thị trường này trong 8 tháng đầu năm 2025 đã giảm 23% so với cùng kỳ năm 2024, đạt gần 60 triệu USD… Vì vậy, khi xung đột bùng phát, hoạt động xuất khẩu sang khu vực này có nguy cơ bị gián đoạn.

Cùng với đó, giá xăng dầu biến động, kéo theo chi phí kinh doanh của doanh nghiệp tăng lên. Hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz có nguy cơ bị ách tắc, buộc các doanh nghiệp phải chuyển hướng sang các tuyến vận chuyển thay thế, làm phát sinh thêm thời gian và chi phí logistics.

“Thực tế cho thấy, ở cuộc xung đột trước đây tại Israel, hoạt động xuất khẩu cũng từng chịu tác động tương tự, song tình hình hiện nay được nhận định nghiêm trọng hơn, khiến ngành thủy sản có thể chịu ảnh hưởng đáng kể”, bà Hằng nhận định.

Doanh nghiệp cần làm gì?

Trước tình hình này, đại diện Hiệp hội Rau quả Việt Nam (Vinafruit) khuyến cáo các doanh nghiệp cần chủ động điều chỉnh phương án vận chuyển. Trong trường hợp cần thiết, doanh nghiệp có thể đàm phán lại với đối tác, khách hàng để đảm bảo các điều khoản về giao hàng trong thời gian tới không bị vi phạm.

Ông Mạc Quốc Anh, Phó Chủ tịch, Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa TP Hà Nội (Hanoisme) cho rằng, với Việt Nam, các tuyến hàng hải qua eo biển Hormuz hay Biển Đỏ có thể bị ảnh hưởng gián tiếp bởi căng thẳng quân sự. Khi rủi ro an ninh tăng, phí bảo hiểm tàu biển, thời gian vận chuyển và chi phí container sẽ đều tăng, tác động trực tiếp đến những ngành phụ thuộc lớn vào chi phí logistics như dệt may, da giày, nông sản... 

Để có thể chủ động quản trị rủi ro địa chính trị, ông Mạc Quốc Anh, khuyến nghị các doanh nghiệp cần rà soát lại hợp đồng, điều khoản thanh toán, bảo hiểm và điều kiện giao hàng (Incoterms); đa dạng hóa đối tác, tránh phụ thuộc quá mức vào một thị trường hoặc một tuyến vận tải.

Theo ông Quốc Anh, doanh nghiệp xuất nhập khẩu cần cân nhắc các công cụ phòng ngừa rủi ro tỷ giá (hedging), đàm phán lại điều khoản giá linh hoạt theo biến động chi phí nhiên liệu và vận tải.

Về tái cấu trúc thị trường, Trung Đông vẫn là thị trường tiềm năng lớn về lương thực, thực phẩm halal (các loại thực phẩm, đồ uống được cho phép tiêu thụ theo luật Hồi giáo), vật liệu xây dựng và hàng tiêu dùng. Tuy nhiên, doanh nghiệp cần phân tán rủi ro sang các thị trường khác như Nam Á, châu Phi hoặc ASEAN để bảo đảm an toàn dòng tiền.

“Thách thức hiện nay không chỉ là biến động giá dầu hay vận tải, mà là năng lực thích ứng chiến lược của doanh nghiệp Việt Nam trong một trật tự kinh tế thế giới ngày càng bất định” – ông nói thêm.

Hồng Hương