Từ ngày 9 đến 12/9, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cùng Phu nhân và Đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam thăm chính thức Cộng hòa Pháp và dự Hội nghị Thượng đỉnh Không gian vũ trụ tại Paris. Đây là lần thứ ba trong vòng ba năm Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và Tổng thống Emmanuel Macron gặp gỡ, tiếp tục thúc đẩy quan hệ Việt Nam và Pháp đi vào chiều sâu.

Tại cuộc hội đàm, hai nhà lãnh đạo đã trao đổi và thống nhất nhiều định hướng hợp tác cụ thể. Đáng chú ý là mô hình liên kết “Công nghệ Pháp, Sản xuất Việt Nam, Cung ứng khu vực và toàn cầu”, cùng các nội dung hợp tác về văn hóa, trong đó Pháp hỗ trợ Việt Nam xây dựng Bảo tàng Đảng Cộng sản Việt Nam và trao trả một hiện vật trống đồng Đông Sơn.

Chuyến thăm cũng ghi dấu với 9 văn kiện hợp tác được ký kết, thỏa thuận mua 50 máy bay Airbus của Vietravel Airlines, cùng một sáng kiến về không gian vũ trụ do Việt Nam đề xuất tại diễn đàn có sự tham dự của khoảng 130 quốc gia.

Từ lời tuyên bố đến hành động cụ thể

Tại cuộc hội đàm ở Điện Élysée, Tổng thống Macron bày tỏ vui mừng được gặp lại Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, nhiệt liệt chúc mừng những thành tựu phát triển kinh tế - xã hội của Việt Nam và nhắc lại ấn tượng tốt đẹp trong chuyến thăm Việt Nam của ông hồi tháng 5/2025. Đáp lại, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cảm ơn sự đón tiếp trọng thị, đồng thời nhấn mạnh một chi tiết mang tính biểu tượng. Việc Việt Nam chọn Pháp là nước đầu tiên trong Liên minh châu Âu để thiết lập khuôn khổ Đối tác Chiến lược Toàn diện là minh chứng rõ nét cho mức độ tin cậy chính trị giữa hai nước. Nhìn lại gần 2 năm kể từ khi nâng cấp quan hệ, hai nhà lãnh đạo nhất trí duy trì thường xuyên tiếp xúc cấp cao trên tất cả các kênh Đảng, Chính phủ, Quốc hội và giao lưu nhân dân, đồng thời nghiên cứu làm sâu sắc hơn hợp tác chuyên ngành.

Về quốc phòng - an ninh, hai bên nhất trí mở rộng hợp tác đào tạo quân y, phối hợp đấu tranh và chia sẻ thông tin về tội phạm có tổ chức, tội phạm xuyên quốc gia. Việt Nam cũng đề nghị Pháp tiếp tục hỗ trợ khắc phục hậu quả chiến tranh, trong đó có công tác tìm kiếm quân nhân và trao đổi kỷ vật chiến tranh, một nội dung mang tính nhân đạo hiếm khi vắng mặt trong các cuộc hội đàm cấp cao Việt - Pháp.

Điểm đáng chú ý nhất về kinh tế là việc hai nhà lãnh đạo nhất trí thúc đẩy một mô hình liên kết chuỗi giá trị cụ thể mang tên “Công nghệ Pháp - Sản xuất Việt Nam - Cung ứng khu vực và toàn cầu”, nhằm đưa các sản phẩm thế mạnh của hai nước, đặc biệt là công nghiệp chế biến, chế tạo và nông sản thực phẩm, tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đề nghị hai bên tiếp tục triển khai hiệu quả Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - EU (EVFTA), đề nghị Pháp sớm hoàn tất phê chuẩn Hiệp định Bảo hộ đầu tư (EVIPA), đồng thời thúc đẩy Ủy ban châu Âu sớm gỡ bỏ “thẻ vàng” IUU để hỗ trợ Việt Nam phát triển nghề cá bền vững.

Khoa học - công nghệ được hai bên chính thức xác lập là trụ cột mới, then chốt trong quan hệ song phương, với các lĩnh vực đột phá gồm hàng không vũ trụ, khoáng sản thiết yếu, công nghệ lượng tử, năng lượng sạch và nghiên cứu ứng phó biến đổi khí hậu. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đề nghị mở rộng nghiên cứu khoa học vũ trụ gắn với chuyển giao, làm chủ công nghệ, và đề nghị Pháp hỗ trợ Việt Nam từng bước phát triển công nghệ lượng tử; trong khi Tổng thống Macron bày tỏ mong muốn hai nước sớm có thêm những dự án lớn, dự án mới trong các lĩnh vực chiến lược này.

Ở lĩnh vực văn hóa, hai bên nhất trí tổ chức các Tuần, Ngày văn hóa của mỗi nước, trước mắt là chương trình Ngày Việt Nam tại Pháp vào tháng 10/2026, cùng đề nghị của Việt Nam về việc Pháp đơn giản hóa thủ tục thị thực cho công dân Việt Nam để thúc đẩy du lịch, giao lưu nhân dân. Phía Pháp khẳng định sẵn sàng hỗ trợ Việt Nam xây dựng Bảo tàng Đảng Cộng sản Việt Nam, tiếp tục hỗ trợ phát triển công nghiệp văn hóa và cung cấp thêm tư liệu về Chủ tịch Hồ Chí Minh. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cũng cảm ơn Pháp đã trao trả cho Việt Nam một hiện vật trống đồng Đông Sơn trong khuôn khổ cam kết chống buôn bán trái phép tài sản văn hóa, đồng thời đề nghị Pháp tiếp tục hỗ trợ nghiên cứu, bảo tồn các công trình cổ tại Việt Nam như cầu Long Biên ở Hà Nội và các biệt thự Pháp cổ, với sự tham gia của kiến trúc sư Pháp.

Về giáo dục và y tế, hai bên nhất trí hỗ trợ giảng dạy tiếng Pháp tại Việt Nam, đồng thời mở rộng hợp tác đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao sang các ngành bán dẫn, năng lượng mới và đường sắt. Nhắc tới vai trò của các Viện Pasteur tại Việt Nam, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đề nghị hai bên nâng tầm hợp tác y tế, hướng tới đưa Việt Nam trở thành trung tâm hàng đầu khu vực Đông Nam Á về ứng dụng công nghệ y tế hiện đại, cùng với việc Pháp tiếp tục cấp học bổng cho sinh viên ngành y Việt Nam.

Trao đổi về các vấn đề khu vực và quốc tế, Tổng thống Macron đánh giá cao những nhận định của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Đối thoại Shangri-La về đề cao luật pháp quốc tế và chủ nghĩa đa phương. Về vấn đề trên biển, hai bên tái khẳng định tầm quan trọng của hòa bình, ổn định, an ninh, an toàn, tự do hàng hải, hàng không và quyền qua lại vô hại ở Biển Đông cũng như trên toàn thế giới, giải quyết tranh chấp bằng biện pháp hòa bình trên cơ sở luật pháp quốc tế, đặc biệt là Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển (UNCLOS) năm 1982.

Ngay sau hội đàm, hai nhà lãnh đạo chứng kiến lễ trao 9 văn kiện hợp tác trên các lĩnh vực an ninh, y tế, hàng không vũ trụ, khoa học công nghệ và khoáng sản thiết yếu: thỏa thuận hợp tác y tế giữa hai Bộ Y tế; tuyên bố chung về hợp tác an ninh dân sự giữa Bộ Công an Việt Nam và Bộ Nội vụ Pháp; ý định thư về cung cấp vệ tinh quan sát Trái đất; ý định thư hợp tác khoáng sản thiết yếu; thỏa thuận vay cho dự án quản lý tổng hợp nguồn nước thích ứng biến đổi khí hậu tại Điện Biên với Cơ quan Phát triển Pháp (AFD); bản ghi nhớ thành lập Trường Công nghệ Đường sắt; biên bản ghi nhớ giữa Vietnam Airlines và Airbus về mua tàu bay A350-900; và ý định thư giữa Vietravel Airlines với Airbus. Cùng ngày, Đại tướng Phan Văn Giang và Bộ trưởng Catherine Vautrin cũng ký thỏa thuận hợp tác quốc phòng trong lĩnh vực gìn giữ hòa bình Liên Hợp Quốc.

Đáng chú ý nhất về quy mô thương mại là thỏa thuận giữa Vietravel Airlines - thành viên Tập đoàn T&T Group - với Airbus về việc mua 50 máy bay thế hệ mới, gồm 20 chiếc A220 và 30 chiếc thuộc dòng A321 (dự kiến gồm cả phiên bản A321neo và A321XLR), bắt đầu bàn giao từ năm 2029. Dòng A220 - thiết kế hoàn toàn mới của Airbus cho phân khúc tới 160 ghế - giúp giảm khoảng 25% mức tiêu thụ nhiên liệu và phát thải CO2 trên mỗi ghế so với thế hệ trước, được Vietravel Airlines định vị để mở đường bay thẳng tới những điểm đến trước đây chưa từng có kết nối trực tiếp; trong khi dòng A321 (tầm bay tối đa 7.400-8.700km tùy phiên bản) phục vụ các chặng nhu cầu cao hơn, hướng tới các thị trường quốc tế xa như Nam Á, Trung Á và một số nước Trung Đông. Đây là bước tiếp theo trong quá trình chuyển đổi của Vietravel Airlines kể từ khi gia nhập hệ sinh thái T&T Group cuối năm 2024, hướng tới quy mô khai thác 80-90 chuyến bay/ngày trong nửa cuối năm 2026.

Tại Phủ Thủ tướng Pháp cùng ngày, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm hội kiến Thủ tướng Sébastien Lecornu. Ông Lecornu ví Pháp là cửa ngõ của Việt Nam vào Liên minh châu Âu, còn Việt Nam là cửa ngõ của Pháp vào ASEAN, đồng thời cho biết phía Pháp đánh giá cao ngành công nghiệp Việt Nam, hiện chiếm 37% GDP, và mong muốn tham gia các dự án năng lượng, hạ tầng chiến lược, khoáng sản, cũng như hỗ trợ Việt Nam xây dựng trung tâm tài chính quốc tế tại TP.HCM và Đà Nẵng. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cũng đề nghị Pháp lên tiếng ủng hộ việc gỡ bỏ “thẻ vàng” IUU, và được Thủ tướng Lecornu nhất trí ủng hộ.

Việt Nam đề xuất mạng lưới không gian vũ trụ cho Đông Nam Á

Trọng tâm thứ hai của chuyến thăm là Hội nghị Thượng đỉnh Không gian vũ trụ do Tổng thống Macron khởi xướng, diễn ra trong hai ngày 9-10/9 tại Paris, quy tụ đoàn đại biểu từ khoảng 130 quốc gia và kết nối trực tiếp với Trạm Vũ trụ quốc tế (ISS). Phát biểu khai mạc, Tổng thống Macron nhấn mạnh sự cần thiết của một cơ chế quản trị chung cho không gian vũ trụ, đồng thời trình bày tầm nhìn về chủ quyền không gian của châu Âu, xây dựng năng lực phóng độc lập, tự chủ về khoáng sản chiến lược và áp dụng nguyên tắc “ưu tiên châu Âu” trong mua sắm. Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen cho biết nền kinh tế vũ trụ toàn cầu dự kiến tăng gấp ba vào năm 2035, đồng thời công bố kế hoạch “Lá chắn Vũ trụ châu Âu” ứng phó với nhiễu sóng định vị và tấn công mạng, cùng kế hoạch mở rộng chòm vệ tinh liên lạc an toàn IRIS2 lên hơn 350 vệ tinh từ năm 2029.

Mở đầu phiên thảo luận chuyên đề cấp cao đầu tiên của hội nghị, chủ đề “Xây dựng không gian vũ trụ mới vì một thế giới đổi thay nhanh chóng”, với sự tham gia phát biểu của trưởng đoàn các nước Serbia, Luxembourg, Bulgaria, Đan Mạch và Nhật Bản, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nêu 5 nguyên tắc quản trị đa phương với không gian vũ trụ: giữ gìn không gian vì mục đích hòa bình, không đe dọa hoặc sử dụng vũ lực; đặt con người và phát triển trên Trái Đất ở trung tâm; thượng tôn luật pháp quốc tế, đặt Liên Hợp Quốc và Ủy ban Liên Hợp Quốc về sử dụng hòa bình không gian vũ trụ (COPUOS) ở vị trí trung tâm quản trị; bảo đảm bình đẳng giữa các quốc gia trong tiếp cận thành quả nghiên cứu, công nghệ; và sử dụng không gian có trách nhiệm, minh bạch, bền vững, giảm rác thải và nguy cơ va chạm.

Ông cũng khẳng định công nghệ hàng không vũ trụ là một trong những công nghệ chiến lược được Việt Nam ưu tiên phát triển, với ba hướng đi: nâng cao năng lực tự chủ về công nghệ và dữ liệu không gian, phát triển hệ sinh thái kinh tế vũ trụ, và hoàn thiện thể chế quản trị hoạt động không gian phù hợp luật pháp quốc tế. Nhắc lại dấu mốc năm 1980 khi phi công Phạm Tuân trở thành người Việt Nam và người châu Á đầu tiên bay vào vũ trụ, cùng dự án vệ tinh quan sát Trái đất VNREDSat-1 hợp tác với Pháp, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đề xuất Việt Nam cùng Pháp, Liên Hợp Quốc và ASEAN nghiên cứu hình thành mạng lưới “Không gian vì Phát triển và Khả năng chống chịu”, tập trung vào ba lĩnh vực: chia sẻ, khai thác dữ liệu không gian phục vụ phát triển; nâng cao năng lực bảo đảm không gian an toàn, bền vững; và kết nối nghiên cứu, đào tạo, doanh nghiệp, đầu tư để phát triển kinh tế vũ trụ, với đề xuất mạng lưới này trước mắt tập trung vào khu vực Đông Nam Á, nơi Việt Nam sẵn sàng là điểm kết nối.

Bên lề Hội nghị Thượng đỉnh, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm còn có một loạt cuộc gặp song phương với Tổng thống Serbia, Tổng thống Cộng hòa Congo, Thủ tướng Bulgaria, Tổng thống Phần Lan, Thủ tướng Luxembourg và Chủ tịch Ủy ban châu Âu, trao đổi về tăng cường trao đổi đoàn, hợp tác kinh tế, khoa học công nghệ và mời lãnh đạo một số nước thăm chính thức Việt Nam. Với Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen, hai bên khẳng định EU là đối tác hàng đầu của Việt Nam, đặc biệt trong lĩnh vực khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, tiếp nối những bước tiến kể từ khi nâng cấp quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện Việt Nam - EU vào tháng 1/2026.

Thành An