Một cuộc điều tra chưa từng có tiền lệ đang được khởi động tại Mỹ. Bang Florida quyết định mở điều tra hình sự đối với OpenAI sau khi phát hiện nghi phạm một vụ xả súng từng trao đổi với chatbot về thời điểm và phương thức gây án.

Động thái này lập tức làm dấy lên tranh cãi lớn về vai trò và trách nhiệm của trí tuệ nhân tạo trong các hành vi bạo lực ngoài đời thực.

Thông tin được công bố ngày 22/4 bởi Tổng chưởng lý bang Florida James Uthmeier. Theo đó, cơ quan công tố đã thu thập được các đoạn hội thoại giữa nghi phạm Phoenix Ikner và ChatGPT trước khi vụ việc xảy ra. Đây là lần đầu tiên một công ty AI bị đưa vào diện điều tra hình sự liên quan trực tiếp đến một vụ giết người.

Vụ xả súng xảy ra vào tháng 4/2025 tại khu vực gần ký túc xá của Đại học Bang Florida, nơi có hơn 43.000 sinh viên theo học. Hậu quả khiến 2 người thiệt mạng và 6 người khác bị thương. Nghi phạm khi đó mới 20 tuổi, đang là sinh viên và hiện bị giam giữ để chờ xét xử với nhiều cáo buộc nghiêm trọng.

Các tài liệu điều tra cho thấy trong ngày xảy ra vụ việc, Ikner đã đặt nhiều câu hỏi với chatbot. Nội dung xoay quanh phản ứng xã hội đối với các vụ xả súng, thời điểm đông người tại khu sinh hoạt sinh viên, cũng như mức độ sát thương của vũ khí ở cự ly gần. Những thông tin này, theo phía công tố, có thể đã góp phần hỗ trợ quá trình lên kế hoạch gây án.

Nhà chức trách cho biết, nếu những câu trả lời đó được cung cấp bởi một con người, cơ quan công tố có thể xem xét truy tố với tội danh nghiêm trọng. Nhận định này cho thấy cách tiếp cận cứng rắn của nhà chức trách trong việc đánh giá vai trò của AI trong các tình huống nhạy cảm.

Về phía mình, OpenAI nhanh chóng bác bỏ mọi cáo buộc liên quan. Công ty cho rằng chatbot chỉ cung cấp thông tin có sẵn trên Internet và không khuyến khích hành vi vi phạm pháp luật. Theo lập luận này, trách nhiệm cuối cùng vẫn thuộc về người sử dụng, không phải công cụ.

Tuy nhiên, giới chức Florida không dừng lại ở quan điểm đó. Họ thừa nhận đây là vấn đề pháp lý mới, chưa có tiền lệ rõ ràng. Dù vậy, cơ quan công tố vẫn muốn làm rõ liệu những người tham gia thiết kế, vận hành hệ thống AI có thể bị xem xét trách nhiệm hay không.

Trong thời gian tới, văn phòng Tổng chưởng lý dự kiến yêu cầu OpenAI cung cấp các tài liệu nội bộ. Những tài liệu này bao gồm chính sách kiểm soát nội dung, quy trình đào tạo mô hình và cách hệ thống phản hồi khi người dùng đề cập đến hành vi gây hại. Đây được xem là bước đi quan trọng để xác định mức độ liên quan của nền tảng.

Song song với điều tra hình sự, bang Florida cũng đang triển khai một cuộc điều tra dân sự nhằm đánh giá trách nhiệm pháp lý rộng hơn của công ty. Hai hướng tiếp cận này cho thấy chính quyền bang đang muốn xây dựng một khung đánh giá toàn diện đối với AI trong các tình huống rủi ro cao.

Nhiều chuyên gia nhận định vụ điều tra này có thể trở thành tiền lệ quan trọng. Nếu cơ quan công tố tìm được cơ sở pháp lý để truy cứu trách nhiệm, ngành công nghệ sẽ phải đối mặt với những thay đổi lớn về cách vận hành và kiểm soát sản phẩm.

Ở chiều ngược lại, cũng có ý kiến cho rằng việc quy trách nhiệm cho AI là không phù hợp. Lập luận này nhấn mạnh rằng công nghệ chỉ là công cụ trung gian. Việc lạm dụng hay sử dụng sai mục đích vẫn phụ thuộc vào con người.

Trong bối cảnh AI ngày càng phổ biến, câu chuyện này cũng đặt ra nhiều suy ngẫm cho thế hệ trẻ Việt Nam. Việc tiếp cận các công cụ như ChatGPT hay các nền tảng trí tuệ nhân tạo khác mang lại cơ hội lớn trong học tập và sáng tạo, nhưng đồng thời đòi hỏi ý thức sử dụng có trách nhiệm.

AI không thay thế hoàn toàn con người, mà phản chiếu cách con người đặt câu hỏi và khai thác thông tin. Vì vậy, cùng với kỹ năng công nghệ, người trẻ cần trang bị tư duy phản biện, hiểu biết pháp lý và chuẩn mực đạo đức số để tránh rơi vào những rủi ro ngoài mong muốn.

Nhất Minh

,