Những năm gần đây, Nhà nước đã quan tâm hơn đến việc tạo nhiều ưu đãi về mặt tín dụng để hỗ trợ cho nông dân phát triển kinh tế. Theo ông Trần Văn Tần - Trưởng phòng TDNNNT - Vụ Tín dụng Các ngành kinh tế (Ngân hàng nhà nước Việt Nam - NHNN), NHNN xác định NNNT là một trong 5 lĩnh vực ưu tiên và chỉ đạo các tổ chức tín dụng cân đối nguồn vốn, đáp ứng kịp thời nhu cầu vốn đối với lĩnh vực này. Quy định trần lãi suất cho vay ngắn hạng bằng đồng Việt Nam đối với lĩnh vực NNNT luôn thấp hơn 1 - 2% so với các lĩnh vực sản xuất thông thường khác (hiện nay là 7%/năm).

“Nghẽn” bởi thủ tục

Đến cuối năm 2015, dư nợ cho vay NNNT toàn quốc (chưa bao gồm dư nợ cho vay của Ngân hàng Chính sách xã hội và Ngân hàng Phát triển Việt Nam) đạt 843.795 tỷ đồng, tăng 13,32% so với cuối năm 2014, chiếm tỷ trọng 18,12% tín dụng chung đối với nền kinh tế. Lãi suất cho vay cũng đã giảm mạnh, từ trên 20%/năm vào năm 2011 xuống còn 12%/năm vào năm 2013 và hiện phổ biến ở mức 6 - 7%/năm đối với ngắn hạn, 9 - 10% đối với trung dài hạn, thấp hơn nhiều so với lãi suất cho vay thông thường.

Tuy nhiên, nhiều ý kiến cho rằng trên thực tế, dù chính sách tín dụng cho NNNT nhiều, nhưng không ít nông dân phàn nàn rằng họ gặp nhiều khó khăn trong tiếp cận tín dụng ngân hàng.

Tại một khảo sát về tình hình tiếp cận của các DN nông nghiệp tại tỉnh Lâm Đồng, với tín dụng ngân hàng của Tổ chức JICA (Nhật Bản), cho thấy đa phần các khoản vay là ngắn hạn (chiếm khoảng 83%), còn lại là vay dài hạn. Có tới 60% số DN được hỏi, cho biết họ được vay với số tiền ít hơn 50 triệu đồng, 26% tiếp cận được với khoản vay từ 50 - 200 triệu đồng, 10% tiếp cận được khoản vay từ 200 - 500 triệu đồng và chỉ có 3% tiếp cận được với khoản vay trên 500 triệu đồng từ ngân hàng.

Theo ông Mori Mutsuya - Trưởng Đại diện JICA Việt Nam, trong thời gian làm trưởng đại diện JICA ở Việt Nam, ông có nhiều chuyến khảo sát các vùng miền, thấy nông dân và DN Việt Nam đều có nguyện vọng mở rộng hoạt động kinh doanh, đầu tư mới, nhưng họ đều không có nguồn vốn.

Có tới 90% số người được hỏi nói rằng họ không tiếp cận được nguồn lực tài chính. Chẳng hạn tại Lâm Đồng, những nông dân chuyển từ trồng cà phê sang trồng hoa XK sang Nhật Bản có thu nhập cao gấp 9 lần so với trước khi chuyển đổi. Tuy nhiên, nhiều người muốn chuyển đổi sản xuất, nhưng không thể, vì không có tài sản thế chấp, nên không vay được ngân hàng.

Ts. Nguyễn Đỗ Anh Tuấn - Viện trưởng Viện Chính sách và Chiến lược phát triển NNNT (IPSARD), cho rằng thị trường tín dụng NNNT hiện nay bị tắc nghẽn cầu, một bên rất thiếu, một bên thừa, nhưng không gặp nhau, nghẽn do thủ tục.

Nhiều chính sách ưu đãi, nhưng nông dân vẫn khó tiếp cận vốn ngân hàng

Thay đổi điều kiện cho vay

Để khơi thông “điểm nghẽn” tiếp cận tín dụng ở Việt Nam, đại diện JICA - ông Matsuyama Yasuo, Giám đốc Khu vực kiêm Tổng Giám đốc Chi nhánh Hà Nội, Ngân hàng Tokyo Mitsubishi UFJ, hiến kế: “Các ngân hàng Việt Nam hiện đang cho vay với điều kiện nặng về tài sản thế chấp. Nên nới lỏng điều kiện về tài sản thế chấp, cho DN, nông dân vay dựa trên cơ sở kế hoạch sản xuất kinh doanh của họ”.

Một hướng tiếp cận mới về tăng cường khả năng hỗ trợ tín dụng cho nông dân, được ông Takahashi Akito - Phó Trưởng Đại diện JICA Việt Nam, gợi ý: “Việt Nam từng có những dịch vụ tín dụng trả chậm để cho vay mua ôtô, xe máy, laptop, điện thoại… sao không hướng tới dịch vụ cho vay mua các thiết bị phục vụ sản xuất nông nghiệp theo kiểu trả chậm. Đây là hình thức vừa giúp giảm chi phí đầu tư ban đầu, vừa không cần phải có tài sản thế chấp, vì có thể coi tài sản thế chấp là chính giá trị sản phẩm được vay mua”.

Đồng tình với quan điểm trên, Ts. Nguyễn Đỗ Anh Tuấn cho rằng: “Chúng ta có nhiều chính sách tín dụng hướng tới nông dân nghèo, với những ưu đãi hạ lãi suất cho vay ở mức thấp, nhưng theo tôi, quan trọng nhất vẫn là tháo gỡ các thủ tục cho vay. Thà tăng lãi suất cho vay, nhưng có giải pháp cho người dân tiếp cận được nguồn vốn vay, còn hơn cho vay lãi suất thấp, nhưng đi kèm những quy định chặt chẽ như hiện nay”.

Hiện, JICA đang lên khung thiết kế một dự án tín dụng nông nghiệp mới, hướng đến những người vay là các DN, HTX, nông dân sản xuất quy mô vừa và lớn và có điều kiện tiếp cận tín dụng chính thức. Dự kiến, từ nay đến đầu năm 2017, các bên liên quan sẽ tiến hành thảo luận và ký kết văn bản ghi nhớ về dự án thí điểm, lập danh sách người vay thí điểm, chuẩn bị mô hình kinh doanh và kế hoạch đầu tư… Đến tháng 3/2017, các bên sẽ tiến hành ký kết Hiệp định vay vốn và có kế hoạch kinh doanh cụ thể.

Bên cạnh nguồn vốn ODA ưu đãi, JICA sẽ cung cấp hỗ trợ kỹ thuật để tăng cường năng lực của các ngân hàng trong việc thẩm định hồ sơ vay và chủ động giám sát tài sản DN. Lâm Đồng sẽ là tỉnh thực hiện thí điểm thực hiện tín dụng nông nghiệp mới, ở hai sản phẩm trọng tâm, gồm rau và hoa. Nếu thành công, dự án sẽ được triển khai rộng ra các địa phương khác, tập trung vào từng thế mạnh riêng.

Thu Hường