Theo Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Chính phủ đang đẩy mạnh cải cách ở hàng loạt lĩnh vực để thực hiện mục tiêu tăng trưởng 6,7% trong năm 2017, nhằm tạo đà cho một giai đoạn phát triển kinh tế ổn định ở mức cao và bền vững vào những năm sau.

Khâu đột phá được xác định là quyết liệt cải thiện môi trường kinh doanh, tạo niềm tin và sự hưng phấn cho các DN để mạnh dạn đầu tư, mở rộng hoạt động sản xuất, kinh doanh. Đối tượng được tập trung ưu tiên là khu vực kinh tế tư nhân, vốn còn nhiều tiềm năng phát triển chưa được khai thác.

Chính sách thuế thiếu nhất quán

Bộ KH&ĐT nhận định, việc gỡ bỏ các điều kiện kinh doanh, loại bỏ các rào cản không cần thiết và chuyển tư duy quản lý từ kiểm soát sang quản lý rủi ro nếu được thực hiện hiệu quả sẽ có tác động lớn đối với kích thích tăng trưởng kinh tế.

Đồng thời những kiến nghị chính sách mới, như Dự luật sửa đổi 5 luật thuế, cần phải đảm bảo không tác động tiêu cực đến tình hình hoạt động sản xuất, kinh doanh của DN.

Đồng thuận để tăng trưởng kinh tế bền vững trước mắt cần phải cải cách thủ tục, giảm chi phí, rút ngắn thời gian làm thủ tục cho DN, ông Đậu Anh Tuấn, Trưởng Ban Pháp chế, Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), chỉ rõ rằng hiện nay, chính sách thuế thiếu nhất quán đang gây nên những hệ quả xấu đối với nhiều ngành.

Ông Tuấn kể hai câu chuyện về việc DN bị ảnh hưởng bởi chính sách thuế. Năm 2015, Bộ Tài chính đề xuất Chính phủ ban hành quy định miễn thuế giá trị gia tăng (VAT) cho phân bón, thức ăn chăn nuôi và một số máy móc, vật tư nông nghiệp. Nhưng khi chính sách này đi vào “cuộc sống” lại làm khó chính DN trong nước.

Ông Tuấn cho biết, bản thân các nguyên liệu sản xuất phân bón và thức ăn chăn nuôi đã phải chịu thuế nhưng sản phẩm bán ra vì không thuộc đối tượng chịu thuế nên không được khấu trừ thuế. Điều này khiến sản phẩm trong nước không thể cạnh tranh với nước ngoài.

“Trong đề án sửa đổi thuế lần này, Bộ Tài chính lại đề xuất đưa phân bón, thức ăn chăn nuôi, máy móc nông nghiệp nói chung sang đối tượng chịu thuế VAT”, ông Tuấn nói.

Ví dụ thứ hai là DN khoáng sản đang chịu ảnh hưởng từ chính sách thuế hiện tại. Đơn giản như thuế tài nguyên hiện đang tính trên giá trị xuất khẩu. Nếu chỉ khai thác thô, giá chịu thuế tài nguyên tính theo giá trị thô. Nhưng nếu DN sàng lọc, chế biến nhằm tạo ra giá trị gia tăng cho sản phẩm, giá chịu thuế tài nguyên lại tính theo giá của hải quan khi xuất khẩu.

“Nếu giá trị khai thác thô chỉ là 1 đồng, giá trị chế biến là 3 đồng, khi DN chế biến sẽ phải chịu thuế tài nguyên trên 3 đồng giá trị đó”, ông Tuấn phân tích.

Chính sách thuế, phí bất cập đang trở thành gánh nặng chi phí với DN

Như vậy, DN không có nhu cầu chế biến sâu vì càng chế biến sâu, thuế tài nguyên càng cao. Có DN nói với VCCI rằng chúng tôi xuất khẩu nguyên 1.000 khối đá thô lợi hơn rất nhiều việc mài dũa 1.000 khối đá thô đó rồi mới xuất khẩu.

Ông Tuấn bình luận: “Chúng ta cứ kêu gọi DN đẩy mạnh xuất khẩu sản phẩm tinh (qua chế biến) nhưng chính cách tính thuế tài nguyên của Việt Nam hiện nay khiến thuế đối với các sản phẩm qua chế biến chịu thuế VAT cao hơn so với sản phẩm khai khoáng, xuất bán luôn”.

Thu 300 triệu, mất 30 tỷ

Nói về phí, ông Tuấn kể câu chuyện cách đây ba ngày có nhận e-mail của một chủ DN ở Thái Nguyên, phản đối Nghị quyết thu phí cảng biển ở Hải Phòng.

Ông Tuấn nói: “Chúng tôi vừa nhận được đơn kêu cứu của một DN tại Thái Nguyên. Họ cho biết, với cách tính phí của Hải Phòng như hiện nay, một năm sẽ phải nộp thêm hơn 300 triệu đồng cho một tàu.

Nghịch lý hơn là hàng nhập về tại cảng Hải Phòng chỉ lưu lại ít thời gian, sau đó được chuyển sang các tàu nhỏ, vận chuyển bằng đường sông. Chi phí lớn như trên sẽ ăn mòn lợi nhuận và khiến DN không thể chịu đựng nổi”. DN này cho biết nếu tình hình thuế, phí không giảm sẽ giảm quy mô sản xuất, thậm chí buộc phải đóng cửa.

“Nếu điều này xảy ra, ngân sách nhà nước sẽ thất thu một số tiền không hề nhỏ. Được biết, hiện nay doanh thu của DN trên mỗi năm là khoảng 800 tỷ đồng, nộp ngân sách 30 tỷ đồng. Giờ vì 300 triệu đồng tiền phí của cảng biển Hải Phòng, DN khó khăn, đi vào bước đường cùng phá sản, Nhà nước sẽ mất 30 tỷ tiền đồng tiền thuế. Đó là chuyện không nên có”, ông Tuấn nói.

Ở góc nhìn chuyên gia, ông Võ Trí Thành, nguyên Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương, cho rằng nền kinh tế Việt Nam không chỉ phải tăng trưởng trong ngắn hạn, mà còn cả dài dạn. Nhưng Việt Nam hiện có 3 – 4 ràng buộc khi muốn tăng trưởng, đó là những khó khăn trong ngân sách; cải cách chính trị, cải cách bộ máy nhà nước – tăng trưởng nhưng kèm theo tái cấu trúc; đồng thời ổn định vĩ mô của Việt Nam chưa vững chắc, không chỉ lạm phát, mà còn cả dự trữ ngoại tệ, ngân sách…

Song trước mắt, ông Thành cho rằng Việt Nam thực sự cần cải cách tổng thể các chính sách về thuế, phí, cách thu, chi… và chỉ có như vậy mới đủ sức giải trình với xã hội và người dân, giúp DN lớn mạnh.

Vẫn theo ông Thành, hiện nay chúng ta nói nhiều về gia nhập thị trường, điều kiện kinh doanh… nhưng chưa đủ mà cần phải giám sát thực hiện. Ở các nước phát triển, điều kiện kinh doanh nhiều hơn Việt Nam nhưng họ minh bạch trong khâu thực hiện, đảm bảo DN hoạt động và cả khi rút lui khỏi thị trường, thủ tục cũng được tiến hành nhanh gọn.

Ông Trần Quốc Phương, Vụ trưởng Vụ Tổng hợp Kinh tế Quốc dân (Bộ KH&ĐT), cho biết muốn tăng trưởng bền vững cần tập trung thực hiện các giải pháp bao gồm cả ngắn hạn và dài hạn mang tính bền vững, làm sao tận dụng mọi cơ hội, điều kiện, đảm bảo định hướng dài hạn phát triển bền vững, nâng cao hiệu quả, năng lực cạnh tranh về chất lượng nền kinh tế.

“Chính phủ sẽ không tăng trưởng bằng mọi giá. Trước đây, mới ban hành Chỉ thị 24, nhiều ý kiến cũng đặt câu hỏi có nên tăng trưởng bằng mọi giá hay không, khi đó Chính phủ trả lời là không mà tập trung vào tháo gỡ khó khăn. Từ đầu năm đến nay, các chỉ đạo, nghị quyết mới của Chính phủ đều nhằm tháo gỡ khó khăn cho DN, định hướng cũng đã được thể hiện phần nào”, ông Phương nói.

Có ba nhóm giải pháp chính là điều hành chính sách tiền tệ linh hoạt, kiểm soát lạm phát; thúc đẩy tận dụng mọi cơ hội của kinh tế quốc tế và trong nước để đẩy mạnh sản xuất kinh doanh, nhất là khu vực công nghiệp chế biến, chế tạo; kích thích đẩy mạnh xuất nhập khẩu, giải ngân nguồn vốn đầu tư…

Lê Thúy