Chiều 22/10, Quốc hội thảo luận ở tổ về tình hình thực hiện chính sách, chế độ bảo hiểm xã hội (BHXH), quản lý sử dụng quỹ BHXH và quỹ bảo hiểm y tế, thực hiện chính sách về bảo hiểm y tế.

Quỹ bảo hiểm xã hội kết dư tốt, đạt gần 1 triệu tỷ đồng

Theo báo cáo thẩm tra về tình hình thực hiện chính sách, chế độ BHXH, quản lý và sử dụng Quỹ BHXH năm 2020 của Uỷ ban Xã hội của Quốc hội, đến hết năm 2020, tổng số kết dư của Quỹ BHXH và Quỹ bảo hiểm thất nghiệp ước đạt gần 953.078 tỷ đồng, trong đó: Quỹ Ốm đau, thai sản là 13.472 tỷ đồng; Quỹ bảo hiểm tai nạn lao động và bệnh nghề nghiệp là 54.089 tỷ đồng; Quỹ hưu trí, tử tuất là 794.920 tỷ đồng và Quỹ bảo hiểm thất nghiệp là 90.597 tỷ đồng.

Bộ trưởng Bộ LĐ-TB&XH Đào Ngọc Dung cho biết, đây là lần đầu tiên chúng ta bàn tổng thể về BHXH tại nghị trường. Theo Bộ trưởng, đây là cơ hội để chúng ta thay đổi nhận thức, trách nhiệm, cũng như cách ứng xử về BHXH. Bộ trưởng Đào Ngọc Dung đưa ra ví dụ nhiệm kỳ trước, chúng ta đưa vấn đề bình đẳng giới ra thảo luận tại hội trường và sau khi Quốc hội ban hành Nghị quyết thì vấn đề này có nhiều thay đổi.

Về vấn đề BHXH, Bộ trưởng cho biết, hiện nay, trên thế giới có 9 loại hình bảo hiểm, còn ở Việt Nam chỉ có 8 (trừ bảo hiểm gia đình). Theo ông Dung, những năm trước đây, câu cửa miệng nhiều người hay nhắc tới là lo "vỡ quỹ" BHXH. Tuy nhiên, với sự cố gắng từ việc xây dựng thể chế, chủ trương chính sách, quản lý nhà nước và công tác điều hành nên kết dư của quỹ BHXH tương đối tốt. Chính sách BHXH, bảo hiểm thất nghiệp, bảo hiểm hưu trí, tử tuất, tai nạn… đảm bảo chi đúng mục tiêu, đúng mục đích.

Theo Bộ trưởng Đào Ngọc Dung, hai trụ cột căn bản của chính sách an sinh đó là BHXH và BHYT. Thời gian qua, hai chính sách này có những kết quả rất đáng phấn khởi. Cụ thể, với BHXH tự nguyện có sự phát triển vượt bậc. Từ năm 2008, khi bắt đầu thực hiện chính sách BHXH tự nguyện đến tháng 5/2018 (khi có Nghị quyết 28) có 250.000 người tham gia. Nhưng từ 2018 đến nay, có gần 1,3 triệu người tham gia BHXH tự nguyện.

Lo lắng về tình trạng trốn đóng, chậm, nợ BHXH

Bên cạnh kết quả tích cực, Bộ trưởng Đào Ngọc Dung cũng bày tỏ băn khoăn đó là còn hàng trăm nghìn doanh nghiệp trốn, chậm, nợ đóng BHXH. Tỷ lệ chây ì khó thu hồi trên 3.000 tỷ đồng, tỷ lệ nợ do doanh nghiệp gặp khó khăn và cũng có khả năng khó đòi là 8.000 tỷ đồng.

Một số đại biểu Quốc hội cũng băn khoăn về việc thời gian vừa qua chúng ta có chủ trương như khởi kiện doanh nghiệp nợ BHXH, thậm chí có thể khởi tố doanh nghiệp nợ BHXH. Nhưng những chính sách này vẫn chưa được thực hiện có hiệu quả.

Đại biểu Quốc hội Nguyễn Phi Thường (Chủ tịch Liên đoàn Lao động TP. Hà Nội) chỉ ra bất cập của Luật BHXH đã có hiệu lực từ năm 2016, theo đó tổ chức Công đoàn có quyền đại diện cho người lao động khởi kiện doanh nghiệp ra tòa án đối với hành vi vi phạm pháp luật về BHXH gây ảnh hưởng đến quyền lợi và lợi ích hợp pháp của người lao động. Tuy nhiên, đến nay, việc thực hiện quy định này gặp rất nhiều khó khăn, 6 năm qua chưa có doanh nghiệp vi phạm nào được tòa án đưa ra xét xử. Vướng mắc lớn nhất là sự bất cập, thiếu thống nhất trong các quy định của pháp luật.

“Thẩm quyền khởi kiện hiện nay được giao cho công đoàn cơ sở, tuy nhiên chủ tịch công đoàn cơ sở chủ yếu là kiêm nhiệm, ăn lương của doanh nghiệp, nên rất khó khởi kiện ông chủ của mình. Khi sửa đổi Luật BHXH, chúng tôi đề xuất nghiên cứu, giao quyền khởi kiện này cho công đoàn cấp trên thực hiện”, đại biểu Nguyễn Phi Thường đề xuất.

Ngoài ra, Đại biểu Nguyễn Phi Thường cũng kiến nghị Nhà nước tạm ứng, trích từ Quỹ BHXH để giải quyết chế độ kịp thời cho người lao động bị ảnh hưởng của dịch COVID-19. Bởi bản chất của BHXH là chia sẻ rủi ro.

Theo Bộ trưởng Đào Ngọc Dung, quy định công đoàn được người lao động ủy quyền thực hiện khởi kiện doanh nghiệp ra tòa án đối với hành vi vi phạm pháp luật về BHXH gây ảnh hưởng đến quyền lợi và lợi ích hợp pháp của người lao động, nhưng chỉ một vài người trong doanh nghiệp không ủng hộ là không làm được.

"Cũng phải nói thẳng, đa phần cán bộ công đoàn cơ sở đang ăn lương của ông chủ doanh nghiệp, chẳng lẽ họ đi kiện ngược lại ông chủ. Hay việc được ủy quyền nhưng công đoàn không nắm được cơ sở dữ liệu nên cũng không có căn cứ để đi kiện", Bộ trưởng Đào Ngọc Dung nói và cho biết vừa rồi ở TP.HCM cũng làm một số vụ nhưng cũng "không ăn thua".

Để giải quyết vấn đề trên, tháng 8/2019, Hội đồng Thẩm phán (Tòa án Nhân dân Tối cao) ban hành Nghị quyết 05 hướng dẫn áp dụng điều 214 (Bộ Luật hình sự) về tội gian lận BHXH, bảo hiểm thất nghiệp. Bộ trưởng Đào Ngọc Dung cũng đặt kỳ vọng giải quyết được vấn đề trên khi Nghị quyết 05 ra đời.

Nhật Linh