Theo báo cáo của Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn (KTHT&PTNT) - Bộ NN&PTNT, hiện nay trên địa bàn 13 tỉnh ĐBSCL có 6 Liên hiệp HTX, 1.242 HTX nông nghiệp. Trong đó có 69 HTX sản xuất cây ăn trái, 489 THT sản xuất cây ăn trái; tạo việc làm cho 25.254 lao động. Tổng diện tích sản xuất cây ăn trái là 7.662 ha, chiếm 4,1% tổng diện tích đất nông nghiệp canh tác trong vùng.

Tham gia HTX nhiều mối lợi

Lợi ích của HTX mang lại cho thành viên thể hiện chủ yếu ở các dịch vụ cung ứng đầu vào. Thông qua việc sử dụng các dịch vụ của HTX, thành viên đã được cung ứng nguồn giống có chất lượng, được phổ biến, trao đổi kinh nghiệm trồng và chăm sóc cây trái để đạt hiệu quả cao hơn. Ngoài ra, một số HTX cung cấp dịch vụ thu hái, bảo quản trái cây sau thu hoạch, khiến sản phẩm của thành viên bán được giá cao hơn, thu nhập được cải thiện.

Ông Vu Suổi - thành viên HTX nông nghiệp Thạnh Thắng (Tp.Vị Thanh, tỉnh Hậu Giang), cho biết: “Năm 2012, gia đình tôi là một trong 7 hộ được công nhận sản xuất khóm (dứa) đạt tiêu chuẩn VietGAP. Hiện, với 6 ha thâm canh khóm của gia đình cho thu hoạch mỗi năm 90 - 120 tấn, thu về 500 - 700 triệu đồng, trừ các chi phí vẫn còn lãi khoảng 50 - 100 triệu đồng”.

Trong lĩnh vực cây ăn trái, nhiều HTX đã thực hiện tốt việc liên kết, bao tiêu sản phẩm, giúp cải thiện thu nhập và mang lại nhiều lợi ích thiết thực cho thành viên. Điển hình của mô hình bao tiêu sản phẩm của HTX Thanh long Mỹ Tịnh An (huyện Chợ Gạo, Tiền Giang).

Theo ông Võ Chí Thiện - Giám đốc HTX Mỹ Tịnh An, thanh long sạch của HTX được các nhà XK và các đối tác NK nước ngoài rất tín nhiệm. Trong năm 2014, HTX đã cung cấp, gia công, đóng gói khoảng hơn 300 tấn hàng xuất đi Mỹ, Hà Lan, Đức, Italia, Bỉ, Na Uy, Thụy Sỹ… đạt doanh thu hơn 6 tỷ đồng.

Từ năm 2015 đến nay, HTX đã cung cấp trái, gia công, đóng gói cho các DN, XK hơn 1.000 tấn hàng. Để tất cả các thành viên yên tâm sản xuất, HTX cam kết bao tiêu giá sàn là 10.000 đồng/kg quanh năm. Bảo đảm giá thu mua luôn cao hơn giá thị trường từ 2.000 đồng/kg trở lên.

Hiệu quả hoạt động của nhiều HTX cây ăn trái chưa cao

Tuy nhiên, bên cạnh những việc đã làm được, cũng còn nhiều HTX hoạt động còn nhiều hạn chế, như thiếu thông tin thị trường, chưa có khả năng tổ chức sản xuất theo

đúng yêu cầu của các DN, siêu thị. Hiệu quả hoạt động của HTX cây ăn trái chưa cao, sự liên kết các hộ nông dân là các chủ nhà vườn thiếu chặt chẽ, chưa tổ chức được các dịch vụ thiết thực hỗ trợ thành viên, nhất là khâu nâng cao chất lượng trái cây, tiêu thụ hàng hóa.

Quy mô HTX nhỏ, thiếu vốn đầu tư sản xuất, đa số HTX chưa thực hiện được các khâu hỗ trợ sau thu hoạch (bảo quản, bao gói, kho lạnh...), nên dễ dẫn đến tình trạng rớt giá trái cây khi vào vụ, ảnh hưởng đến thu nhập của thành viên.

Tập trung xây dựng HTX kiểu mới

Theo đại diện Cục KTHT&PTNT, khởi nguồn của những hạn chế trên do nhiều yếu tố. Việc thành lập và tổ chức hoạt động của HTX nhìn chung chưa theo đúng bản chất như Luật HTX 2012 quy định, chưa có sự chuẩn bị đầy đủ, thiếu những điều kiện “cần” và “đủ” như: chưa tuyên truyền để nhân dân hiểu sâu và tự nguyện tham gia HTX, số HTX làm tốt các khâu dịch vụ phục vụ sản xuất và tiêu thụ sản phẩm còn rất ít, công tác quản lý nhà nước đối với HTX ở các địa phương còn nhiều bất cập, chưa tổ chức được bộ máy quản lý nhà nước chuyên trách thống nhất từ tỉnh tới cấp xã, trình độ, năng lực của đội ngũ cán bộ quản lý HTX còn yếu, chưa được đào tạo chuyên môn, nghiệp vụ và kiến thức về KTHT, HTX, tổ chức hoạt động HTX còn lúng túng, chưa rõ, thiếu định hướng...

Theo đại diện Cục KTHT&PTNT, để thúc đẩy hoạt động của HTX nông nghiệp trong sản xuất cây ăn trái vùng ĐBSCL, thời gian tới, Cục sẽ tập trung chỉ đạo xây dựng mô hình HTX nông nghiệp kiểu mới trong lĩnh vực cây ăn trái theo Đề án “Thí điểm hoàn thiện, nhân rộng mô hình HTX kiểu mới tại vùng ĐBSCL giai đoạn 2016 - 2020” được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 445/QĐ-TTg ngày 21/3/2016.

Cụ thể: Xây dựng mô hình thí điểm HTX trái cây, trong đó các thành viên HTX phải góp vốn vào HTX và được hưởng các lợi ích từ HTX đem lại. Thành lập mô hình thí điểm Liên hiệp HTX trái cây quy mô vùng. Tập trung củng cố và phát triển khoảng 150 - 200 HTX nông nghiệp đang hoạt động có hiệu quả, đồng thời hỗ trợ thành lập mới một số HTX nông nghiệp trên cơ sở phát triển các THT, liên kết nông dân.

Thu Hường