Kinh nghiệm quốc tế cho thấy các chính sách như trợ giá, hay hỗ trợ bán điện, đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy sự phát triển của năng lượng tái tạo.

Với chi phí sản xuất năng lượng tái tạo giảm nhanh chóng nhờ các phương pháp như điện gió và mặt trời, khu vực Đông Nam Á đứng trước cơ hội vàng để đáp ứng nhu cầu điện năng to lớn một cách hiệu quả về chi phí và bền vững.

Thiếu cú hích quan trọng

Báo cáo Triển vọng Năng lượng Đông Nam Á mới nhất cho rằng các ngành sản xuất của từng quốc gia có thể nhờ đó mà phát triển nhanh hơn. Malaysia hiện là nước sản xuất pin quang điện mặt trời lớn thứ 3 thế giới; trong khi hoạt động đầu tư vào ngành sản xuất năng lượng mặt trời của Thái Lan đang thúc đẩy sản lượng điện mặt trời cho thị trường toàn cầu.

Tuy nhiên, nhu cầu năng lượng gia tăng và động lực cung - cầu thay đổi đang tạo ra những thách thức mới và khó khăn cho các nhà hoạch định chính sách ở Đông Nam Á.

Một trong những điểm yếu nổi bật hiện nay ở phần lớn các nước Đông Nam Á là chính sách hỗ trợ năng lượng tái tạo vẫn còn tương đối hạn chế, khiến khu vực đang bị tụt lại khá xa so với nhiều quốc gia khác trên thế giới về sản lượng cho dù tiềm năng là không hề nhỏ, đặc biệt là đối với năng lượng mặt trời, địa nhiệt và gió.

Bên cạnh đó, sự sẵn có phong phú của than nhiệt, với Indonesia là nước xuất khẩu lớn nhất thế giới, cũng là yếu tố làm chậm quá trình lan tỏa của năng lượng tái tạo trong khu vực.

Theo Tổng Giám đốc IRENA - ông Adnan Amin, quan chức một số quốc gia vẫn có suy nghĩ rằng than đá là một trong những lựa chọn “phù hợp túi tiền” hơn, do nguồn tài nguyên quá dồi dào.

Glencore - công ty xuất khẩu than nhiệt lớn nhất thế giới, cũng nhận định Đông Nam Á sẽ chi phối tăng trưởng kinh tế và nhu cầu về than trong tương lai. Và đến năm 2040, than sẽ đóng góp 40% tăng trưởng năng lượng trong khu vực bất chấp sự xuất hiện của năng lượng tái tạo.

Công suất năng lượng tái tạo toàn cầu, ngoại trừ thủy điện, đã tăng từ dưới 100.000 MW vào năm 2000 lên hơn 1 triệu MW vào năm 2017, theo số liệu của IRENA. Tuy nhiên, chỉ một phần nhỏ trong số đó đến từ Đông Nam Á.

Châu Âu và Bắc Mỹ từng là những khu vực đầu tiên thể hiện sự quyết liệt trong việc thúc đẩy năng lượng tái tạo. Và đến hôm nay, Trung Quốc nổi lên là nước đi đầu, với Ấn Độ ở ngay phía sau.

Nhận ra vai trò quan trọng

Thực ra Đông Nam Á cũng có những nỗ lực nhất định, mà cụ thể là Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) đã đặt mục tiêu đáp ứng được 23% nhu cầu năng lượng cơ bản thông qua các nguồn năng lượng tái tạo vào năm 2025, tức là tăng hơn gấp đôi so với mức 10% hiện nay.

Để hiện thực hóa kế hoạch đó, ASEAN và IRENA đã ký một thỏa thuận thúc đẩy đầu tư và sử dụng năng lượng tái tạo. “Tôi nghĩ việc thông qua mục tiêu 23% là một quyết định rất hay, nhưng nó cần được cụ thể hóa ngay bằng các chính sách... Trong 10 năm tới, Đông Nam Á cần khoảng 290 tỷ USD đầu tư để đạt được mục tiêu của mình, tức là gấp 10 lần khoản đầu tư hàng năm hiện nay”, ông Amin bày tỏ quan điểm.

Tổng Giám đốc IRENA còn nhận định mọi việc sẽ thuận lợi hơn vì chi phí năng lượng tái tạo đã và đang giảm đáng kể. Giá thành tấm pin năng lượng mặt trời đã giảm xuống dưới 0,5 USD/watt điện, so với khoảng 70 USD/ watt vào năm 1980, nhờ đổi mới công nghệ và hiệu quả sản xuất được cải thiện.

“Năng lượng mặt trời đang rất được quan tâm và sẽ chiếm phần lớn các khoản đầu tư vào năng lượng tái tạo... Trong thập kỷ tới, chi phí giảm 50 - 60% nữa và tiền điện sẽ gần như bằng không”, ông Amin lạc quan cho hay.

Bên cạnh đó, việc chi phí rủi ro xả thải carbon bắt đầu được phản ánh vào giá đã khiến nhiên liệu hóa thạch ngày càng đắt đỏ. Tổng Giám đốc IRENA tin tưởng khi mọi người tính toán kỹ lưỡng các khoản đầu tư cho năng lượng, họ sẽ nhận ra vai trò quan trọng của năng lượng tái tạo.

Hải Châu